Home Chuyển luân 2000 Số 15 Quan điểm Phật Giáo về chết tự nguyện
Quan điểm Phật Giáo về chết tự nguyện In Email

Quán Nh? chuy?n ng?

Tình tr?ng tâm linh lúc chúng ta th? h?i th? cu?i cùng vô cùng quan tr?ng. ?ó là b?n l? m? ra nhi?u h??ng khác nhau vì lúc ?ó sinh l?c t? hi?n trong hình s?c. N?u ???c trang b? v?i m?t tâm linh có k? lu?t và s?n sàng ch?p nh?n cái ch?t, chúng ta m?i mong c??ng kháng l?i nh?ng thói quen bám víu và c? ch?p c?, khi n?ng l?c c?a chúng ta  ?ang tàn l?i d?n ?i. Ý t??ng, c?m th? và nh?n th?c k?t h?p v?i nhau trong h?i th? cu?i cùng này có m?t kh? n?ng l?n lao vô cùng (Philip Kapleau Roshi)

Cái hơi thở cuối cùng mà vị thiền sư đề cập ở trên là gì? Hơi thở cuối cùng trước khi chúng ta đi vào trạng thái hôn mê như cây cỏ? Hơi thở cuối cùng trước khi chúng ta dùng máy thở để duy trì sự sống? Hơi thở cuối cùng trước khi tòa án ra lịnh cắt đứt máy thở và sự sống của chúng ta?  Chết giữa những kỷ thuật tân tiến bộ quả là một vấn đề phức tạp. Y khoa tây phương cố gắng chữa người bịnh cộng thêm với một nền văn hoá ghê sợ cái chết tạo ra một hoàn cảnh khác thường: người ta sợ hãi mối cô đơn trong cái chết và đau khổ giữa những kỷ thuật vô tình, con người hiện nay đang tranh đấu để có ‘quyền’ được chết.

Chết tự nguyện là một vấn đề đã quá cũ. Đã có nhiều trường hợp nhiều người ta tự hủy mình hay giết những người khác để chấm dứt đau khổ và những hành động đó được xem như là hành động nhân đạo.  Trong đầu thế kỷ, người ta giết những con vật bị thương nặng để nó khỏi bị đau đớn. Sau thế chiến thứ 2 nó liên hệ đến phòng hơi ngạt, giết người, quốc xã  ...Trên thực tế Euthanasia có nghĩa là một cái chết tốt đẹp. Dĩ nhiên cái chết nào tốt đẹp và cái chết nào không là tùy theo quan điểm của mỗi người.

Cuộc tranh luân hiện nay về một số các vấn đề, từ việc ‘để cho bịnh nhân chết tự nhiên đến những phương pháp làm cho cái chết mau xảy ra’. Từ ngữ chết tự nguyện thụ động  thường được dùng để mô tả việc cắt đứt hay không tiếp tục cung cấp máy thở, để cho cái chết đến một cách tự nhiên, mặc dù trên thực tế chúng ta phải can thiệp vào thì cái chết mới xảy ra. (Có nhiều người lý luận là đây không phải là chết tự nguyện, bởi vì  không có ai giết ai, không có ai can thiệp vào quá trình tự nhiên của cái chết). Tự nguyện chết tích cực là những phương pháp gây ra cái chết trực tiếp bằng một vài phương tiện, như chích thuốc độc vào cơ thể.

Đối với phật tử, chết tự nguyện đặt ra những câu hỏi mới và đòi hỏi những câu trả lời theo ánh sáng của tư tưởng đạo Phật. Trên lý thuyết đây là lúc mà giới cấm sát sinh và sự phát triển lòng từ bi tương phản nhau. Các phật tử phải đối đầu với nổi phân vân mà từ trước đến nay họ chưa từng gặp phải.

Ở Tây Phương vào đầu thế kỷ chúng ta thường chết sớm ở vào tuổi 50, vì những chứng bịnh hay vết thương mà chúng ta không biết làm thế nào để cứu chữa Và chúng ta thường chết tại nhà, có người nhà săn sóc và bên cạnh. Sau khi chúng ta qua đời, thân nhân tắm rửa cho chúng ta, trông chừng thi thể và chôn cất chúng ta với sự giúp đỡ của thân nhân và bè bạn.

