Chuyển Luân kính chúc quý bạn đọc gần xa một năm Mậu Tý-2008 Sức khoẻ, An lạc và Tinh tấn

Trang chủ || Liên hệ

Góp nhặt cát đá

Tác giả

Câu chuyện chó 

Tâm Đàn

Úc là một xã hội đa văn hóa nên mỗi lần ra phố bạn thấy đủ giống người. Người gốc Anh, Pháp, Đức, Nhật, Thụy Sỹ, Đan Mạch, Nam Dương, Việt Nam, … Dân số Úc chỉ khoảng 20 triệu nhưng ngoài thổ dân ra còn có đến hơn 100 chủng tộc khác. Bạn có thể thấy tóc đủ mầu trên đường phố. Tóc vàng, tóc đen, tóc hoe, … Phong trào nhuộm tóc của phái nữ khá thịnh hành ở Úc, nên bạn không ngạc nhiên khi nhìn thấy một mái tóc vàng óng ánh trên đầu một cô gái Á châu, hay một mái tóc đỏ hồng của một cô gái châu Phi. Trung tâm thành phố Sydney mỗi cuối tuần thường đông đúc nhộn nhịp. Người ta vẫn làm ăn buôn bán, nhưng đa số người ta đi mua sắm. Nều bạn đứng trên cao nhìn xuống, bạn sẽ thấy như một bức tranh muôn mầu. Người Úc vì đa chủng nên rất đa dạng. Người thì gặp ai cũng chào hỏi vui nhộn, kẻ thì “phớt tĩnh ăng-lê”. Tuy đa số dân Úc rất cởi mở hòa đồng, cũng không thể tránh khỏi một số người với những đường nét kỳ thị. Thật ra “kỳ thị” vốn là một cơn bệnh muôn thuở. Kỳ thị giàu nghèo sang hèn, kỳ thị học giỏi học kém, kỳ thị cao thấp mập gầy, … Nhưng ở Úc vấn đề kỳ thị người ta thường thảo luận nhất là kỳ thị mầu da chủng tộc.

Nếu bạn sống ở Úc lâu năm, bạn có thể đoán người ta từ nước nào đến bằng cách nghe phát âm của người ấy, cho dù bạn chỉ nói qua điện thoại. Nếu bạn phải tiếp xúc với người Ấn Độ hoặc người Bắc Ái Nhĩ Lan chẳng hạn, bạn có thể có khó khăn tìm hiểu đối phương vì lối phát âm của họ rất khó nghe. Tất nhiên dù người bất cứ từ đâu đến, miễn là sinh ra và lớn lên tại Úc, thì họ phát âm … rất Úc. Tuy Úc vốn là thuộc địa của Anh Quốc đã từ hơn 2 thế kỷ qua, những người sinh trưởng tại đây vẫn có một lối phát âm đặc thù, không hoàn toàn giống như lối phát âm của người Anh hay bất cứ một giống dân nào khác.

            Nếu các bạn vào những công viên vào những dịp nghỉ hè hoặc các ngày lễ hội, các bạn sẽ thấy rất nhiều người và chó cùng nhau dạo chơi trên các bãi cỏ. Đa số dân Úc rất thích nuôi chó. Ở các công viên cũng như ngoài đường phố, bạn có thể thấy người đi dạo với chó thân mật như những đôi bạn. Nếu bạn vào thămmột gia đình ở Úc, bạn sẽ thấy trẻ em đang nô đùa với chó, hoặc các cha mẹ đang tắm rửa và “trang điểm” cho những con chó yêu quý của họ. Một cảnh tượng rất phổ biến là hai vợ chồng già ngồi xem truyền hình sau bữa cơm tối với con chó nhỏ xinh xắn nằm gọn trong lòng.

            Chó có đủ loại. Có đến hơn 300 giống chó khác nhau, nhỏ con có, to con có, lông dài có, lông ngắn có ...

Ngày xưa, thuật gây giống thường bằng kinh nghiệm truyền từ đời này sang đời khác. Dần dần khoa học phát triển, nhất là sau khi thuyết di truyền ra đời, kỹ thuật truyền giống tiến bộ vượt bực. Người ta có thể biết được, với mỗi giống chó, màu lông nào tương ứng với loại genes nào. Sự gây giống có thể từ hai giống chó khác nhau hay cùng giống, và người ta có thể gây những giống mới với những màu lông mong muốn.

Giống chó nhỏ con nhất là giống Chihuahua, gốc Mễ Tây Cơ, chỉ nặng khoảng 0.5 đến 2 kilô và cao khoảng 15 phân. Giống Chihuahua có 2 loại, lông ngắn và mượt hoặc lông dài. Lông có thể có những màu sắc khác nhau. Chihuahua rất trung thành với chủ nên được nhiều người ưa thích. Những chuyên viên về chó tin rằng giống chó này đã xuất hiện từ hơn 500 năm qua.

Giống chó cao nhất là giống chó săn Ái Nhĩ Lan, cao khoảng 80 đến 85 phân và cân nặng từ 55 đến 65 kilô. Giống chó này vốn là bạn đồng hành với các vua chúa Ái Nhĩ Lan thời xưa. Hiện nay giống chó này vẫn được dùng để đi săn. Giống chó này rất mạnh và nhanh nhẹn nhưng không hung dữ. Da chó cứng và nhám, có thể có màu đỏ, trắng, đen hay xám. Giống chó xuất xứ từ Ái Nhĩ Lan từ năm 400 sau công nguyên, và được dùng để săn hưu nai và chó sói.

