Chuyển Luân kính chúc quý bạn đọc gần xa một năm Mậu Tý-2008 Sức khoẻ, An lạc và Tinh tấn

Trang chủ || Liên hệ

Góp nhặt cát đá

Tác giả

Kịp chuyến đò 

Tâm Đàn 

Patch vừa dời về chỗ ở mới. Tuy nơi đây không đẹp và rộng rãi bằng chỗ cũ nhưng dường như nó thích hơn. Chỗ cũ rất đông đúc và nhiều người qua lại. Hằng ngày không biết bao nhiêu người đi ngang qua, rất ồn ào. Họ dừng chân nhìn qua, miệng lí nhí những câu nói nó không hiểu. Rồi họ bỏ đi, hững hờ. Ăn uống thì mỗi ngày như mọi ngày, lúc nào cũng cùng một món như nhau. Thật nhàm chán. Chỗ ở mới tuy không đẹp và hẹp hơn, nhưng chỉ một mình nó, nên nó có cái cảm giác rộng rãi hơn. Nơi đây yên tĩnh hơn nhiều, và chỉ thấy có mấy người qua lại. Nhưng họ rất thân thiện với nó. Ban đầu nó rất bỡ ngỡ. Cọng thêm một chút lo âu. Nó khép nép vào một góc. Hễ có người tiến gần đến nó, nó bèn chạy sang góc khác. Nhưng dường như nó đang có linh tính rằng mọi người ở đây đều thương yêu nó. Nên nó rất yên tâm.

Vừa mới đến chỗ mới, Patch được thết đải những món ăn rất ngon miệng, những món ăn mà nó chưa hề được thử qua ở chỗ cũ. Nó ăn ngấu nghiến, quên cả những người trong nhà đang vây quanh nhìn nó. Có bàn tay vuốt ve vào đầu nó. Nó không bỏ chạy như lần trước. Nó cứ tiếp tục ăn. Bây giờ tất cả những nỗi lo lắng trước đây đều hoàn toàn tan biến. Người ta nhìn nó. Nó nhìn lại. Mắt đối mắt, không chút ngại ngùng. Nó chắc chắn mọi người đang thương yêu nó. Nó cảm thấy hạnh phúc tràn trề. Nó biết những mánh khóe để mọi người biết nó đang đòi ăn. Và người ta đem đồ ăn cho nó ngay. Đồ ăn vẫn thường được thay đổi. Khi món này khi món khác. Nên bữa ăn nào nó cũng cảm thấy ngon miệng. 

Sáu năm về trước, sau một buổi chiều tan trường, con Hoàng hấp tấp đến một pet shop cạnh trường, mua một con chuột lang (guinea pig). Nó và con Tịnh em nó đã năn nỉ biết bao nhiêu lần, tôi mới đồng ý cho chúng nó nuôi một con. Con Tịnh đòi nuôi hai con, một cho chị nó và một cho nó. Tôi không đồng ý. Nuôi hai con phải tốn hai cái chuồng. Công săn sóc phải gấp đôi. Thức ăn phải gấp đôi. Cái gì cũng phải gấp đôi. Hai chị em nó lập luận: Nuôi hai con trong cùng một chuồng tốt hơn. Chúng nó có thể chơi với nhau. Không chừng chúng nó có thể sinh thêm nhiều con cái. Sẽ vui nhộn lắm! Tôi lập luận: Hai con cùng phái ở chung một chuồng sẽ cắn nhau suốt ngày. Nếu hai con khác phái, chúng nó sinh nở ra nhiều, không thể kham nổi. Hai chị em nó phản đối: Chỉ cần có một cái chuồng đủ lớn, chúng ta có thể nuôi bao nhiêu con cũng được. Chúng nó sẽ không bao giờ cắn nhau. Tôi: Thôi được, cách hay nhất là trước hết hãy đến thư viện mượn sách tham khảo về loài chuột lang xem sao.

