|
Phải đặt trong tổng thể các nguồn tư liệu khác
Báo Thể Thao – Văn Hóa
8.3.2008
Nhà sử học Dương Trung Quốc:
LTS: Mấy ngày qua, những phát
hiện lịch sử mà Thiền sư Lê Mạnh Thát nêu ra trên báo Thanh
Niên đă khiến dư luận xôn xao. Bởi lẽ, một số quan điểm mà
Thiền sư nêu ra là khác so với những ghi chép trong chính sử
của nước ta, cũng như so với những ǵ hàng ngày chúng ta
được học, được tuyên truyền, giáo dục. Thí dụ: “Triều đại An
Dương Vương là không có thật”. “Không những không có chuyện
Triệu Đà đánh An Dương Vương (v́ làm ǵ có An Dương Vương mà
đánh!) mà nước ta cũng không bao giờ bị Triệu Đà chiếm”.
“Không có cái gọi là thời kỳ "Bắc thuộc lần thứ nhất”...vv..vv..
Để góp thêm một tiếng nói về
các vấn đề trọng đại này, chúng tôi đă có cuộc tṛ chuyện
với nhà sử học Dương Trung Quốc- Tổng Thư kư Hội Khoa học
Lịch sử Việt Nam.
1. Thưa
ông, là Tổng Thư kư Hội KHLS Việt Nam, ông có quan tâm đến
những phát hiện lịch sử chấn động mà tác giả Lê Mạnh Thát
đưa ra trong sách cũng như trên công luận thời gian này? Ông
lưu ư đến những “hạt nhân” hợp lư nào trong các quan điểm và
phương pháp tiếp cận lịch sử mà tác giả này đưa ra?
Từ lâu tôi đă biết Thiền sư Lê
Mạnh Thát là một người có học vấn cao. Lĩnh vực chuyên môn
mà ông được đào tạo là ngôn ngữ học và ông cũng là người am
hiểu về Phật học, nhưng đúng là tôi chưa biết nhiều đến mối
quan tâm và những quan điểm của ông về sử học. V́ vậy loạt
bài trên báo Thanh Niên mà sự đánh giá bằng ngôn ngữ báo chí
theo tôi là của nhà báo chứ chưa chắc đă là của Thiền sư, v́
những người thấm sâu giáo lư nhà Phật th́ thường khiêm
nhường.
Đương nhiên tôi cũng như nhiều
bạn đồng nghiệp trong giới sử học quan tâm. Và không những
thế, v́ được đăng tải trên một tờ báo có sức quảng bá rộng
khiến nhiều người, nhất là giới trẻ chú ư t́m đọc.
Vả lại, cũng như mọi bộ môn
khoa học khác, trong sử học cũng có thể có những phát hiện
được gọi là “chấn động” thậm chí “đảo lộn”. Đôi khi chỉ một
hiện vật hay một di chỉ được khai quật cũng có thể mang lại
những chứng cớ đủ sức thay đổi những quan điểm trước đó. Tuy
nhiên để đánh giá có thực là “chấn động” hay không th́ không
đơn giản chỉ là lời thuật lại trên báo.
Nếu đi vào những vấn đề cụ thể
mà bài báo nêu lên th́ tôi thấy chưa thể b́nh luận vội vă.
Bởi v́ tôi cũng như số đông người đọc chưa có dịp tiếp cận
trực tiếp với những luận điểm và luận chứng của Thiền sư một
cách tương đối có hệ thống.
Đúng như bài báo cho biết,
Thiền sư đă công bố những luận điểm của ḿnh từ rất nhiều
năm nay và gần đây nhất, năm 2006 đă xuất bản (đúng ra là
tái bản) một chuyên luận là “Lục Độ Tập Kinh”. Nhưng đúng là
rất nhiều các đồng nghiệp của tôi được hỏi đều cho biết là
chưa được thấy và đọc. Đó có thể là do tác giả tiếp cận vấn
đề từ giác độ nghiên cứu Phật giáo nên ít người biết đến (cuốn
sách trên xuất bản có 500 bản).
Nhưng tôi nghĩ, điều đó cũng
phản ảnh phần nào sự thiếu nhạy cảm trong thông tin nghề
nghiệp của giới sử học. Điều đó cũng phản ảnh một thực trạng
là “đời sống sử học” lâu nay có phần trầm lắng. Phần lớn là
những công tŕnh nặng tính biên soạn hay b́nh luận lịch sử
hơn là những khảo cứu sâu mang tính phát hiện. Vấn đề phương
pháp luận cũng ít được quan tâm và nghèo nàn. Những chuyên
gia có tŕnh độ khảo cứu sâu tựa như các giáo sư Đào Duy
Anh, Trần Văn Giáp, Hà Văn Tấn (khi Thầy c̣n sung sức)…dường
như vắng bóng. Sử gia kiểu tán hay b́nh luận lịch sử (như
tôi) hơi nhiều … Nên tính nhạy bén trước những cái mới có
phần suy giảm… Đấy là nhận xét riêng của tôi. Cũng cần nói
thêm rằng, chuyên môn tôi được đào tạo hơi xa với lĩnh vực
mà Thiền sư đề cập tới (cổ sử) nên tôi khó có y kiến đánh
giá những vấn đề cụ thể .