Giống chó cân nặng nhất là giống St. Bernard, to cao và rất thông minh. Chiều cao có thể từ 65 đến 75 phân và là một trong những loại chó cân nặng nhất, khoảng từ 75 đến 80 kilô. Lông chó có thể có mầu đỏ và trắng hoặc trắng và nâu vàng, với một vài chấm đen trên đầu. Chó có đầu to và vuông với sóng mũi và cổ ngắn. Giống St. Bernard được phát triển từ năm 1600 bởi những tu sỹ thuộc tu viện St. Bernard ở rặng núi Alps bên Thụy Sỹ. Vào thời bấy giờ có nhiều khách bộ hành đi ngang rặng núi đó, và rất nhiều người đã bị lạc đường hoặc bị bão tuyết chôn vùi. Và giống chó St. Bernard đã được huấn luyện để cứu những khách bộ hành lâm nạn đó. Với một khứu giác nhạy bén, giống chó này có thể ngửi biết có người bị chôn vùi dưới tuyết. Khi phát hiện có người lâm nạn, chó sẽ sủa lớn tiếng để gọi người đến cứu. Chó cũng được huấn luyện để hướng dẫn khách bộ hành qua những đoạn đường khó đi và nguy hiểm. Giống chó này còn dùng để giữ nhà, hướng dẫn những người đi thám hiểm, và rất được chủ yêu quý.

Chó rất muôn mầu muôn vẻ. Mỗi giống chó đều có những đặc điểm riêng. Có loại tai chổng lên, có loại tai quặp xuống. Có loại lông xù, có loại lông dài. Một số có những hình dáng và đặc tính rất ngộ nghĩnh. Có một giống chó ở Mễ Tây Cơ, toàn thân không có lông, chỉ trừ vài chụm lơ thơ trên đỉnh đầu. Giống chó shar-pei ở Trung Quốc thì có lớp da lỏng lẻo, xếp thành những đường nhăn khắp thân thể. Có nhiều nếp nhăn lớn đến nỗi phủ che cả cặp mắt. Giống chó chow chow là giống đã có lâu đời, xuất hiện ở Trung Quốc từ năm 1000 trước công nguyên. Chó được dùng để giũ nhà và cũng để ăn thịt. Chó có một thân hình chắc nịch và giống hình dạng của loài sư tử. Đặc biệt của giống chó này là có lưỡi mầu xanh đen. Chó cao khoảng nửa thước và cân nặng khoảng 25 kilô. Chỉ có một giống chó không bao giờ sủa. Đó là giống Basenji, đầu tiên tìm thấy ở Châu Phi. Giống chó này có lông ngắn, mềm như lụa và có thể có nhiều mầu sắc khác nhau. Ở phía trước trán có vài hàng nếp nhăn. Chó chỉ có thể phát những âm thanh trầm bỗng đều đặn như những điệu hát của người miền núi ở Thụy Sỹ. 

Nhiều nhà khoa học tin rằng chó được phát triển từ một giống động vật có thân hình giống như chồn, gọi là Miacis, vào khoảng 40 triệu năm về trước. Miacis không những là tổ tiên của những giống chó mà còn là tổ tiên của các loài động vật có vú khác, như gấu và mèo. Một thế hệ con cháu của Miacis, gọi là Tomarctus, đã phát triển cách đây vào khoảng 15 triệu năm. Giống này có lẽ có hình dạng giống loài chó sói hiện nay, và có những bản năng na ná giống bản năng của các giống chó hiện nay. Tomarctus là tổ tiên của các loài chó, chó sói, chó rừng và các loài chồn cáo.

Các nhà khoa học đã tìm thấy những dấu tích chứng tỏ người và chó đã cùng nhau sinh sống từ hơn 12 ngàn năm nay. Với lối sống du mục, săn bắn và tìm kiếm những loài thảo mộc để sinh sống, con người phát hiện rằng các loài chó thích ăn những đồ ăn thừa thãi, và do đó dần dần người và chó gần gũi nhau hơn. Con người bắt đầu phát hiện bản chất thông minh và trung thành của chó, và từ đó chó được huấn luyện để làm sạch sẽ các căn trại (bằng cách ăn những đồ ăn thừa thãi) và để giữ nhà. Sau đó, chó được gây giống để giúp trong việc săn bắn và bảo vệ. Những giống chó khác nhau được xuất hiện từ đó. Cách đây khoảng 4 ngàn năm, đã có nhiều giống chó khác nhau xuất hiện ở Trung Đông, trong đó có giống saluki, có lẽ là giống chó lâu đời nhất trong tất cả những giống chó hiện nay.

Ở những nơi khác nhau, người ta thưòng gây những giống chó khác nhau. Ngày xưa, người Hy Lạp gây những giống chó to con dùng trong việc săn bắn. Người La Mã gây những giống chó để nuôi trong nhà như những con vật yêu quý, hoặc dùng để săn bắn hoặc chăn cừu. Người Trung Quốc gây những giống chó săn và chó giữ nhà. Hầu hết các giống chó hiện nay đã được thành lập tại Âu châu từ năm 1880. Trại nuôi chó đầu tiên được thành lập ở Mỹ năm 1884. Hiện nay có đến 60 trại như thế khắp thế giới.

Chó, kể cả chó sói, chó rừng và các loài chồn cáo thuộc họ Canidae. Tất cả những giống chó nuôi trong nhà được xếp loại Canis familiaris. 

Chó là một loài động vật thông minh và rất trung thành, do đó đã được loài người yêu chuộng, xem như loài động vật yêu quý nhất. Chó đã giúp con người không ít. Chó không chỉ giúp con người trong những công việc như giũ nhà, săn bắn, chăn nuôi. Ngày nay chúng ta thấy chó nhan nhản ở các phi trường hải cảng để thăm dò bạch phiến, chất nổ. Trên đường phố thỉnh thoảng chúng ta thấy chó dẫn những người mù qua đường.

Chó có những thói quen và những trò chơi khá ngộ nghĩnh. Chó thường xoay nhiều vòng trước khi nằm. Khi cảm thấy lẻ loi buồn chán, chó thường cố đuổi theo chóp đuôi của mình, có lẽ tưởng chóp đuôi của mình là miếng mồi, cũng có thể đó là một lối tập thể dục, nhưng cũng có thể chó muốn gây sự chú ý của chủ mình. Khi một mình ở trong vườn hoặc trong công viên, chó thường thích đào đất. Đây có thể là thói quen do tổ tiên để lại. Ngày xưa khi chó phải tự săn mồi, chó thường chôn phần thức ăn còn lại dưới đất, sợ những loài động vật khác sẽ cướp đi. Hầu hết các loài chó rất thích hương vị của cỏ. Khi hệ thống tiêu hóa không được tốt, chó thường ăn cỏ để có thể nôn mửa những thức ăn đã làm chó ích bụng. Nếu bạn ném một quả bóng hay một cành cây, chó sẽ rất thích thú nhặt về cho bạn. Bạn có thể lặp đi lặp lại trò chơi bao nhiêu lần cũng được. Chó không bao giờ chán trò chơi đó.