Hai chị em nó náo nức đi mượn về mấy quyển sách ngay vào ngày hôm sau. Sách nói rằng hai con cùng phái nhốt chung một chuồng sẽ cắn nhau! Tôi thắng. Chị em chúng nó miễn cưỡng đồng ý chỉ nuôi một con. Thật ra tuổi thọ của loài chuột lang chỉ trong vòng năm hay sáu năm. Tôi e ngại chị em chúng nó sẽ buồn vì mới quen nhau thì đã phải xa nhau. Thật ra ban đầu chúng nó đề nghị tôi nuôi một con chó. Chúng nó có vẻ thích chó lắm. Con Hoàng thu thập rất nhiều tranh ảnh về chó. Trong phòng nó, tường dán đầy những bức tranh đủ loại chó. Những lần chúng tôi trò chuyện tiếu lâm với nhau, con Hoàng chỉ những bức tranh chó trên tường, bảo với tôi rằng “They are you, dad!” (Chúng nó là ba đó ba à!) Nhân cơ hội này tôi từ chối nuôi chó, bảo với chúng nó rằng “Very well, you’ve got one, no need buy another one!” (Hay lắm, chúng con đã có một con, không cần phải mua con khác nữa!) Chúng nó phản đối um sùm. Tôi đành phân trần: Thật ra nuôi chó phải có rất nhiều trách nhiệm săn sóc chu đáo. Nếu rủi ro chó cắn người ta, mình phải chịu trách nhiệm. Do đó muốn nuôi chó phải đăng ký phiền phức lắm. Hơn nữa nuôi chó phải cho ăn thịt mới đầy đủ dinh dưỡng. Daddy chỉ thích nuôi những loài động vật ăn cây cỏ. Chúng nó đành nhượng bộ, đề nghị nuôi thỏ. Tôi đồng ý. Thế là chúng tôi có Jan, một con thỏ trắng.

Jan trông thật dễ thương, nhưng vì vấn đề vệ sinh, tôi đề nghị để chiếc lồng của Jan ở vườn sau, chúng nó không chịu. Vậy là phải để trong nhà, cạnh chiếc cầu thang. Mỗi lần tan trường về nhà, chị em chúng nó chơi với con thỏ nhiều hơn đến làm nũng với tôi như trước đây. Tôi thầm nghĩ: Giá như con thỏ không dễ thương như vậy, mấy đứa con sẽ quấn quit với mình hơn. Nhưng con thỏ trông quá xinh xắn, ai mà không thương. Tôi mỉm cười tự trách mình mang lòng ganh tị như một đứa bé. Và tôi bắt đầu mến con thỏ, san sẻ niềm vui của hai chị em chúng nó. Nhưng có một điều về thỏ ít ai chịu nổi, kể cả hai chị em chúng nó: Nước tiểu thỏ thì hôi hám khó chịu. Tôi bèn đề nghị đem chuồng thỏ ra vườn sau. Chúng nó chần chừ e ngại. Tôi cương quyết, lấy lý do có hại cho sức khỏe. Chúng nó đành vâng lời. Tuy cảm thấy tội nghiệp, nhưng đành phải để con thỏ ngoài vườn.

Nhưng dường như được ở ngoài, con thỏ có vẻ thích thú hơn. Thấy nó hoạt bát hơn. Nó bắt đầu cắn chuồng nhiều hơn. Chúng tôi không nghĩ con thỏ có thể cắn đứt lưới thép. Nhưng chúng tôi lầm. Chỉ vài hôm sau, vào một buổi sáng, chúng tôi phát hiện con thỏ đã tẩu thoát. Nó đục một đường hầm xuyên qua hàng rào. Tìm đâu cũng không thấy. Con Hoàng và con Tịnh chia nhau đi tìm. Nhưng vô ích. Con thỏ trắng không có duyên với chúng tôi. Và đây là đầu dây mối dợ của sự xuất hiện của Patch (con chuột lang do con Hoàng mua về) trong gia đình chúng tôi.