Ngày nay chúng ta sống dai hơn và chết lâu hơn. Kéo dài tình trạng thoái hóa của  sự sống bằng các kỷ thuật về y khoa trong những bịnh viện với một thời khóa biểu. Nếu gia đình có thể vào thăm, họ sẽ cảm thấy kinh ngạc  hay căng thẳng. Khi chúng ta chết đã có những nhà quàng lo lắng hết mọi chuyện.

Những thay đổi này thường biến cái chết thành một quyết định, thay vì là một biến cố. Dưới hình thức này hay hình thức khác câu hỏi mà thân nhân chúng ta hay hỏi là :  ‘chừng nào cho ổng, hay bả đi?’. Hình thức thông thường nhất là cắt đứt máy thở. Bảy chục phần trăm  bịnh nhân chết sau khi người nhà đã ‘thương thuyết’ với nhau. Quyết định xem có cần những phương tiện cứu chữa để kéo dài sự sống nữa hay không chỉ kéo dài thêm diễn trình của sự chết.

Dĩ nhiên là ai cũng muốn kéo dài sự sống nếu người bịnh có cơ hội bình phục và lành bịnh.  Vấn đề chỉ đặt ra khi bịnh nhân không có cơ hội gì bình phục, hoặc những cách cứu chữa làm người bịnh quá đau đớn, hay biến những ngày cuối cùng của họ thành một cơn ác mộng. Mối quan tâm này làm nảy sinh ra việc để lại di chúc lúc còn sống, những đạo luật về y khoa, những cuốn sách bán chạy về ‘tự giải thoát’, và những bác sĩ giúp đỡ bịnh nhân tự tử và đề nghị hợp pháp hoá những cái chết tự nguyện hay cho phép giết người vì nhân đạo. Đối với nhiều người chủ trương cho bịnh nhân tự chọn cái chết là một hình thức phản kháng cách chết hiện nay của chúng ta. Theo quan điểm Phật Giáo, tất cả những sự rối loạn và sự chú tâm nhìều đến đau đớn cơ thể là do chúng ta không có sự hiểu biết đích thực về bản chất của sự sống và cái chết

 

Những cái nhìn khác nhau về cái chết

Sự khác biệt giữa thái độ của phật tử và của người thường về cái chết tự nguyện ở chỗ hai bên có quan niệm khác nhau về quá trình cái chết trên bình diện sinh lý. Quan niệm của Phật Giáo và Y Khoa Tây Phương về cái chết rât khác nhau. Một trong những kinh điển của Kim Cương Thừa có mô tả chi tiết về quá trình của cái chết, và trong quá trình kinh nghiệm này có sự giao thoa giữa bình diện sinh lý, tâm lý và tâm linh. Dựa trên một mô thức y khoa, lý thuyết này cho chúng ta thấy mối liên hệ chằng chịt giữa ý thức và cơ thể, cho thấy những sự biến  đổi khi chúng ta đang đi dần vào cõi chết. Nói một cách giản dị, trong quá trình của cái chết, khi các phần của cơ thể mà ý thức tùy thuộc bị hủy hoại, ý thức cũng tan rã theo. Càng lúc càng nhiều những phần vi tế của ý thức hiển lộ khi các phần ý thức căn bản tan rã, cho đến khi nhận thức ngưng và lúc đó người chết mất hẳn ý thức trong một thời gian ngắn.  Sau đó là phần tinh túy nhất của ý thức hiển lộ. Phần tinh túy này có nhiều tên, tùy theo môn phái và kinh điển,hay bản văn. Một vài tên gồm: vô lượng thọ quang, phật tính, ý thức viên mãn...Theo Tsele Natsok Rangdrol, theo một  bản văn cổ điển Tây Tạng vào thế kỷ 17, phần lớn các môn phái đồng ý đó là Bardo thứ nhất (Có nhiều cách giải thích bardo, nhưng cách giải nghĩa thông thường nhất là giai đoạn từ khi chết tới lúc tái sinh. Tử Thư Tây Tạng có mô tả những giai đoạn khác nhau giữa đời này và đời khác). Đây là chân lý tự hiển lộ, và đối với người phật tử Tây Tạng,  đây là mốc xác định thời điểm người bịnh  chết.