Khi bạn vuốt ve một con chó mà bạn yêu thương, bạn sẽ cảm thấy một niềm vui ấm áp như đang có một người bạn đồng hành thân thiết. Nghiên cứu khoa học cho biết khi vuốt ve con chó yêu quý của bạn, nhịp tim của bạn trở nên điều hòa hơn, áp suất máu trở nên bình thường. Nằm dưỡng bệnh tại bệnh viện, con chó yêu quý của bạn sẽ là “người” cho bạn nhiều niềm an ủi và cũng là nguồn giải trí hữu hiệu cho bạn.

Chó vốn đã giúp vui con người trong nhiều thế kỷ qua. Ngày xưa, nhiều người thích xem chó đấu lẫn nhau hoặc chó đấu với ngững loài động vật khác như gấu, bò, sư tử. Những trận đấu như vậy thường rất khốc liệt và có thể gây tử thương. Ngày nay, hầu hết những trò chơi dã man đó đều đã cấm. Thay vào đó, người ta tiêu khiển những trò chơi lành mạnh hơn như đua chó, xem chó tranh tài nghệ chăn cừu, xem chó của ai thông minh và trung thành hơn, xem chó của ai được chủ săn sóc chu đáo nhất, … Chó còn được dùng trong những đoàn xiệc, trên sấn khấu và phim ảnh.

Trong lịch sử cũng như truyền thuyết, có những con chó nổi danh đã đi vào sử sách.

Argus (còn gọi là Argos) là tên của con chó săn trung thành của vị anh hùng Ulysses huyền thoại của Hy Lạp. Argus vẫn nhận ra chủ của mình mặc dù đã xa cách 20 năm, và mặc dù khi chủ mình trở về đã giả dạng một người ăn xin.

Balto là con chó Eskimo đã dẫn đầu đoàn chó để chuyên chở chất muối chống bệnh bạch hầu trong một khoảng đường dài 1050 cây số xuyên vùng băng tuyết Alaska từ Nenana đến Nome vào năm 1925.

Barry là tên con chó thuộc giống St. Bernard, đã cứu sống 40 người bị lạc trong những vùng băng tuyết ở đèo St. Bernard bên Thụy Sỹ vào khoảng năm 1800.

Caesar là con chó cưng của vua Edward VII ở Anh Quốc. Khi chủ qua đời, Caesar đã dẫn đầu những vị vua chúa và hoàng tử trong đám táng cử hành trong năm 1910.

Cerberus là con chó dữ tợn có ba đầu, là con chó huyền thoại của Hy Lạp. Cerberus giữ cổng vào địa ngục Hades, là địa ngục huyền thoại của Hy Lạp và La Mã. Cerberus là con cháu của những con quỷ Typhon và Echidna. Tóc bờm và đuôi của Cerberus gồm những con rắn. Ở cổng địa ngục Hades, Cerberus chỉ cho những bóng (tức linh hồn) của người chết đi qua, và canh giữ nghiêm ngặc không cho ai tẩu thoát. Tuy Cerberus là con quỷ bất trị, nhưng đã có 3 người chinh phục được nó. Orpheus chinh phục nó bằng cách dùng ma thuật âm nhạc để dụ dỗ. Hercules dùng sức mạnh vô song của mình. Còn Aeneas thì dùng thuốc mê do sự tiếp tay của một bà cụ già.

Igloo là con chó đã từng tham gia vào những chuyến bay vòng quanh Nam Cực cũng như Bắc Cực với chủ của mình là đô đốc Richard E. Byrd.

Laika là con chó đầu tiên du hành không gian. Những khoa học gia Liên Bang Sô Viết đã cho Laika du hành trong một vệ tinh nhân tạo quanh trái đất năm 1957.

Thật ra một số những chức năng trong cơ thể của loài chó chỉ khác nhau chút đỉnh so với loài người. Nhịp đập của tim chó từ 70 đến 120 lần mỗi phút trong lúc nhịp đập tim người từ 70 đến 80 lần mỗi phút. Nhiệt độ trung bình trong cơ thể chó là 38.6 độ trong lúc người là 37 độ. Khi cơ thể chúng ta trở nên nóng hơn, chúng ta thường toát mồ hôi để giảm nhiệt độ. Cơ thể chó không có những tuyến mồ hôi như chúng ta, chỉ trừ ở bàn chân. Do đó chó thường thè lưỡi thở hổn hển, và nưóc bọt bốc hơi từ miệng có thể làm mát cơ thể của chó.

Chúng ta thường nhận ra sự vật bằng thị giác nhiều hơn những giác quan khác. Đối với chó, cơ quan khứu giác nhạy bén hơn chúng ta. Chó nhận sự vật bằng khứu giác. Chó có thể nhận ra những mùi vị nhẹ chỉ thoảng qua mà chúng ta không thể ngửi thấy. Khứu giác của chó tinh vi hơn khứu giác chúng ta gấp mấy triệu lần. Mũi chó tiết ra một chất nước giúp chó nhận được mùi vị. Râu chó giúp chó định hướng gió, và do đó có thể nhận ra mùi vị bay đến từ hướng nào. Có nhiều giống chó có thể nhận ra hướng của những con mồi đã tẩu thoát nhiều ngày.

Thính giác của chó cũng hơn hẳn chúng ta. Chó có thể nghe được những âm thanh với tần số cao ngoài tầm nghe của chúng ta. Chó cũng có thể nhận ra những âm thanh ở những khoảng cách xa mà chúng ta không thể nghe được. Chó cũng có năng khiếu phân biệt những âm thanh khác nhau mà chúng ta không có. Chẳng hạn, với hai chiếc xe cùng loại, chó có thể nhận ra tiếng xe nào là xe của chủ mình. Tuy nhiên thị giác của chúng ta thì tốt hơn thị giác của chó. Chó không có khả năng phân biệt màu sắc như chúng ta. Đối với những màu rêu, vàng, cam và đỏ, chó không thể phân biệt được. Có lẽ vạn vật đối với chó chỉ có màu xám và mầu xanh.