Bà chủ pet shop không chịu bán con chuột lang cho con Hoàng. Bà chủ hỏi nó bao nhiêu tuổi. Nó chỉ 15. Thiếu tuổi, không được mua gia súc. Nó năn nỉ. Bà chủ nhất định không chịu. Nó rơm rớm nước mắt định bỏ cuộc thì có một bà lão đứng bên cạnh đứng ra bảo đảm cho nó. Nó mừng rỡ cám ơn bà lão. Thế là Patch đã trở thành bạn nó. Tối hôm đó, cả hai chị em nó quên cả học bài. Chúng nó thì thầm to nhỏ với nhau một hồi thật lâu. Cuối cùng chúng nó cho tôi biết rằng tên của con chuột lang là Patch. Lý do: Lông con chuột mầu đen xen kẻ vài vệt trắng. Một vệt trước sóng mũi và vài vệt khác ở hai bên hông. Trông rất dễ mến. Patch đã nhanh chóng làm quen với chúng tôi và trở thành một phần tử được nuông chìu trong gia đình.

Mấy tháng sau đó, nhà tôi phát hiện Patch đang mang thai. Con Hoàng và con Tịnh vui mừng lắm. Chúng nó hình dung một bầy chuột lang đang nô đùa vui nhộn. Tôi thì nghĩ đến chuyện phải kiếm thêm bao nhiêu chiếc lồng nữa đây? Nếu nó sinh sản nhiều quá, có lẽ phải cho người khác nuôi bớt.

Mỗi chiều tan trường về, hai chị em chúng nó đều chơi với Patch. Tôi được phân công cho Patch ăn. Nhà tôi lo vệ sinh. Ngoài rau cần tây, cà rốt, xà lách, dưa leo, chúng tôi thường hái cỏ về cho Patch. Nuôi một bà mẹ mang thai quả tốn nhiều công phu. Nhưng cũng xứng đáng lắm, bởi vì có con chuột lang trong nhà, hai con nhỏ vui nhộn hẳn lên. Và do đó chúng tôi cũng vui lây. Bây giờ cứ mỗi lần ba cha con chúng tôi chuyện trò đều có Patch tham dự. Tuy Patch chỉ phát biểu ý kiến bằng những âm thanh khừ khừ hoặc quít quít, nhưng dường như chúng tôi hiểu hết. Nhiều khi con Hoàng diễn dịch thế này, con Tịnh thế kia, và tôi thế khác. Thay vì tranh cãi ai là người diễn dịch đúng nhất, chúng tôi thường đồng ý với nhau rằng cả ba lời diễn dịch đều đúng. Nghĩa là, mỗi câu nói của Patch thường mang nhiều ý nghĩa khác nhau! Con chuột lang làm cho gia đình chúng tôi vui nhộn hẳn lên.

Một thời gian ngắn sau đó, vào một buổi trưa thứ bảy, Patch đã sinh nở hai đứa con thật xinh xắn dễ thương. Cả hai đều là con trai. Một đứa có lông giống mẹ nó, đứa kia lông màu nâu nhạt xen kẻ những vệt trắng. Chúng chỉ có thể di chuyển từng bước đi vụng về. Chúng muốn bước đến vùng khô ráo hơn, nhưng không được. Mẹ nó cũng không thể giúp chúng nó được. Tôi phải đem từng đứa đến cạnh mẹ chúng nó. Hai đứa giành nhau rúc vào lòng mẹ trông rất dễ ghét. Con Hoàng và con Tịnh đi hái những cọng cỏ non về. Chúng đã có thể ăn, và nhai gặm có vẻ ngon lành lắm. Con Tịnh nói chuột con khôn nhanh như vậy bởi vì tuổi thọ trung bình của chúng chưa bằng một phần mười tuổi thọ của người. Chuột một tuổi khôn bằng người mười mấy tuổi.

Con Hoàng và con Tịnh lại to to nhỏ nhỏ với nhau có vẻ bí mật quan trọng. Nhưng lần này chúng không qua mặt được tôi. Tôi buộc miệng: Đã tìm được tên đặt cho chúng nó chưa? Bị bật mí, hai chi em nó đành cho tôi tham gia tìm tên hay nhất đặt cho hai con chuột con. Tôi không có ý kiến. Thật ra nếu tôi có thể đưa ra một ý kiến nào cũng sẽ bị chúng nó bác bỏ. Phán quyết cuối cùng: Con đen tên Shine, do con Tịnh làm mẹ đở đầu. Con nâu tên Twinkle, do con Hoàng làm mẹ đở đầu. Tôi lẩm bẩm: Màu đen làm sao có thể chiếu sáng, và màu nâu đâu có thể lấp lánh. Chúng nó hỏi tôi đang lẩm bẩm những gì. Tôi trả lời: Tên Shine và Twinkle nghe hay lắm. Chúng rất hài lòng. Còn tôi, tôi chẳng có phần gì hết. Có chăng là từ nay phải nuôi ăn tới ba con chuột lận! Nhà tôi cũng chẳng hưởng được gì ngoài việc phải làm vệ sinh nhiều hơn. Tội nhất là Patch. Dường như nó đã bị tước chức làm mẹ mà không hề hay biết.