2 .Dư
luận hết sức quan tâm đến quan điểm rằng triều đại An Dương
Vương là không có thật. Tác giả đă “đưa ra các minh chứng để
đề nghị loại bỏ hai triều đại An Dương Vương và Triệu Đà ra
khỏi lịch sử và xác định thời đại Hùng Vương tồn tại cho đến
năm 43” và rằng: “Nhà Hán "đoạt khống" đất đai nước ta.
Không có cái gọi là thời kỳ "Bắc thuộc lần thứ nhất”. Phải
loại phần đó ra khỏi lịch sử”...Ư kiến này đă tác động mạnh
đến niềm tự hào dân tộc. Giới sử học Việt Nam liệu có thể
chứng minh điều này, bác bỏ những sai lầm của “Đại Việt Sử
kư Toàn thư”, để làm sạch “những trang sử của tổ tiên”
không? Nghe nói các quan điểm của tác giả này đă được xuất
bản thành sách, vậy, giới sử học có định làm hội thảo về
cuốn sách này để làm sáng tỏ hay không?
Cuối
cùng, cách đây gần chục năm, cũng có một nhà nghiên cứu dựa
vào một cuốn gia phả để dựng lại lịch sử dân tộc với những
quan niệm rất khác “chính sử” lâu nay. C̣n ở đây, được biết
tác giả dựa vào cuốn kinh Phật. Móc xích 2 việc nay, ông có
lưu ư ǵ không?
Như tôi
đă tŕnh bày ở trên, lúc này tôi không thể đưa ra những lời
tranh biện với thiền sư Lê Mạnh Thát, một phần v́ kiến thức
chuyên môn hẹp của tôi không phù hợp, nhưng quan trọng hơn
là cũng như đối với nhiều đồng nghiệp khác, chúng tôi cần
được tiếp xúc với những quan điểm của Thiền sư một cách trực
tiếp và có hệ thống chứ không thể qua bài báo. Chúng tôi sẽ
khắc phục cái khiếm khuyết “thiếu nhạy bén về thông tin” để
có thể t́m đọc có hệ thống và đầy đủ hơn các luận văn của
Thiền sư th́ mới có thể bày tỏ được chính kiến .
Nhưng có điều, tôi chưa thấy
những luận điểm của Thiền sư Lê Mạnh Thát liên quan đến các
việc “An Dương Vương là không có thật”,”Triệu Đà không đánh
nước ta”,”thời đại Hùng Vương kéo dài đến năm 43…” mà bạn
nêu, hay việc cần giám định lại một số nội dung trong Đại
Việt Sử kư Toàn thư “tác động mạnh đến niềm tự hào dân tộc”
(chắc hiểu theo nghĩa xúc phạm chăng?) Vấn đề là những kết
luận của Thiền Sư dựa trên căn cứ nào, tư liệu nào và cách
phê phán hay khẳng định như thế nào? Vả lại đọc kỹ th́ thấy
luận điểm của Thiền sư Lê Mạnh Thát đều hướng tới sự “đề cao”
tinh thần dân tộc, quá mạnh mẽ đằng khác (đến mức nên xem có
thái quá hay không?) khi viết về nhân vật Khương Tăng Hội,
sự kéo dài và tính hiện thực của Thời đại Hùng Vương v.v…
Tất cả những cái đó phải được
xem xét cụ thể trên nhiều phương diện như độ tin cậy của sử
liệu, phương pháp phân tích của tác giả và phải đặt trong
tổng thể với các nguồn tư liệu khác. Các bộ Kinh Phật đương
nhiên là hết sức qúy nhưng nó cần được giải thích sự khác
biệt với các nguồn tư liệu khác cũng có những giá trị riêng
của nó, kể cả truyền thuyết hay dă sử. Không phải cứ nói
“chính sử” của triều Lê (Đại Việt Sử kư Toàn thư) do những
sử gia tên tuổi biên soạn đă là chân lư tuyêt đối (trước hết
v́ nó là sản phẩm của những cá thể hay triều đại, dù uyên
bác đến mấy th́ vẫn có thể có sai sót và nhiều khi xuất phát
từ những lợi ích không thể gọi là tuyệt đối v́ dân tộc mà
căn bản là của giới cầm quyền). Đương nhiên, cũng không chỉ
dựa vào một bộ Kinh dù vô cùng qúy giá trong kho tàng Phật
giáo mà phủ định đơn giản những nguồn sử liệu khác. Càng
ngày các khoa học càng cần đến một tư duy tổng hợp và tri
thức liên ngành. Sử học cũng vậy.
Về khoa học người ta cần t́m
ra tính biện chứng của những luận điểm; c̣n về nghề nghiệp
th́ người ta cần đến sự tranh biện, cầu thị và như cách nói
bây giờ là “dân chủ trong học thuật”. Điều đó chúng ta chưa
làm nên cũng chẳng vội vă khen chê mà trước hết chỉ nên trân
trọng lao động học thuật của Thiền sư.