Không giống như phái nữ chúng ta mang thai 9 tháng 10 ngày mới sinh nở, chó cái chỉ mang thai 9 tuần. Thông thường mỗi lần sinh nở khoảng từ 4 đến 6 chó con. Chó cũng là loài động vật có vú như chúng ta. Chó mẹ cho chó con bú sữa mình ngay sau khi sinh nở, và chăm sóc chó con trong vòng 6 tuần. Khi mới sinh, mắt chó con nhắm lại và tai quặp kín. Chó con sẽ mở mắt 13 hoặc 15 ngày sau đó. Trong suốt thời gian nửa tháng kể từ khi mới sinh, chó con chỉ nhận biết môi trường chung quanh bằng xúc giác và vị giác. Chó con có thể biết đi và có phản ứng với ánh sáng cũng như âm thanh bắt đầu từ tuần thứ 3 sau khi sinh nở. Răng sữa bắt đầu mọc khoảng tuần thứ 5.

Chó con bắt đầu phát triển cảm xúc, thích gắn bó bên mẹ hoặc nô đùa với bầy chó anh em trong khoảng thời gian từ tuần thứ 4 đến tuần thứ 10. Đây là khoảng thời gian chúng ta cần tiếp xúc âu yếm và nô đùa với chúng nó để tạo quan hệ tốt đẹp giữa chó và người suốt cuộc đời (từ 12 đến khoảng 15 năm) của chó. Nếu bạn muốn nuôi chó, tốt nhất là mua chó ở lứa tuổi từ 8 đến 10 tuần. Ở lứa tuổi này mức tiếp thu của chó rất tốt. Do đó bạn cần thường xuyên tiếp xúc, trao tình thương và dạy dỗ tốt cho chó.

Chó trưởng thành ở lứa tuổi từ 8 tháng đến 2 năm tùy theo giống chó. Chó thuộc loại to con thường phát triển chậm hơn chó nhỏ con. Sự phát triển của một con chó ở lứa tuổi 6 tháng có thể so sánh với sự phát triển của một đứa bé 10 tuổi. Sự phát triển của một con chó ở lứa tuổi 2 năm có thể so sánh với sự phát triển của một người 24 tuổi. Kể từ khi chó được 2 tuổi, một tuổi thọ của chó tương đương với 4 hay 5 năm tuổi thọ của chúng ta.

Ở tuổi khoảng 4 tuần, chó con đã bắt đầu biết sủa, gầm gừ, rên rỉ hoặc phát những tiếng kêu ăng ẳng. Những lối phát âm khác nhau này thường tùy vào những cảm xúc khác nhau của chó. Chẳng hạn, chó phát tiếng rên rỉ khi có đau nhức, hoặc muốn một vật gì đó, hoặc muốn nô đùa hay làm nũng với chủ. Tiếng rên rỉ của chó đôi khi cũng là tiếng chào mừng. Chó thường gầm gừ để tỏ cơn giận hoặc hăm dọa đối phương. Chó tru để nói lên một tiếng kêu thê lương, vì một cơn đau nhói hay vì một cơn thịnh nộ chẳng hạn, và chó thường tru về đêm. Đôi khi chó phát tiếng kêu ăng ẳng, có lẽ vì chó có một chút bực mình nho nhỏ nào đó. Nhưng phổ biến nhất là tiếng sủa. Chó thường sủa trong nhiều tình huống khác nhau.

Chó còn biết dùng điệu bộ để nói lên điều mình muốn nói. Chẳng hạn, khi muốn chơi với một con chó khác, chó thường sải hai chân trước ra, hoặc cúi đầu xuống, hoặc thở hỗn hễn, hoặc đưa vó chân sờ nhẹ vào con chó kia. Trái lại, khi muốn cảnh cáo hăm dọa hay thách đố một con chó khác, chó thường đứng thẳng một cách cứng cáp, đuôi chổng thẳng lên, nhè răng ra và nhìn trừng trừng con chó kia. Nếu con chó kia cảm thấy mình không kham nổi sự thách đố, nó sẽ cúi đầu nhìn xuống đất, đuôi thả lỏng và đầu hàng bỏ đi.

Chó mặc nhiên xem nhà cửa vườn tược xe cộ của chủ mình là lãnh thổ của chính mình. Nếu có ai lạ mặt xâm phạm lãnh thổ đó, chó sẽ cho bài học đích đáng. Trong trường hợp này, nếu kẻ lạ mặt kia vụng về chưa từng biết cách cư xử hợp tình hợp lý, có thể bị chó cắn. Khi bạn phải đối diện với một con chó xa lạ, nếu bạn nhìn nó trừng trừng, chó sẽ nghĩ rằng bạn đang thách thức đe dọa nó, và do đó có thể vồ đến cắn bạn. Nếu bạn chạy nhanh vượt một con chó xa lạ, nó cũng có thể hiểu lầm bạn muốn thách thức nó, và do đó xung đột giữa bạn và con chó cũng có thể xảy ra. Nếu bạn giả vờ không để ý đến một con chó xa lạ, nó sẽ đặt bạn trong vòng hoài nghi, và chuẩn bị sẵn sàng chiến đấu với bạn. Cách tốt nhất khi đối diện với một con chó lạ là phải biểu hiện những lời nói và động tác thân thiện. Chó sẽ tha cho bạn, và không chừng nó sẽ thân thiện với bạn.