Theo Y Khoa Tây Phương, định nghĩa chết có tính cách pháp lý. Vào năm 1980 một ủy ban do Tổng Thống chỉ định để nghiên cứu những vấn đề  đạo đức trong Y khoa và về hành vi của con người đã thiết lập một đạo luật về cái chết. đã xác định như sau: một người được định nghĩa là chết khi (1) hệ thống hô hấp và tuần hoàn ngưng (2) những công năng của não bộ, kể cả vành não chấm dứt.

Định nghĩa này đưa đến một khó khăn là có nhiều khi não chết nhưng những công năng của não vẫn còn hoạt động. Cho nên một người có thể không còn một nhận thức nào nhưng họ vẫn thở, tim vẫn đập để đưa máu vào khắp cơ thể. Và cơ thể của người này vẫn duy trì chu kỳ thức ngủ nếu vẫn được nuôi dưỡng bằng thức ăn.  Điều này đã đưa đến nhiều vụ kiện tụng lôi thôi. Như trường hợp của Ann Quinlan đã ‘sống’ như thế đó trong vòng 9 năm sau khi máy thở đã được cắt đứt.

Phương cách định nghĩa khác nhau về cái chết đó đưa đến những ý tưởng khác nhau về định nghĩa của một cái chết ‘tốt’. Theo Tây Phương một cái chết tốt là một cái chết khi người ta không còn ý thức, không biết cái chết đang tới. Chết trong khi ngủ được xem như là một điều may mắn và người ta thường nói: Ít ra là người đó không biết cái chết đang giáng xuống đầu họ! Tuy nhiên điều này không phải lúc nào cũng đúng. Trên thực tế, tư tưởng Do Thái-Ky Tô ảnh hưởng bao trùm văn hóa Tây Phương, một cái chết thình lình như thế là một tai họa. Trong lời cầu nguyện cũ ở Anh: Xin Chúa che chở chúng con khỏi bị hỏa hoạn, lụt lột và bị chết bất đắc kỳ tử. Người ta tin rằng nếu chúng ta chuẩn bị sẵn sàng thì kết quả sẽ tốt. Chỉ khi khoa học vật chất tiến bộ, chết mà không hay biết mới được xem là một cái chết tốt. Và nếu chết là sự chấm dứt con đường thẳng thì lại sao lại không chọn một cái chết nhẹ nhàng.

Đối với phật tử, chết được xem như là một giai đoạn quan trọng trong một chu kỳ tiến hóa, và người phật tử nên đi vào cái chết với nhiều ý thức minh mẫn chừng nào tốt chừng đó. Điều quan trọng là phải biết chuyện gì xảy ra  khi chúng ta đang chết.

Nếu chúng ta tin là ý thức không còn nữa khi chúng ta chết, chúng ta sẽ nhìn cái chết một cách khác hơn là khi chúng ta tin rằng ý thức đang thay đổi, và sự thay đổi này có thể ảnh hưởng bởi hoàn cảnh mà trong đó cái chết đang xảy ra.

Tự nguyện chết một cách tích cực gồm việc chích một liều thuốc độc hay bơm thuốc quá liều, sẽ làm người chết mất ý thức nhanh hơn và sẽ đưa đến việc hủy hoại bộ máy bộ máy hô hấp, mục đích là làm người chết hoàn toàn bất tỉnh không còn ý thức lúc chết. Theo mô thức Tây Tạng, còn thêm nhiều giai đoạn trong quá trình chết xảy ra sau khi bộ máy hô hấp đã ngưng. Nếu lúc chết ý thức mù mịt những kinh nghiệm về những giai đoạn này sẽ mê mờ và do đó sẽ gây ra những ảnh hưởng tiêu cực cho tất cả những gì xảy ra tiếp đó.