Chỉ mấy ngày sau là Shine và Twinkle đã bắt đầu nô đùa nghịch ngợm. Chúng nó bắt đầu cắn nhau. May nhà tôi đã chuẩn bị sẵn mấy chiếc lồng. Bây giờ mỗi đứa chúng nó đều có nhà riêng. Không được ở cùng một chuồng để nô đùa cắn nhau, không biết chúng nó có trách móc chúng tôi không. Ngoài những tiếng khừ khừ và quit quit, chúng nó không hề tỏ một thái độ nào khác nên chúng tôi khó có thể đoán tính tình của mỗi đứa. Tuy nhiên trông vào diện mạo, hình như tính tình chúng nó không giống nhau. Shine thì có khuôn mặt lấm lì như một tên du đảng, trong lúc Twinkle trông có vẻ hiền từ với dáng dấp thư sinh. Rõ ràng nhìn vào ai cũng thích Twinkle hơn. Có lẽ vì vậy nên con Hoàng đã chọn Twinkle làm con nuôi của mình. Con Tịnh không có đường chọn lựa, bởi vì nếu nó không chịu chấp nhận Shine, con Hoàng sẽ “dọa” không thèm chơi với nó nữa! Con Hoàng lớn hơn con Tịnh đến bảy tuổi nên thường tự xem mình như người lớn, không thèm chơi với con nít. Trong lúc con Tịnh thì cần có bạn để chơi. Thế là con Tịnh phải lép vế mỗi khi hai đứa có tranh chấp. Và thông thường tôi phải hơi nghiêng về phía con Tịnh một tý để có thê đạt được hài hòa.

Shine và Twinkle khôn lớn thật nhanh. Mới mấy tháng mà chúng nó đã to con hơn hẳn. Nhưng tin buồn đến, đến nhanh hơn tôi tưởng: Patch trở bệnh bất ngờ, và chỉ một ngày sau là chết. Con Hoàng buồn nhất nhà. Patch do nó chọn, và phải năn nỉ, và nhờ có một bà lão đảm bảo mới có thể mua con chuột. Nó không hề ngờ Patch rời nó một cách nhanh chóng như thế. Cả nhà đều buồn theo nó, và tôi phải tìm cách đánh trống lảng để nó bớt buồn. May còn có Twinkle và Shine. 

Mỗi buổi sáng vừa thức dậy tôi đều được Shine và Twinkle đón chào nồng nhiệt. Chỉ cần chuyển mình xuống giường cũng đủ gây tiếng động làm chúng kêu lên ríu rít. Hai chiếc chuồng đặt phía hành lang cách phòng ngủ của tôi cũng đến bảy tám thước, thế mà chúng vẫn nhận ra bước chân của tôi. Và tôi đã có một thói quen mới: Ra khỏi giường là đến “nựng” hai con chuột lang vài câu trước đã, xong nhặt vài cọng rau cần tây cho chúng nó. Con Hoàng và con Tịnh cưng chúng nó lắm. Mỗi buổi chiều tan học, chúng thường bồng mấy con chuột lang lên vai, nâng niu trìu mến. Tôi nằm xem truyền hình. Con Tịnh để con chuột lang phía cuối giường. Con chuột chạy ngay đến tôi, nằm trọn trên lồng ngực, trở đít về phía tôi, đầu hướng về chiếc máy truyền hình, với tiếng kêu khừ khừ như thầm trách móc “sao xem truyền hình một mình mà không gọi tôi xem với”. Mỗi buổi sáng khi nhà tôi đưa con Tịnh đi học thường cắt cho chúng nó ít cỏ tươi, chúng nó ăn ngon lành lắm. Dần dần quen đi, mỗi lần nhà tôi vừa mới về là chúng nó reo ầm ỷ lên. Chúng nó chẳng khác gì tôi hồi còn bé, cứ trông mẹ về với những trái quít thơm tho ngọt ngào.