Khi bạn bước vào lãnh thổ của một con chó, nếu bạn và chó chưa từng biết nhau, đừng hy vọng bạn có thể dùng lời ngon tiếng ngọt để dụ nó. Có thể có, nhưng rất hiếm. Chó rất trung thành với chủ, sẵn sàng bảo vệ tài sản của chủ bằng mọi giá. Nó chỉ rút lui không tấn công bạn trong trường hợp nó đánh giá bạn như là một tay chơi thứ thiệt không thể sánh nổi. Trong trường hợp đó, nó sẽ quặp đuôi bỏ đi. Nhưng bạn đừng tưởng bở. Trường hợp như thế rất hiếm xảy ra. Thông thường nó sẽ tấn công bạn ngay nếu bạn vụng về tỏ vẻ thách thức nó. Chắc ăn nhất là bạn phải bình tĩnh khôn ngoan chuẩn bị. Ngay khi bạn xâm phạm lãnh thổ của chó, nó sẽ sủa lớn và tiến dần đến bạn. Nếu nó hùng hỗ đuôi chổng lên, nhìn trừng trừng vào bạn, đó là lúc nó sẵn sàng tấn công bạn. Trong trường hợp này nếu bạn bỏ chạy, chó sẽ chồm cắn bạn. Tốt nhất là đứng yên tại chỗ, nét mặt nghiêm nghị, nói lớn như một mệnh lệnh “tránh ra”, với hy vọng nó sẽ sợ và không tấn công bạn nữa. Nếu thất bại, bạn đành chuẩn bị chống đở tấn công. Một phương pháp chống đở do các nhà nghiên cứu về chó đề nghị là nghiêng mình về phía trước, khi chó vồ tới, dùng đầu gối của mình tộng mạnh vào ngực chó. Nếu bạn đang mang theo một vật gì đó, hãy dùng như một vũ khí che thân. Trong lúc chống cự, bạn hãy từng bước từ từ thối lui, với hy vọng khi ra khỏi lãnh thổ của chó, nó sẽ không tấn công bạn nữa. Hãy nhớ, đừng bao giờ quay lưng bỏ chạy!

Ở Úc đã có nhiều vụ chó cắn người, thường là cắn trẻ em, và phải ra tòa. Thông thường tất cả lỗi lầm đều đổ trên đầu chó, và chủ nhân phải hoàn toàn gánh trách nhiệm. Nếu nạn nhân có thương tích trầm trọng, không những chó sẽ bị tiêm thuốc chết, chủ chó sẽ bị phạt tiền và có thể bị phạt tù nữa. Trong trường hợp chó lạc đường hoặc trốn nhà ra đi, không biết ai là chủ nhân, cơ quan trách nhiệm về gia súc sẽ bắt giữ chó. Nếu không thể tìm ra chủ và nếu chó đã gây thương tích trầm trọng, chó sẽ bị tiêm thuốc chết.

Thống kê cho biết tại Úc trung bình hàng năm có khoảng 56 ngàn người bị chó cắn phải vào bệnh viện, và khoảng vài trăm ngàn công dân Úc khác bị chó cắn nhưng không nhập viện. Thống kê của bưu điện Úc Châu, tiểu bang Queensland, trong thời gian 3 năm từ 1988 đến 1990 cho biết trên 300 nhân viên đưa thư bị chó cắn, và tổng số tiền bồi thường cũng như những hư hao khác lên đến nửa triệu Úc Kim.

Nạn chó bị bỏ rơi cũng không phải là ít. Có nhiều người tặng quà (vào dịp sinh nhật một đứa bé chẳng hạn) bằng một con chó con. Nếu người nhận quà không thích chó thì số phận con chó có thể bị bỏ rơi, trở thành chó hoang. Tuy cơ quan chăm lo gia súc đã đem rất nhiều về trại, thỉnh thoảng vẫn thấy vài con chó vô chủ rong chơi trên đường phố hoặc trong công viên. Tôi nhớ trước đây có một lần ra xe đi dạy học, một con chó khá to con nằm ngay trước cửa xe. Khi tôi tiến đến, nó vẫy đuôi rất thân thiện, dùng hai chân sau đứng thẳng lên và hai chân trước ôm vào mình tôi. Tôi vuốt đầu nó và hỏi mấy câu thân mật. Nó tiếp tục vẫy đuôi và liếm vào mặt tôi như muốn nhận tôi làm chủ. Tôi mở cửa xe. Nó tự động nhảy vào. Tôi vừa nói vừa làm vài động tác tỏ vẻ không đồng ý. Dường như nó hiểu. Nó quặp đuôi, âm thầm bỏ đi.

Nếu hai đứa con tôi, con Hoàng và con Tịnh, chứng kiến cái cảnh thân thiện đó giữa tôi và con chó, có lẽ tôi không thể từ chối nhận con chó vê nuôi. Hồi đó chúng nó còn bé, và rất thích nuôi chó. Những bức tranh đủ loại chó dán đầy trong phòng ngủ của chúng nó. Đã bao nhiêu lần chúng năn nỉ tôi cho chúng nuôi chó. Và cũng đã bấy nhiêu lần tôi phân trần với chúng về trách nhiệm nuôi chó mà có lẽ chúng tôi không kham nổi. Phải mất khá nhiều thì giờ để có thể lo chu đáo cho một con chó. Ăn uống, vệ sinh, sức khỏe, tập thể dục, huấn luyện để chó trở thành hiền lành ngoan ngoản biết vâng lời. Quan trọng nhất là phải đăng ký và phải chịu hoàn toàn trách nhiệm về con chó của mình. Tuy đa số chó là tốt, nhưng cũng không thiếu những con chó có thể trở chứng bất cứ lúc nào. Tuy tôi rất thích chó, tôi vẫn kiên trì thuyết phục hai đứa con không nên nuôi chó. Và do đó, hầu hết những cuối tuần khi cha con chúng tôi họp mặt, đề tài tranh luận thường vẫn là đề tài về chó. Và cũng nhờ những lần tranh luận này, chúng nó đã đồng ý không nuôi chó. Nhưng thay vào đó, tôi đồng ý để chúng nuôi nấy con chuột lang (guinea-pigs).

Thông thường người ta chọn nuôi những giống chó phù hợp với sở thích và hoàn cảnh của mình. Nếu chỉ vì yêu thích, người ta chọn giống chó hợp với thẩm mỹ và tính tình của mình. Nhiều bé gái thích chọn những giống chó nhỏ con. Các giống chó như Chihuahua gây giống ở Mễ Tây Cơ, Pekingese ở Trung Quốc, papillon ở Tây Ban Nha là những điển hình. Nói chung, nếu không dùng chó vào những việc như săn bắn, canh gác, chăn cừu, … nhiều người vẫn nuôi chó vì yêu thích, xem như con vật quý hoặc như bạn. Không nhiều thì ít, hầu hết các giống chó đều rất hữu ích cho con người. Giống chó poodle chẳng hạn, trông dễ thương như búp bê, nhưng trước đây người Pháp vốn dùng giống chó này trong việc săn bắn vịt trời. Giống dalmatian (chó đốm) bây giờ được nuôi như một con vật yêu quý, nhưng trong quá khứ, chó đốm được dùng trong việc canh giữ những chiếc xe ngựa. Những giống terriers (chó sục) đa số trông rất dễ thương, lại rất hữu ích trong việc canh giữ nhà cửa. Chó sục cũng có thể giúp chúng ta trừ khử chuột hoặc những loài vật có hại khác. Hầu hết các giống chó sục đều xuất phát từ Anh Quốc. Lông chó sục thì cứng, và lông ở quanh miệng chó thì rậm rạp như một bộ râu.