 

 

Làm ơn và giải thoát

Phật Giáo quan niệm chết không phải là chấm dứt, và đau khổ không chấm dứt sau khi chết, nhưng vẫn tiếp tục cho đến khi nào giải được tất cả ác nghiệp. Cho nên tự giết mình - hay giúp người khác tự tử - cũng không thể nào trốn tránh việc phải trả cho hết nghiệp (Philip Kapleau Roshi)

Người cổ vỏ cho chết tự nguyện tich cực là Derel Humphreys, tác giả quyển Final Exit, một cuốn sách mô tả cách tự  hủy mình. Một người nữa là Bác Sĩ Jack Kevorkian, người đã giúp một số bịnh nhân tự tử bằng một cái máy có tên là ‘máy tự tử’. Hai người này là những người tiền phong trong phong trào cổ võ cho việc hợp pháp hóa việc Bác Sĩ giúp các bịnh nhân chết, một cách giết người để làm ơn.

Luận điệu để hổ trợ cho việc hợp pháp hoá là, việc đi tìm cai chết một cách tự nguyện là một vấn đề do cá nhân tự chủ và tự quyết định. Nếu có một cá nhân nào muốn tìm cái chết như là một giải pháp hợp lý để chấm dứt đau đớn, nên cho phép họ làm điều đó, hay giúp họ làm điều đó, mà không  phán đoán điều đó là đúng hay sai về mặt đạo đức. Luận cứ này cho thấy sự khác biệt giữa tư tưởng Phật Giáo và cách suy nghĩ trong các triết lý thông tục. Dù là họ có quan tâm đến việc giải thoát khỏi những đau đớn hay giết người để làm ơn, nguyên lý đạo đức hổ trợ cho chết tự nguyện tích cực không đúng với truyền thống và tin tưởng của phật tử. Phật Giáo cho chuyện sát hại đời sống chúng sinh là ác nghiệp, kể cả đời sống của mình, và mỗi hành động đều gây ra nghiệp và hành động sát hại đó sẽ gây ra đau khổ trong tương lai. Trên thực tế, Phật Giáo dạy là mỗi hành động nhằm tránh đau khổ sẽ tạo ra nhiều đau khổ khác và vấn nạn hiện nay về việc chọn cái chết tự nguyện là một thí dụ tốt của vấn đề này. Những nổ lực để ngưng sự tan rã của thể chất sẽ tạo ra những hoàn cảnh đầy rẫy những khổ đau về tình cảm, tâm lý và tâm linh (cũng như những đau đớn về thể chất  sẽ tiếp tục, vì những nổ lực của chúng ta nhằm ngăn chận sự tan rã không giúp chúng ta hết đau đớn thể chất mà chỉ làm cho đau đớn nhiều hơn).

Hiểu lầm về bản chất của đau khổ cũng như không biết tới nguyên lý vô thường, và vì  nhắm đánh bại thần chết, khoa học hiện đại đã đã làm tăng thêm những mức độ đau khổ mới trong quá trình của cái chết. Vì lúc nào  cũng lo cho bịnh nhân có được sức khỏe tối đa, oái oăm thay, chúng ta lại không có thì giờ an ủi những người đang chết. Để tìm một giải pháp cho những nổi khổ đó, chúng ta đề nghị chích một liều thuốc độc cho bịnh nhân, để giải quyết nhanh chóng vấn đề chết. Theo quan điểm Phật Giáo, giải pháp này sẽ tạo thêm nhiều vấn đề khác.