Cũng xuất phát từ quan điểm ấy,
tôi đă viết một lá thư gửi Thiền Sư Lê Mạnh Thát đề nghị ông
cộng tác bằng cách có thể cung cấp thêm các luận văn có liên
quan mà bây giờ khó kiếm hoặc có thể viết lại thành những
luận văn theo từng vấn đề một cách có bằng chứng, nếu cho
phép sẽ đăng trên tạp chí Xưa & Nay của chúng tôi (hay có
thể những tạp chí chuyên ngành khác). Đó là những diễn đàn
thích hợp để các nhà sử học quan tâm cùng trao đổi để t́m
kiếm sự đồng thuận hay phản biện. Hoặc giả, Thiền sư có thể
tham dự những cuộc trao đổi trực tiếp với các đồng nghiệp…
Mục đích cuối cùng là để sử học có thêm một bước tiến trong
nhận thức ngày một gần hơn với sự thực lịch sử. Cũng là để
góp phần giải đáp cho mối băn khoăn của không ít bạn đọc của
báo Thanh Niên.
C̣n có cần đến một cuộc hội
thảo hay không th́ tuỳ thuộc vào yêu cầu và cả sự chuẩn bị
cần thiết về chuyên môn. Đây là ư kiến của cá nhân tôi không
nhân danh tổ chức Hội v́ chúng tôi chưa có dịp trao đổi tập
thể. Nhưng là ư kiến của Tổng biên tập tạp chí Xưa & Nay khi
đưa ra những đề nghị với Thiền sư Lê Mạnh Thát.
Xin cảm ơn ông
Doăn Phương (thực hiện)
Ư
kiến của bạn đọc RKN:
Nói tóm lại, theo tôi hiểu
những câu trả lời th́ tác giả DTQ chưa đọc cuốn sách của
thiền sư LMT (người mà TTD gọi cộc lốc là “Lê Thạnh Thát”
hay “ông Thát” – xưng hô cũng là văn hóa và thể hiện một
phần nào thái độ), và v́ thế tác giả né tránh trả lời hay đi
sâu vào vấn đề mà tác giả LMT nêu ra.
Tôi thấy thú vị một điểm là tác giả DTQ đề cập [sai] đến
chuyên môn của thiền sư LMT, không biết với mục đích ǵ,
nhưng có thể xem là gửi một tín hiệu gián tiếp nói rằng “Ông
ấy không phải là dân sử chuyên nghiệp, ư kiến của ông ấy
chẳng ai quan tâm”. Đó cũng là một thái độ phản ứng tôi thấy
khá phổ biến ở giới chuyên môn và trí thức nước ta. Đó là
một thái độc cục bộ, bộ lạc chủ nghĩa: tôi là dân chuyên môn,
có ấn tín; anh không có ấn, anh không có quyền nói hay anh
nói chẳng ai thèm nghe.
Nhưng rất tiếc đó là thái độ sai. C̣n nhớ cựu thủ tướng Pháp
Georges Clemenceau từng nói “War is too serious a matter to
entrust to military men” (chiến tranh là một vấn đề quá hệ
trọng để có thể trông nhờ vào giới quân sự). Tương tự, sử
học là vấn đề quá quan trọng để cho giới sử học độc quyền.
Stephen Oppenheimer là bác sĩ nhi khoa, nhưng ông bỏ ra 15
năm trời để nghiên cứu về cổ sử, về hải dương học, văn hóa,
di truyền học, và khảo cổ học để viết thành một cuốn sách
làm ngẩn ngơ giới khảo cổ học chuyên nghiệp. Như vậy, nếu
tác giả DTQ (hay đồng nghiệp của ông) nghĩ rằng thiền sư LMT
là người “ngoại đạo” và xem thường ư tưởng hay luận điểm của
ông th́ tôi e rằng đó là một thái độ hết sức sai lầm.
Vấn đề không phải chuyên môn của anh là ǵ, có bằng cấp ǵ,
hay nổi tiếng ra sao; vấn đề là luận điểm của anh có thuyết
phục, có cơ sở khoa học hay không. Khi tranh luận, làm ơn
tập trung vào khía cạnh này. C̣n mấy chuyện cá nhân linh
tinh khác hăy để qua một bên. Cho đến nay, tôi vẫn chưa thấy
ai “phản biện” một cách có hệ thống hay có phương pháp trước
những luận điểm mà thiền sư LMT đưa ra.
Edward de Bono nói một câu mà tôi thấy cần trích lại ở đây:
“Tranh luận là để phát hiện sự thật, chứ không phải sáng tạo
ra sự thật”. Là người “ngoại đạo” và độc giả, tôi rất muốn
đọc những phản biện mang tính tranh luận để t́m ra sự thật
cổ sử. Nếu không có sự thật th́ một mô h́nh giải đáp sự thật
cũng đáng học hỏi.
RKN
http://au.blog.360.yahoo.com/blog-V8i4lZglabOqNmtKDevrxrT5RQo-?cq=1&p=556
Về đầu trang |