Hầu hết những người săn bắn hoặc chăn nuôi đều nuôi chó. Những người săn bắn thường dùng những giống chó có năng khiếu chỉ điểm, biết nhặt những con vật bị bắn về cho chủ, và nhất là biết triệt để xử dụng khứu giác của mình. Các giống chó lông xù setters có thể ngửi mùi các loài chim trong không khí và báo cho chủ biết. Các giống chó lông mượt tai cụp spaniels thường chun vào những bụi rậm để đuổi chim bay ra để những người chơi thể thao săn bắn có thể bắn những con chim đang bay. Một giống spaniel ở Ái Nhĩ Lan được dùng để vớt vịt trời bị bắn ở dưới nước. Các giống chó săn beagles và foxhounds thường rà lỗ mũi sát mặt đất để thăm dò các loài thú rừng để chỉ điểm cho thợ săn.

Chó đóng vai trò quan trọng ở các trại chăn nuôi. Những trại nuôi cừu ở Úc thường tọa lạc trên những cách đồng cỏ rộng lớn. Người ta nuôi cả hàng ngàn con cừu và những loài gia súc khác. Mỗi trại như thế thường nuôi đến vài chục con chó để canh giữ gia súc. Chó có thể dẫn cừu ra đồng ăn cỏ, không cho cừu chạy tán loạn, canh giữ không cho chó sói đến gần. Khi cần bán hàng loạt gia súc, chó có thể dẫn gia súc đến chợ. Ở trong trại, chó còn có nhiệm vụ giữ trật tự, không cho gà vịt đến những địa điểm cấm. Những giống chó như collie và German shepherd dog rất thích hợp ở các trại chăn nuôi.

Sau khi đã mua được một con chó vừa ý, hẳn bạn sẽ vui lắm, nhưng đồng thời bạn cũng sẽ rất bận rộn. Con Tịnh (hồi đó đang học tiểu học) rất thích thú kể cho tôi nghe những con chó của bạn nó. Đứa thì nuôi một con Chihuahua, đứa thì nuôi giống chó Maltese, đứa khác thì nuôi chó đốm. Con Hoàng (hồi đó đang học trung học) cũng khoe chó của mấy đứa bạn nó. Chuyện chó thật sôi nổi. Chúng nó tranh nhau kể. Tôi phải ngồi nghe, và phải tỏ vẻ đang nghe chăm chú. Nhiều chuyện lắm. Nào là phải cho chó ăn như thế nào, phải chọn đồ ăn nào là hợp nhất, chuồng chó phải to bao nhiêu và đặt ở đâu trong nhà là thích hợp nhất, phải cho tập thể dục và huấn luyện chó như thế nào là tốt nhất, …

Người ta thường nuôi chó bằng đồ hộp bán ở các siêu thị. Kể từ khi chó còn bé, không nên cho chó ăn nhiều đồ hộp với nhiều nhãn hiệu khác nhau vì có thể làm hại bộ phận tiêu hóa của chó. Chỉ cho nó thử qua từng nhãn hiệu, quan sát nhãn hiệu nào chó thích nhất, sau đó chỉ cho ăn đồ ăn của nhãn hiệu đó thôi. Nếu muốn chó đổi món thì chọn hai nhãn hiệu là đủ. Chó thường thích ăn những đồ ăn dư thừa của chúng ta. Nếu có điều kiện, không nên dùng đồ ăn thừa hoàn toàn thay thế cho đồ hộp. Những đồ ăn hộp đã được nghiên cứu với đầy đủ những chất dinh dưỡng cơ bản cho chó. Đồ chúng ta ăn có thể rất bổ dưỡng cho chúng ta, nhưng chưa chắc đầy đủ dinh dưỡng cho chó.

Khi chó chưa quá 3 tháng, nên cho chó ăn mỗi ngày 4 lần, mỗi lần chỉ một lượng nhỏ đồ ăn. Khi tuổi từ 3 đến 6 tháng, mỗi ngày cho ăn 3 lần. Ở tuổi từ 6 đến 12 tháng, mỗi ngày cho ăn 2 lần. Khi chó đã lớn hơn 1 tuổi, mỗi ngày chỉ cần cho ăn một lần là đủ. Giờ ăn tùy mình ấn định, nhưng khi đã chọn giờ thì hằng ngày nên cho chó ăn đúng vào giờ đó. Như vậy chó sẽ có một thói quen tốt về ăn uống. Nước uống luôn luôn sẵn sàng ở chuồng chó, và cần thay nước mỗi ngày. Chó thích gặm một vật gì đó an toàn để răng và nếu được tốt. Cho chó gặm một xương xúp là tốt nhất. Khi ở bên ngoài, nên cho chó ăn ít cỏ nếu nó cảm thấy thích.

Nếu nuôi chó trong nhà, chỉ cần một chiếc hộp đủ lớn có lót chăn hoặc giấy vụn là đủ. Nên để chiếc hộp một nơi tương đối yên tĩnh, xa các lò sưởi hoặc nơi có những luồng gió. Nếu muốn nuôi chó ngoài vườn, cần phải có chuồng chó đặt nơi khô ráo mát mẻ. Trải một tấm chăn hoặc rải mạt cưa trong chuồng. Để tránh ẩm thấp, nên đặt chiếc chuồng trên một lớp gạch hoặc gỗ. Nếu là mùa hè, không nên đặt chuồng ở những nơi có nắng rọi. Vào mùa đông, không nên để chiếc chuồng ở những nơi có gió lạnh. Vào những lúc tiết trời giá lạnh, nên thắp sáng một bóng đèn điện trong chuồng.