 

Đau Đớn Và Ý Thức Mù Mịt

Bardo của một người đang chết  rất đau đớn  bởi vì tiến trình của cái chết liên hệ đến đau đớn và đau khổ. Mặc dù tiến trình của sự chết nhiều khi rất nhanh chóng và chúng ta nghĩ người chết không có cảm thấy gì, nhưng chắc chắn là luôn có sự đau đớn. Ngay cả khi người chết trong khi còn hôn mê hay trong lúc bất tỉnh,  tâm não băo giờ cũng kinh nghiệm đau đớn tế vi trong một biến cố thường được gọi là sự ngắt qtảng của dòng sinh lực (Chokyi Nyima Rinpoche)

Đức Phật Thích Gia dạy là tất cả đau khổ không thể nào diệt được nếu chúng ta không hiểu biết nguồn gốc đau khổ. Đây là một vấn đề rộng lớn và cần một số thì giờ để giải thích  tường tận.

Nhưng cái mốc quan trọng nhất là lòng từ bi. Nếu một người đang vật vã trong cơn đau đớn và nỗi đau đớn chiếm trọn cả tâm trí họ,  họ sẽ không  kinh nghiệm được tiến trình của cái chết. Trong tác phẩm Tạng Thư Về Vấn Đề Sống Chết, Sogyal Rinpoche giải thích là Các Đại Sư trong Phật Giáo thường đề cập đến nhu cầu giữ ý thức minh mẫn trong quá trình chết, không để ý thức bị mờ mịt. Làm thế nào kềm chế được đau đớn mà không làm ý thức của người chết bị mờ mịt là một điều cần thiết và chúng ta có thể giúp cho người chết đạt được điều đó trong giai đoạn khẩn trương nhất của một đời người.

Trong khi việc sử dụng thuốc men một cách không phân biệt có thể gây ra nhiều khó khăn lớn, tuy nhiên việc sử dụng những tiến bộ y khoa hiện đại một cách thông minh và tận tụy, có thể đưa đến những kết quả tích cực. Các khoa chăm sóc những bịnh nhân đến hồi bất trị và giúp họ khỏi bị đau đớn (palliative), chửa trị họ mà không cần gây mê một cách nặng nề, có thể giúp bịnh nhân kinh nghiệm rõ ràng những diễn biến trong quá trình của cái chết. Chú ý đặc biệt về đau đớn và kềm chế những triệu chứng đau đớn đã được sử dụng trong các bịnh viện dành cho những bịnh nhân không còn chữa trị được (hospice), và có những chương trình giúp đỡ dành cho những bịnh nhân không còn muốn được chữa trị nữa là những bước tích cực. Phật Giáo khuyến khích những dịch vụ này để thay thế cho việc áp dụng phương cách tự tử tích cực

 

Duy trì sự sống hay duy trì cái chết

Dùng những máy móc để duy trì sự sống trong khi bịnh nhân không còn hy vọng hồi phục là một việc làm không đi đến đâu. Tốt hơn là để các người này chết một cách tự nhiên, trong một không khí thanh bình. Ngưng sự sống như thế không có gây ác nghiệp, bởi vì những người đó không có cách gì sống sót được và làm như thế chỉ duy trì sự sống một cách giả tạo (Dilgo Khyentse Rinpoche)

 

Hành động tự tử thụ động thường xảy ra nhiều hơn và đó là một cách phản kháng việc áp dụng các kỹ thuật y khoa một cách mù quáng. Để quyết định xem là có nên bỏ máy duy trì đời sống không, các lý thuyết thông tục và Phật Giáo đều giống nhau. Nếu kỷ thuật hiên đại Y khoa có khả năng ngăn chặn diễn trình của cái chết, khi nào chúng ta nên can thiệp và khi nào thì không?

Đức Đạt Lai Lạt Ma nói: Theo quan điểm của Phật Giáo, nếu một người bịnh đang chờ chết, nếu có một cơ hội  nào để cho họ có những ý tưởng lành mạnh và đạo đức, điều quan trọng là nên để cho họ sống thêm dù chỉ  thêm 5 phút. Nếu không có cơ hội nào để họ có những ý tưởng tốt, nếu gia đình của họ chỉ tiêu tiền để kéo dài thêm sự sống, thì làm như thế thật vô ích. Tuy nhiên phải phán xét từng trường hợp một, vì không thể tổng quát hóa một cách dễ dàng.