Nhiều láng giềng nhà tôi là những bà già Úc. Có lẽ phong tục tập quán Âu Tây khác với Việt Nam nên đa số sống một mình khi về già. Cũng vì vậy họ rất niềm nở với hàng xóm láng giềng. Đặc biệt họ mến những loài gia súc lắm. Từ khi có hai con chuột lang, nhà tôi đã thu hút họ đến chơi nhiều lần, và lần nào cũng mang theo quà, không xà lách thì mấy cọng cần tây. Có lần chúng tôi vắng nhà, khi trở về thấy trước nhà để một bao xà lách với vài chữ nguệch ngoạc báo đến thăm mà không gặp, và không quên nhắc nhủ gói xà lách cho mấy con chuột lang. Shine và Twinkle càng ngày càng trở nên thật đáo để: Chúng nó trở thành hai ông chủ từ hồi nào không hay! Mỗi lần chúng nó đòi ăn thì ra lệnh quit quit quít. Thế là chúng tôi, như một chiếc máy, phải đến bỏ đồ ăn vào cho chúng nó. Nếu đến chậm một tí là bị quở trách bằng những tiếng khừ khừ khừ như đang chế nhạo chúng tôi rằng 

Tụi bây buộc phải làm người

Nuôi tao khôn lớn để cười tụi bây! 

Tôi chắc rằng bạn nào đã từng nuôi chuột lang hẳn phải thương yêu chúng nó lắm. Những tiếng kêu quit quit quít thánh thót rất dễ ghét. Vào những lúc khác chúng nó lại phát tiếng khừ khừ khừ trầm trầm cũng rất dễ ghét. Cho chúng nó ăn trể chúng nó cũng khừ khừ khừ, vuốt ve chúng nó, chúng nó cũng khừ khừ khừ. Tôi không thể phân biệt được tiếng khừ nào là hờn dỗi tiếng khừ nào là nũng nịu.

Thế là Shine, Twinkle và chúng tôi cùng dưới một mái nhà đã được 5 năm. Chuyện phải đến đã đến. Twinkle đã phát bệnh và chỉ mấy ngày sau đã bỏ chúng tôi ra đi. Tất nhiên con Hoàng buồn nhất. Twinkle không ăn uống gì hết. Suốt mấy ngày bệnh con Hoàng cứ ngồi bên cạnh vuốt ve. Mỗi lần tôi đi ngang Twinkle đều cố gắng đứng dậy bước đến gần tôi. Tưởng nó đòi ăn, tôi bỏ vài cọng rau. Nó chỉ nhìn tôi, không thèm để ý đến mấy cọng rau. Tôi đoán nó đang cần sự vuốt ve. Tôi đặt nó trong chiếc khăn và bồng trên tay. Dường như nó cảm thấy thoải mái, mắt lim dim nhìn tôi, miệng kêu những tiếng khừ khừ một cách yếu ớt. Và Twinkle đã từ biệt chúng tôi vào tối hôm đó. Chúng tôi chôn Twinkle trong mảnh đất sau vườn, bên cạnh Patch, mẹ nó.