Lông chó phải được giữ gìn sạch sẽ và dùng thuốc trừ bọ chét nếu cần. Đối với chó lông ngắn, chỉ cần chải lông khoảng vài ba lần mỗi tuần là đủ. Đối với chó lông dài, cần phải chải lông hằng ngày. Nếu lông chó quá dài, nên dùng kẹp cho chó trong những ngày nóng nực để da chó được thoáng gió. Nên cho chó tắm thường xuyên, bằng nước đủ ấm. Nếu cần, nên dùng những dầu gội phù hợp với chó. Nên thường xuyên kiểm soát răng, lỗ tai và những móng chân chó. Nếu chó đau ốm hoặc có vấn đề gì về sức khỏe, tốt nhất là đưa chó đến bác sỹ thú y. Chó con cần được chích ngừa những bệnh thông thường như bệnh ho sốt, viêm gan, v.v. Đối với chó đã trưởng thành, tốt nhất nên để bác sỹ thú y kiểm soát sức khỏe mỗi năm một lần.

Người nuôi chó cần học hỏi để có thể nhận biết những hiện tượng ốm đau của chó. Một con chó ốm thường chóng mệt mỏi, uống nhiều nước hơn thường lệ, hoặc biếng ăn. Những hiện tượng khác bao gồm sự co giật, sốt, ho hen, chảy nước mắt nước mũi, mắt đỏ, mũi khô, nôn mửa, đại tiện nhiều hơn thường lệ và phân lỏng. Trong trường hợp chó bị bệnh, chúng ta không nên tự ý chữa trị cho chó, trừ phi chúng ta là bác sỹ thú y. Cho chó uống lộn thuốc là một nguy hiểm cho chó. Gần gủi một con chó mang bệnh truyền nhiễm có thể lây bệnh cho chúng ta. Nguy hiểm nhất là bệnh chó dại, có thể truyền từ chó sang người. Thống kê cho biết trong năm 1985 ở Hoa Kỳ có 6 ngàn trường hợp chó dại, gấp đôi con số thống kê năm 1975. Ở Châu Âu năm 1984 có gần 24 ngàn trường hợp chó dại. Hằng năm ở Ấn Độ có khoảng 100 ngàn người chết vì bị chó dại cắn. Ở một số quốc gia như Úc và Anh Quốc, bệnh chó dại đã được trừ khử. Do đó nếu có chó từ các nước khác đến, chó phải bị cách ly và trải qua một thời gian kiểm dịch trong vòng 6 tháng.

Ngoài ra chó phải được huấn luyện và thường xuyên tập thể dục. Nếu bạn có vườn rộng, mỗi ngày cho chó chạy quanh vườn vài vòng là đủ. Nếu không, bạn nên dẫn chó ra ngoài cho đi dạo một vòng với bạn, ít ra hai lần mỗi tuần. Nên chơi thân nô đùa với chó để chó và chủ thân mật và hiểu biết nhau hơn. Tuy nhiên đối với chó con hoặc chó đã có tuổi, không nên cho chúng nó vận động quá mức. Cho chó chạy theo bạn trong một quãng đường dài khi trời nóng nực là một điều không tốt. Trong khi nô đùa với chó, bạn phải biết khen thưởng khi chó ngoan ngoản vâng lời bạn, và tỏ vẻ bất bình khi chó trở nên hung tợn. Hầu hết các giống chó đều có thể huấn luyện để trở nên vâng lời bạn. Tốt nhất nên bắt đầu huấn luyện chó từ khi chó được 8 tuần. Mỗi lần huấn luyện khoảng 10 phút, và huấn luyện 2 lần mỗi ngày. Phải biết kiên nhẫn trong khi huấn luyện chó. Khi chó tỏ vẻ ngoan ngoản, bạn nên khen thưởng chó bằng cách vuốt ve hoặc cho chó một chiếc bánh. Khi chó trở nên hung tợn bướng bỉnh, bạn cần nghiêm khắc trong lời nói (ví dụ nói “không được” thật lớn tiếng) hoặc cử chỉ (ví dụ huơ bàn tay bạn để tỏ vẻ phản đối.) Chỉ nên dùng một lời nói hay cử chỉ nhất định cho sự khen thưởng hay cho sự trừng phạt, lặp đi lặp lại cử chỉ hay lời nói đó trong khi huấn luyện để chó có thể nhận ra bạn muốn gì. Tuy nhiên dùng roi vọt hoặc những thái độ hung dữ để huấn luyện thì không nên, và thông thường bạn sẽ thất bại. Tệ hại hơn nữa là chó có thể trở chứng hoặc trốn đi. Chính phủ Úc vừa ban hành đạo luật phạt đến 5 năm tù những người hành hạ các loài động vật một cách độc ác vô nhân đạo.

Chủ chó phải chịu mọi trách nhiệm về chó mình nuôi. Ở những nơi công cộng, chó cần có dây buộc hướng dẫn. Nếu không nhiều tệ nạn có thể xảy ra: Chó có thể chạy lung tung cắn người. Chó có thể bị tai nạn xe cộ. Có nhiều nơi chính quyền có thể phạt tiền chủ chó nếu chó mình đại tiện nơi công cộng mà chủ không quyét dọn. Nạn chó bị bỏ rơi vẫn thường xẩy ra, có thể vì chủ không còn yêu thương con chó của mình nữa, cũng có thể vì chó sinh sản quá nhiều, chủ không thể kham nổi. Do đó, nếu không muốn chó sinh sản, hãy mang đến bác sỹ thú y yêu cầu thiến (nếu là chó đực) hoặc hoạn (nếu là chó cái).