Hoàn cảnh là một yếu tố quan trọng, Phật Giáo gọi là khế cơ. Thực hành lòng từ bi không có nghĩa là tuân theo những giáo điều cứng nhắc nhưng hành động tương đối tùy theo mỗi hoàn cảnh đặc biệt. Điều này đòi hỏi chúng ta phái đặc biệt chú ý đến người sắp chết và chúng ta phải để thì giờ và năng lực xem cách giúp đỡ nào hữu hiệu nhất.

Theo quan điểm Phật Giáo, nếu một người không có hy vọng gì hồi phục và cái chết sẽ đến tự nhiên nếu không có sự hổ trợ giả tạo của y khoa, tháo bỏ máy thở được xem như là một hành động  từ bi, chứ không phải là phạm sát giới. Đó là một cách cứu bịnh nhân khỏi trãi qua một sự can thiệp tàn hại trong quá trình đi về cõi chết, điều quan trọng đối với một người sắp lìa đời. Và việc từ chối tiếp tục được cứu chữa để sẵn sàng chờ đón cái chết được xem như một hành động đúng. Sinh vào cõi người là một đặc ân và dĩ nhiên là chúng ta cũng phải trân trọng và an hưởng đời người, nhưng không có nghĩa là bám víu chặt vào đời sống một cách tuyệt vọng, một hành động đi ngược lại với nguyên lý vô thường.

Trên thực tế rất khó mà biết lúc nào thì nên thôi chữa trị. Có nhiều cách chăm sóc bịnh nhân khác nhau trong quá trình bịnh tật, bị thương hay kiệt sức.  Thay vì xem quyết định chọn lựa một cách đen trắng rõ ràng, chúng ta phải đối đầu với một số chọn lựa khi hoàn cảnh đã đổi khác và có nhiều điều kiện mới xuất hiện. Có nên đưa một ống dẫn thức ăn vào? Một người ở trong tình trạng hôn mê bao nhiêu lâu trước khi chúng ta đi đến một quyết định chấm dứt đời sống của họ?. Và nếu có một trẻ sơ sinh bị hư não và tàn tật, cần máy thở và sẽ phải trãi qua những cách chữa trị rất đau đớn thì  chúng ta quyết định ra sao?

Chỉ có một nguyên tắc hướng dẫn duy nhất là phải xét từng mỗi hoàn cảnh đặc biệt. Và nền Y Khoa hiện đại không được trang bị để giải quyết từng trường hợp cá nhân.

Đối diện Với Thực tại

Cuộc tranh luận hiện nay về cái chết tự nguyện phát sinh trong một nền văn hóa sợ hãi cái chết. Xã hội Tây Phưong từ chối không chấp nhận vô thường nên đã xem cái chết như là một biến cố bí hiểm, một thất bại, một sự xấu hổ.

Hình ảnh của một người bịnh đang chờ chết và đang được duy trì sự sống bằng một cái máy trong nền Y Khoa hiện đại, bị mắc kẹt trong một hoàn cảnh cô đơn, ồn ào, thiếu những yếu tố tâm linh trong các bịnh viện, là một hình ảnh tượng trưng cho tất cả  nan giải về cõi ta bà.

Đã có nhiều người bị tốn tiền và bị thương tổn về tình cảm, nhiều cuộc thưa kiện đã xảy ra ở toà án, những vấn đề đã được mọi người quan tâm và đưa ra mổ xẻ trên các diễn đàn công cộng. Tuy nhiên trong các diễn đàn đó người ta đã quay ra bàn cãi với nhau về quyền và luật lệ, phí tổn của những cuộc chăm sóc trường kỳ cho những người bịnh đang chờ chết, về những cách quản trị việc chấm đứt đời sống.  Ngay cả khi người ta bàn cãi về cái chết, những người đó cũng không thực sự bàn cãi về cái chết.