Bây giờ ở cạnh hành lang chỉ còn một chiếc lồng dành cho Shine. Shine cũng đã gần 6 tuổi, nghĩa là đã bước vào tuổi già. Nó ít hoạt bát hơn trước đây. Có lẽ bây giờ nó cảm thấy lẻ loi. Nó cũng kém ăn hẳn đi. Con Tịnh phát hiện Shine có cái bướu mọc dưới cổ họng. Con Tịnh cố ép nó ăn nhiều hơn bằng cách thái mỏng những cọng rau. Nhờ vậy nó ăn nhiều hơn. Chúng tôi băn khoăn về cái bướu. Nhưng mấy ngày sau đó, cái bướu bắt đầu teo lại, và bây giờ đã hoàn toàn biến mất. Con Tịnh vui mừng lắm. Shine từ từ bình phục, trở nên chảu lảy hơn chút đỉnh. Mỗi buổi chiều tan học về nhà, con Tịnh đều hỏi tôi xem Shine có ăn uống bình thường không. Từ ngày Twinkle mất đi, con Tịnh dường như săn sóc cho Shine nhiều hơn. Có lẽ nó đã cảm nhận được sự sống mong manh của Shine. Tôi đề nghị với hai chị em nó rằng từ rày không nuôi thêm con vật nào nữa. Chúng nó đồng ý. Tôi biết chúng nó sẽ đồng ý. Tôi không ngạc nhiên bởi vì tôi tin chúng nó đã hiểu rằng yêu thương cũng là nguồn gốc của đau buồn.  

Sỏi đá, cây cỏ, Patch, Twinkle, Shine và chúng ta chỉ là những sao bụi, là những mãnh vụn của những vì sao hóa kiếp thành những hố đen (black holes) hoặc những sao trung hòa (neutron stars). Những hạt vật chất ở lại với những vì sao hóa kiếp này đã lỡ chuyến đò, không thể cùng đi với những mãnh vụn kia. Kẻ ở người đi, ai buồn hơn ai? Ai may mắn hơn ai? Những mãnh vụn bay đi hay những hạt vật chất ở lại? Lỡ chuyến đò là may mắn hay bất hạnh? Những kẻ ở lại sẽ ra sao?

Twinkle twinkle little stars

How I  wonder what you are

Up above the sky so high

          Shine like diamonds in the sky …

 (Lấp lánh những vì sao nhỏ bé

Tôi lặng nhìn với nỗi vấn vương

Lung linh như những hạt kim cương

Sáng soi một khung trời xa ấy …) 

            Hãy nhìn những vì sao lấp lánh trên trời. Chúng đang tô điểm cho vẻ đẹp của bầu trời về đêm. Và để vẻ đẹp đó được kéo dài, chúng cũng phải làm việc như chúng ta vậy. Mỗi vì sao là một khối khí khổng lồ, chính yếu gồm hydrogen và helium hợp lại với nhau nhờ sức hút trọng lực. Để duy trì sự lấp lánh của mình, tinh tú phải làm việc tổng hợp hạt nhân, tạo ra những hạt nhân nặng hơn như carbon, oxygen, v.v. và tỏa ra năng lượng. Sự tổng hợp hạt nhân tạo ra một áp suất đủ mạnh để cân bằng với sức hút trọng lực. Nhờ đó, tinh tú có thể duy trì tình trạng ổn định của mình và tiếp tục chiếu ánh sáng lấp lánh. Tuy nhiên sự tổng hợp hạt nhân không thể kéo dài vĩnh viễn, bởi vì số lượng khí chỉ có hạn. Đến khi nhiên liệu dự trữ đã cạn, tinh tú sẽ hóa kiếp.

            Khi sự tổng hợp hạt nhân chám dứt, áp suất để chống lại sức hút trọng lực không còn nữa. Tinh tú bắt đầu thu nhỏ lại dưới sức hút của trọng lực. Những hạt nhân, chính yếu là của carbon, được tạo thành do sự tổng hợp hạt nhân trong suốt thời gian qua, bây giờ được phủ bằng những lớp âm điện tử (electrons). Ở trạng thái này, những âm điện tử rất gần nhau, tạo ra một áp suất yếu hơn, gọi là áp suất thoái hóa. Nhờ áp suất thoái hóa này, sự thu nhỏ kích thước của tinh tú có thể dừng lại ở một giới hạn nào đó. Trong trường hợp này, kiếp mới của tinh tú được gọi là chú lùn trắng (white dwarf). Mật độ khối lượng trở nên nặng hơn. Một muỗng vật chất bây giờ có thể cân nặng đến vài tấn.  Kích thước của kiếp mới chỉ khoảng 1% so với kích thước của tiền kiếp. Chẳng hạn, khi mặt trời của chúng ta hóa kiếp sẽ trở thành chú lùn trắng với kích thước cỡ khoảng kích thước của địa cầu. Nhiệt độ trên bề mặt một chú lùn trắng thì khoảng 8000^oC, nóng hơn bề mặt của mặt trời, nhưng vì kích thước nhỏ bé, độ chiếu sáng của một chú lùn trắng chỉ khoảng 1% độ chiếu sáng của mặt trời. Độ chiếu sáng sẽ mờ dần khi trở nên nguội hơn. Chú lùn trắng sẽ chìm vào bóng tối trong vòng vài tỷ năm. Các nhà thiên văn đã khám phá được khá nhiều chú lùn trắng và ước đoán có khoảng 50 tỷ chú lùn trắng trong dải Ngân Hà.

