Chuyển Luân kính chúc quý bạn đọc gần xa một năm Mậu Tý-2008 Sức khoẻ, An lạc và Tinh tấn

Trang chủ || Liên hệ

Góp nhặt cát đá

Tác giả

Danh cầm Đặng Thái Sơn: Tuổi năm mươi nhìn lại

Say mê âm nhạc và được cha mẹ hướng nghiệp từ nhỏ, năng lực của Đặng Thái Sơn đã đột khởi với sự kiện kỳ diệu mùa thu 1980 - là người châu Á đầu tiên đoạt giải nhất cuộc thi dương cầm thế giới mang tên F. Chopin. Từ đó đến nay, anh trở thành một trong những danh cầm có tầm cỡ quốc tế, tham gia biểu diễn và thu đĩa tại nhiều quốc gia.

“Hổ phụ sinh hổ tử”. NSND Đặng Thái Sơn thật xứng đáng là tài năng nối nghiệp cha Đặng Đình Hưng – nhạc sĩ, nhà thơ và mẹ Thái Thị Liên – NSND bậc thầy dương cầm Việt Nam.

Thời gian cứ lặng trôi ngày tháng. Mới ngày nào Đặng Thái Sơn về Việt Nam kỷ niệm 40 năm Nhạc viện Hà Nội. Vậy mà giờ đã là kỷ niệm tròn nửa thế kỷ. Và Sơn cũng đã vào tuổi 49 rồi. Lâu rồi Sơn mới có dịp soi gương. Những lần soi gương trước khi biểu diễn chỉ là để sửa sang cho tề chỉnh rồi bước ra sân khấu. Soi gương để nhìn lại mình thì mấy khi. Hóa ra mình để râu trông có vẻ phong trần hơn. Đã có người nói bây giờ mình đã có nét phảng phất của bố Hưng khi ngồi xếp bằng tròn nâng chén rượu. Bây giờ mình soi gương là để có một lần tĩnh tâm trôi ngược về thời nhỏ.

Ôi! Đã trở lại những bước đi chập chững đầu tiên ngày bé dại trên phố nhỏ Tống Duy Tân. Đã trở lại những bước chân nhi đồng trên con đường làng Xuân Phú nơi sơ tán. Đã trở lại những bước chân thiếu niên đi về trên con đường Nhạc viện Hà Nội.  Đã trở lại những bước chân thanh xuân trên đất Nga mênh mang năm tháng bên thầy Natansol. Và đã lùi xa tất cả. Đã lùi xa cả những dòng ngợi khen trên báo chí.

“Anh là một dương cầm gia bậc nhất với một ấn tượng đáng tin cậy, kỹ thuật khó ngờ và sự tự tin…” (Franfuoter Allgemeine Zeiting - tháng 11/1988)

“Duyên dáng và minh mẫn, đặc biệt là khi chơi với một trực giác không có sự hướng dẫn nào. Hà Nội, nơi sinh ra Đặng Thái Sơn thật tuyệt vời… sức nặng những ngón đàn của anh đã giữ một sự cân bằng và chất thơ…” (The Times, London, 25/3/1991) vv và vv…

Thế là Sơn đã bước vào cuộc đời của một nghệ sĩ dương cầm đi lưu diễn vòng quanh thế giới tới một phần tư thế kỷ rồi. Cuộc đời lưu diễn thật không biết bao nhiêu chuyện buồn vui.

Dạo sau khi đoạt giải nhất cuộc thi F.Chopin, Sơn cùng chú Trọng Bằng sang Pháp biểu diễn cho bà con Việt kiều ta. Nhờ sự giúp đỡ của nhà soạn nhạc tiên phong Nguyễn Thiện Đạo, Sơn đã làm cho bà con hiểu Việt Nam qua đêm diễn. Ngay cả gần đây nữa, dù thẩm mỹ lớp trẻ Việt kiều ở Pháp nghiêng về pop - rock, Sơn vẫn chứng tỏ mình là Đặng Thái Sơn trong mọi thời tiết âm nhạc. Bữa đó, Sơn đã chơi thành công một concerto của C.Saint - Saen với dàn nhạc.