Nếu muốn đứng lùi lại để có một cái nhìn bao quát hơn,  chúng ta có thể làm chuyện đó không khó gì lắm. Nhưng khi đứng cạnh bên giường bịnh, thì lại là một vấn đề khác.  Khi có một người thân sắp sữa chết, mối kinh hoàng và hoảng hốt khi chính đời sống cá nhân bị hăm dọa, lúc đó chúng ta sẽ thoáng thấy những gì rất thực, không giả đò, không còn che dấu,  không còn chọn lựa. Mối quan tâm căn bản của Phật Giáo là đau khổ và thoát khổ. Hiện nay ở Tây Phương, cái chết có nghĩa là khi hàng rào phòng vệ của chúng ta bị phá vỡ, cái chết có thể cung cấp cho chúng ta một cơ hội để hành trì và tuân theo giới luật, để kiểm điểm lại cuộc đời của chúng ta và khi nào thì chúng ta cần duy trì và khi nào thì chúng ta cần buông xả sự sống.

Quán Như chuyển ngữ từ Good Death, của Patricia Anderson, Tricycle, số mùa đông 1992. Patricia Anderson là tác giả Affairs in Order: A Complete Resource Guide to Death  and Dying (MacMillan).

[]

 

Bài ngẫu nhiên

Can't create/write to file '/tmp/#sql_566_0.MYI' (Errcode: 13) SQL=SELECT a.*, u.name, u.username, cc.image AS image, CASE WHEN CHAR_LENGTH(a.alias) THEN CONCAT_WS(":", a.id, a.alias) ELSE a.id END as slug, CASE WHEN CHAR_LENGTH(cc.alias) THEN CONCAT_WS(":", cc.id, cc.alias) ELSE cc.id END as catslug,'link' as link FROM jos_content AS a LEFT JOIN jos_content_frontpage AS f ON f.content_id = a.id LEFT JOIN jos_users AS u ON u.id = a.created_by INNER JOIN jos_categories AS cc ON cc.id = a.catid INNER JOIN jos_sections AS s ON s.id = a.sectionid WHERE ( a.state = 1 AND a.sectionid > 0 ) AND ( a.publish_up = '0000-00-00 00:00:00' OR a.publish_up <= '2014-08-21 10:10:49') AND ( a.publish_down = '0000-00-00 00:00:00' OR a.publish_down >= '2014-08-21 10:10:49' ) AND a.access <= 0 AND cc.access <= 0 AND s.access <= 0 AND ( a.catid=3 OR a.catid=4 OR a.catid=5 OR a.catid=6 OR a.catid=7 OR a.catid=8 OR a.catid=9 OR a.catid=10 OR a.catid=11 OR a.catid=12 OR a.catid=13 OR a.catid=14 OR a.catid=15 OR a.catid=16 OR a.catid=17 OR a.catid=18 OR a.catid=19 OR a.catid=20 OR a.catid=21 OR a.catid=22 OR a.catid=23 OR a.catid=24 OR a.catid=26 OR a.catid=1 OR a.catid=2 OR a.catid=25 OR a.catid=27 OR a.catid=28 OR a.catid=29 OR a.catid=30 OR a.catid=31 OR a.catid=32 OR a.catid=33 OR a.catid=34 OR a.catid=35 OR a.catid=36 OR a.catid=37 OR a.catid=38 OR a.catid=39 OR a.catid=40 OR a.catid=41 OR a.catid=42 OR a.catid=43 OR a.catid=44 OR a.catid=45 ) AND ( a.sectionid=1 OR a.sectionid=3 OR a.sectionid=4 OR a.sectionid=2 OR a.sectionid=5 OR a.sectionid=7 OR a.sectionid=6 OR a.sectionid=9 OR a.sectionid=8 OR a.sectionid=11 OR a.sectionid=13 OR a.sectionid=12 OR a.sectionid=10 OR a.sectionid=14 OR a.sectionid=15 OR a.sectionid=16 OR a.sectionid=17 ) AND ((TO_DAYS('2014-08-22') - TO_DAYS(a.created)) <= '1500') AND s.published = 1 AND cc.published = 1 ORDER BY RAND() limit 0,5

Đọc nhiều tuần qua

Gắn tin vào

Home Chuyển luân 2000 Số 15 Quan điểm Phật Giáo về chết tự nguyện