            Đối với những tinh tú có khối lượng lớn hơn 1.4 khối lượng mặt trời, sự co rút của tinh tú sẽ không dừng lại ở kích thước của một chú lùn trắng, vì sức hút trọng lực bây giờ mạnh hơn áp suất thoái hóa tạo nên bởi những âm điện tử. Tinh tú tiếp tục co rút. Bây giờ những âm điện tử phối hợp với những dương điện tử (protons) bên trong những hạt nhân để biến thành những trung hòa tử (neutrons). Nếu khối lượng của tinh tú lớn hơn 1.4 khối lượng mặt trời nhưng bé hơn 3.0 khối lượng mặt trời, sự co rút của tinh tú sẽ dừng lại ở một kích thước nhỏ hơn, nhờ vào một áp suất thoái hóa mới tạo nên bởi những trung hòa tử. Tinh tú được hóa kiếp thành một sao trung hòa. Vật chất của một sao trung hòa hầu hết là những trung hòa tử, mật độ khối lượng rất cao, khoảng 100 triệu triệu lần mật độ của nước. Một muỗng vật chất của sao trung hòa có thể cân nặng hơn 100 triệu tấn. Một sao trung hòa có thể có một khối lượng gần bằng 3 lần khối lượng mặt trời, nhưng với một đuờng kính chỉ khoảng 20 cây số. Các nhà khoa học tin rằng sao trung hòa được hình thành bằng một tiếng nổ dữ dội gọi là supernova, bắn tung tóe những vật chất bên ngoài, và phần còn lại bên trong hầu hết biến thành những trung hòa tử. Phần vật chất được bắn tung tóe vào không gian sẽ hình thành những tinh tú trẻ hơn, hoặc hình thành những hành tinh, và cuối cùng là sự sống, là chúng ta.

            Với kích thước nhỏ bé, sao trung hòa có độ quay rất nhanh, với chu kỳ từ vài phần nghìn giây đến vài giây đồng hồ, phát ra những chùm tia sóng âm thanh (radio waves), chớp chớp đều đặn giống như một hải đăng. Do đó sao trung hòa là những pulsars. Hiện tại có khoảng 500 pulsars trong dải Ngân Hà trong đó có 20 pulsars phát ra 1000 tia chớp mỗi giây đồng hồ. Người ta tin những pulsars này đã tồn tại hơn một tỷ năm qua. Tuy nhiên, theo thời gian, những tia chớp của sao trung hòa cuối cùng cũng sẽ biến mất, và trở thành những pulsars “chết”. Dải Ngân Hà có khoảng 400 triệu sao trung hòa “chết” như thế.

Đối với những vì sao có khối lượng lớn hơn nữa, sự hóa kiếp không dừng lại ở những sao trung hòa. Vì sức ép trọng lực bây giờ quá mạnh, chiến thắng tất cả những hiệu ứng nguyên lượng. Vật chất tiếp tục bị ép xuống và biến mất khỏi tầm quan sát. Những vì sao đó cuối cùng trở thành những hố đen. Mật độ vật chất của một hố đen tạo ra một trường trọng lực đủ mạnh để uốn cong vùng không thời gian chung quanh hố đen đến nỗi ngay cả ánh sáng cũng không thể thoát khỏi hố đen.