Sơn cũng thường xuyên trở lại các cuộc thi F.Chopin sau mình để nhận ra thêm các tài năng ở Warsawa. Đúng 20 năm sau ngày Sơn đoạt giải, Trung Quốc đã có Lý Vân Địch là người châu Á thứ 2 đoạt giải nhất cuộc thi. Lý Vân Địch có cái “hậu sinh khả úy” hơn Sơn là hoàn toàn được đào tạo trong nước. Biết bao thế hệ nghệ sĩ dương cầm đã sinh ra trong suốt thế kỷ qua. Thảo nào Sơn đã đến tuổi gần “ngũ tuần” rồi. Ấy vậy mà vẫn thấy mình trẻ thơ như xưa, trong trẻo như xưa. Giữ điều đó trong mình lâu bao nhiêu, thì tiếng đàn của mình còn trẻ, còn quyến rũ người nghe bấy nhiêu.

Những đêm ở Nhật, khi đi biểu diễn ở những vùng xa xôi, nghe tiếng ếch nhái kêu ầm ĩ xung quanh nhà hát, Sơn lại nhớ đến những đêm sơ tán ở Xuân Phú, Yên Dũng, Bắc Giang, thật gian khổ. Nhưng chính trong bóng tối của chiến tranh, những giai điệu F.Chopin mà mẹ Liên tấu lên trong giá lạnh, đã thắp sáng, dẫn dắt Sơn đến hôm nay. Giờ thì mẹ vẫn bên Sơn, nhưng lại trong không gian của xứ Montrian thuộc Bắc Mỹ.

Nhớ hồi 1998, mẹ thường ngồi lặng lẽ trước đàn trong mắt nhìn trìu mến của Sơn. Nhỏ nhắn và thư thái. Những ngón tay tìm phím dương cầm như tìm lại bạn cố tri. Hồi ấy, mẹ đàn tập để trở về Việt Nam nhân ngày sinh lần thứ 80 và dự lễ trao Huân chương Lao Động hạng Nhất cho mình. Rồi tiếng đàn đã vang lên trong không gian thân thuộc của Nhạc viện Hà Nội - nơi mẹ đã có tới nửa thế kỷ giảng dạy và gắn bó. Những âm thanh như thở. Có cảm giác như mẹ không chơi đàn mà là đang sống trong giấc mơ.

Hẳn không hề vô tình khi mẹ chọn mở đầu phần tâm sự bằng dương cầm của mình khi 80 tuổi là chương hai của Sonate “Pathéque” mà L.V. Beethoven đã viết ra 200 năm trước (1798) khi ảnh hưởng của Cách mạng Pháp còn tràn đầy trong tâm hồn nhà soạn nhạc vĩ đại này. Giai điệu chậm rãi ngân nga, trầm tư, cao thượng như một lời tâm sự. 60 năm trước, mẹ đã say mê dương cầm như thế. Những người thầy ở Nhạc viện Paris, giáo sư Gabrien Amienno và Ana Cariote đã truyền giảng nghệ thuật này cho mẹ ở Sài Gòn. Và từ đấy mẹ bắt đầu một giấc mơ - giấc mơ tạo nên ngành biểu diễn dương cầm ở Việt Nam.

Có lẽ bởi vậy, mẹ đã thực sự tan trong “Mộng tình” của F.List. “Đời là một giấc mơ” như mẹ thường nói. Với tuổi già của mẹ, nếu không còn sức lực, niềm ham sống, chắc không thể lãng mạn được trước những giai điệu huyền diệu của F.List với “Mộng tình”. Mẹ có thể được xem như một trong những nghệ sĩ dương cầm chơi hay nhất thế giới ở lứa tuổi 80.

Đối với Sơn, mẹ chẳng còn gì để có thể nói hơn câu ca dao: “Công cha như núi Thái Sơn/ Nghĩa mẹ như nước trong nguồn chảy ra”. Sơn đã từ sân bay khát vọng của mẹ vụt bay vào vòm trời dương cầm thế giới. Bây giờ, mẹ vẫn đang dìu dắt Sơn trong nỗi buồn xa xứ. Nỗi niềm đó cứ canh cánh làm sao khi mẹ chợt chuyển sang chơi Etude số 3 mà nước ta quen gọi là “Nhạc buồn Chopin” hay “Nỗi buồn Chopin”. Sơn nhớ bố Hưng từng hát nỗi buồn này rất hay bằng tiếng Việt cho Sơn nghe từ ấu thơ: “Ôi đàn năm xưa/ Réo rắt buồn ngân/ Rung bao sầu nhớ/ Nhắc ta bao ngày xa xôi/ Đã lãng quên rồi/ Thôi hỡi đàn vang chi những lời ca não nề/ Nhắc làm gì/ Những ngày qua/ Phương trời xa xăm/ Chiếc én liệng bay/ Tha phương buồn nhớ/ Nhắc ta bao người thân yêu/ Bóng dáng yêu kiều…”.