&&& 

        Tôi có xem một chương trình hướng dẫn du lịch. Hôm nay chương trình giới thiệu danh lam thắng cảnh vùng rừng núi tại một nước ở Nam Mỹ Châu. Món ăn đặc biệt của dân bản xứ là guinea-pigs chiên. Một người dân mời cô thuyết trình viên của chương trình ăn cơm với món guinea-pigs chiên. Nể tình, cô ta không từ chối bữa cơm. Nhưng nhất định cô ta không ăn món guinea-pigs chiên. Người ta hỏi cô. Cô phân trần: Ở quê tôi, guinea-pigs được xem như con vật yêu quý. Bản thân tôi cũng đang nuôi mấy con. Xin quý vị tha lỗi. Tôi không thể ăn thịt guinea-pigs. Và dân làng cảm thông. Và cô thuyết trình viên cũng cảm thông dân làng. Và câu chuyện làm tôi liên tưởng đến một hiện thực là chó vẫn thỉnh thoảng bị người ăn thịt!

Guinea-pigs có lẽ không thông minh và trung thành bằng chó, nhưng không hẳn guinea-pigs không có những quyến luyến tình cảm khi được chủ thương yêu. Gần đây ở Anh Quốc, những chuyên viên chăn nuôi có thực hiện một thí nghiệm thăm dò trí khôn và cảm xúc của những loài gia súc. Sau thí nghiệm họ phát biểu: Có lẽ chúng ta nên tập ăn chay. Và tốt nhất là trường trai!

Nhưng có lẽ chó vẫn chiếm địa vị đặc biệt nhất trong các loài gia súc. Con người đã biết huấn luyện và chung sống với chó từ 12 ngàn năm qua. Chó vốn thông minh. Chỉ cần có tình thương, biết săn sóc và huấn luyện đầy đủ, chó sẽ trở thành “người” bạn trung thành nhất của chúng ta. Chó và người sẽ là những đôi bạn thân thiết giúp đở lẫn nhau. Đường phố đầy xe cộ, một con chó dẫn một người mù băng qua đường. Trong công viên, một con chó ngồi bên cạnh một cụ già dường như đang chuyện trò  thân mật. Nhiều người đang thoi thóp dưới đống bê tông sau một trận động đất. Chó chỉ điểm cho người đến cứu. Ở một trại chăn nuôi suốt cả buổi sáng người và chó cùng nhau canh giữ đàng cừu cả ngàn con. Đến giờ cơm trưa, họ –  người và chó – cùng nhau chia xẻ những món ăn, thân mật. Ở nhà, một em bé và một con chó xinh xắn cùng nhau nô đùa như một đôi bạn thân thiết. Chó và người đã giúp đở lẫn nhau, chia sẻ vui buồn, thương mến nhau đã từ 12 ngàn năm nay. Chó hẳn phải chiếm một địa vị đặc biệt trong lòng người.

Hai cô con gái nhà tôi nay rất bận rộn học hành. Đứa thì chuẩn bị thi phổ thông. Đứa thì chuẩn bị thi tốt nghiệp đại học. Chúng nó ít khi bàn chuyện chó với tôi. Hôm qua tôi gợi lại chuyện chó với chúng nó:

Tôi:             Bây giờ ba muốn nuôi một con chó.

Chúng nó:   Thật sao! Không phải ba vẫn vốn e ngại nuôi chó sao?

Tôi:             Nhưng con chó ba định nuôi thì đặc biệt lắm.

Chúng nó:   Chó thuộc giống gì?

Tôi:             Giống chó này chỉ có duy nhất ở Việt Nam. Giống chó … họ Tuất!

Chúng nó:   Chó đâu có họ tên, chúng con không hiểu.

Tôi:             Bởi vậy mới đặc biệt. Thật ra nó không những có họ Tuất mà còn có tên nữa. Đặc biệt hơn nữa là tên của giống chó này tự động thay đổi sau 12 năm. Này nhé: Bắt đầu từ tết âm lịch năm nay, tên nó là Bính Tuất. (Ở Úc cũng như một số nước khác, người ta viết tên trước họ sau. Như vậy Bính Tuất có tên Bính họ Tuất.) Rồi 12 năm sau sẽ tự động đổi sang Mậu Tuất. Rồi Canh Tuất. Rồi Nhâm Tuất. Rồi Giáp Tuất. Và sau đúng 60 năm âm lịch, sẽ trở lại tên Bính Tuất. Và cứ thế tiếp tục từ chu kỳ này đến chu kỳ khác.

Chúng nó:   Giống chó Tuất kỳ khôi quá ba há!

Tôi:             Không phải kỳ khôi mà là đặc biệt nhất. Các con không thể tìm ra giống chó này bất kỳ nơi đâu khác trên thế giới.

Chúng nó:   Ba đang đùa giỡn với chúng con phải không? Nói thật đi!

Tôi cười thú tội, rồi kể phong tục tập quán về chuyện tết ở Việt Nam cho chúng nó nghe. Hằng năm mỗi khi tết âm lịch đến, cha con chúng tôi vẫn thường “ăn tết” bằng những câu chuyện na ná như vậy. Và mỗi lần như thế tôi cảm thấy rất vui trong lòng. Tôi mỉm cười, đếm thời gian: 

                        Bính Tuất mừng tuổi lên năm

                        Tuổi thơ trong sáng như rằm trung thu

Mậu Tuất mười bảy mùa thu

Những mùa thi cử lu bu học hành

Canh Tuất đã quá trưởng thành

Tuổi đời hai chin gió cành cây đưa

Nhâm Tuất lá rụng cành thưa

Xa quê bốn mốt cho vừa lòng ai

Giáp Tuất gió thổi bên tai

Như lời nhắn nhủ sắp ngoài năm ba

Bính Tuất trở lại với ta

Thẩn thơ mấy bước đã là sáu lăm

Bao nhiêu nữa, cái trăng rằm?

Mậu Tuất trở lại viếng thăm già này?

Tiếp theo, Canh Tuất có hay

Ngày xưa còn đó nhưng nay đâu rồi?

Như cơn gió thoảng mây trôi

Lung linh ngọn nến bồi hồi thiên thu.

Tâm Đàn

Sydney, Tết Bính Tuất, 2006

Nguồn tài liệu: 

1.     The World Book Encyclopedia (International), USA, 1992.

2.     Robinson, R., Genetics for Dogs Breeders, Pergamon Press, Sydney, Australia, 1982.

3.     Murray, R. & Penridge, H., Dogs in the Urban Environment, Chiron Media, Australia, 1992.

4.     Sutton, C. G., Dogs, Bloomsbury Books, London, 1992.