Rồi mẹ đã tươi cười trong vinh dự giữa hoa và hoa. Nhưng để đổi lấy giây phút ấy, bao thăng trầm đã lướt qua đời mẹ. Khi mẹ học dương cầm ở Sài Gòn thì bố Hưng cũng bắt đầu cuộc đời tha thủi từ một làng quê Chương Mỹ - Hà Tây bên bờ sông Đáy ra chốn kinh thành mong tìm kế sinh nhai.

Khi mẹ thành thân với bác Trần Ngọc Danh - một nhà cách mạng, thì bố Hưng mới đang “tìm đường”. Nhưng sau sự ra đi vĩnh viễn của bác Danh, mẹ đã thực sự chuyển đời mình qua một bước ngoặt của giấc mơ. Mẹ và bố Hưng đã tạo ra một cái “Bến lạ” mà bố Hưng đã để lại cho đời. Bỗng nhớ những câu thơ của bố Hưng đến thế: “Khi một thuở phong trần/ Hồng nhan gian truân/ Phảng phất đâu đây cái thời gió bụi ấy/ Hồng nhan bóng nhạn/ Như cữ đông sang màu tuyết/ Thu sang nắng quyến hành vân…”.

Những giai điệu F.Chopin vẫn vang lên. Bây giờ thật rõ tiếng bố Hưng hát: “Ôi gió sớm reo buồn trong lòng người/ Ôi luyến tiếc khôn nguôi nỗi đầy vơi/ Cho khiến lòng ta tan nát cùng khơi gió/ Ta mong đời ta/ Mãi như con thuyền trôi/ Bến xa xăm mặc gió/ Ta mang sầu nhớ/ Đau thương ngàn năm…”. Sơn thấy mẹ chợt ngồi lặng lẽ. Con tàu thời gian chầm chậm rời ga cũ. Một ánh mắt mẹ ngoái nhìn như câu thơ bố Hưng: “Xa rồi đâu nữa đâu/ Con sông trôi đã những bến bờ”.

Ở tuổi mình, tiếng đàn đã tới độ chiêm nghiệm, suy tưởng hơn trước. Về kỷ niệm tròn nửa thế kỷ Nhạc viện Hà Nội lần này, Sơn đã cùng Dàn nhạc Giao hưởng của thầy trò Nhạc viện nhấn thêm một ấn tượng cho năm kỷ niệm 250 năm ngày sinh thiên tài W.A. Mozart sau cuộc trình diễn hoành tráng nhạc kịch “Cây sáo thần” của ông. Đó là việc trình tấu bản Concerto số 27 của thiên tài này. Nhạc Mozart cũng là sở trường của Sơn. Và nguồn sống ấy vẫn dạt dào trong Sơn ở tuổi “ngũ tuần” trong đêm trình tấu.

Lần nào về Hà Nội, Sơn cũng không quên thưởng thức bún ngan Hàng Bút. Bỗng thèm một tô bún ngan nghi ngút khói. Ở nước ngoài làm gì có ngan. Thịt ngon lành, ăn với miếng măng khô sao thấy ngon kỳ lạ. Một ẩm thực chả ở đâu có được. Dù là NSND Đặng Thái Sơn. Dù là Chủ tịch danh dự Câu lạc bộ F.Chopin Đặng Thái Sơn. Dù là con của bố Hưng và mẹ Liên thì vẫn là cậu bé Đặng Thái Sơn thích bún ngan từ thuở ấu thơ.

Điều tâm đắc nhất của bà Thái Thị Liên cũng như Đặng Thái Sơn là hai mẹ con rất muốn làm cầu nối cho lớp trẻ theo nghề piano ở Việt Nam hôm nay. Sơn rất mừng là tính chuyên nghiệp của sinh viên piano Việt Nam ngày càng được nâng cao. Hàng năm, Sơn vẫn giảng dạy, bồi dưỡng một số sinh viên giỏi của Nhạc viện đi thi quốc tế và sang Canada học. Sơn đã thành lập quỹ học bổng chủ yếu giúp đỡ sinh viên Nhạc viện Hà Nội. Cũng từ quỹ này, Sơn kêu gọi Chính phủ Nhật Bản hỗ trợ thiết bị giảng dạy như sách dạy nhạc, đàn và … “chiếc cầu” của hai mẹ con sẽ đưa sinh viên Nhạc viện sang Canada du học. Một chiếc cầu vàng bắc trên hai đỉnh núi lạ.

Nguyễn Thụy Kha

Nguồn trích: http://antgct.cand.com.vn/vi-VN/nhanvat/2007/1/51649.cand