Thật ra mỗi khối cầu vật chất đều tương ứng với một đường bán kính gọi là đường bán kính tới hạn. Khi khối vật chất đó bị ép thành một khối cầu có bán kính nhỏ hơn bán kính tới hạn, khối vật chất đó sẽ trở thành một hố đen. Chẳng hạn, nếu địa cầu chúng ta có thể co rút thành một quả cầu bán kính 0.88 phân tây, địa cầu sẽ trở thành một hố đen. Tương tự, nếu có thể ép mặt trời chúng ta thành một quả cầu bán kính 2.9 cây số, mặt trời sẽ trở thành một hố đen. Cũng như những sao trung hòa, hố đen được hình thành bằng một supernova.

Một sao trung hòa hoặc một hố đen có thể có qũy đạo quanh một ngôi sao bình thường, hợp thành một hệ nhị nguyên (binary system). Trong trường hợp này, vật chất của ngôi sao bình thường đó sẽ bị sao trung hòa hay hố đen đồng hành thu hút, ban đầu lập thành một đĩa vật chất nóng bỏng, sau đó rơi vào sao trung hòa hay hố đen theo hình một chiếc phểu. Trong trường hợp một hố đen, nhiệt độ của đĩa vật chất có thể rất cao và do đó phát ra những quang tuyến X (X-rays). Các nhà khoa học đã lợi dụng hiện tượng này để thăm dò hố đen. Đối với những hố đen và sao trung hòa có bạn đồng hành là những vì sao bình thường, những quan sát vào đầu thập niên 1970 cho thấy số những hố đen tương đương với số những sao trung hòa. Điều này làm các nhà khoa học phỏng đoán rằng, đối với những hố đen và những sao trung hòa cô lập, không có bạn đồng hành, hai con số cũng tương đương nhau.

Trong năm 1994, viễn vọng kính Hubble đã khám phá một đĩa vật chất rất nóng, cách dải Ngân Hà khoảng 3 triệu năm ánh sáng, với đường kính nửa triệu năm ánh sáng, quay quanh trung tâm thiên hà mang ký hiệu M87 với vận tốc khoảng một phần nghìn vận tốc của ánh sáng. Điều này chứng tỏ rằng trung tâm của thiên hà M87 phải là một hố đen với một khối lượng khổng lồ, khoảng 3 tỷ lần khối lượng mặt trời chúng ta.

Lý thuyết tương đối tổng quát cũng đã chứng minh sự tồn tại của những hố đen với kích thước tí hon, gọi là những hố sâu bọ (wormholes). Hố sâu bọ có thể hình thành xuyên không thời gian, nối liền hai hố đen. Sự tồn tại của những hố sâu bọ cho phép những hạt vật chất có thể vượt không thời gian, và do đó, là nguồn cảm hứng của những nhà văn viết về khoa học giả tưởng. 

&&& 

Nghiên cứu y học cho biết khí ứ đọng trong nhà ô nhiễm hơn khí ngoài trời. Mùi đồ ăn nấu nướng, mùi mồ hôi cũng như thán khí do chúng ta thở ra thường xuyên ứ đọng trong nhà, bám vào chăn gối nệm thảm, dần dần trở nên hôi hám. Đa số chúng ta thường có thói quen đóng cửa nhà kín mít, có lẽ do sự đề phòng lũ cướp giựt đột nhập gia cư. Do đó các loại khí ô nhiễm cứ đọng lại trong nhà. Để khử bớt các loại khí ô nhiễm đó, tôi thường xuyên mở rộng những cánh cửa sổ ở các phòng ngủ. Mặt khác, tôi thường đốt nến hương mỗi khi trong nhà có nấu nướng và trong những bữa ăn. Mùi thơm nhè nhẹ của nến hương có thể lấn át mùi đồ ăn và các mùi hôi khác.

Tôi thường là người sót lại một mình ở bàn ăn trong hầu hết mọi bữa ăn. Tuy tôi ăn ít hơn tất cả mọi người trong nhà, nhưng tôi lại là người ăn chậm nhất. Mọi người đều rời bàn ăn ngay sau khi ăn xong. Do đó chỉ còn lại tôi. Tôi nhớ một phong tục của Việt Nam ngày trước: Bắt đầu mỗi bữa ăn, người trẻ tuổi hơn chỉ được cầm đũa sau người lớn, và người trẻ hơn phải chờ người già cả ăn xong mới được bỏ đũa. Tôi không ưa loại phong tục này mấy vì tôi cho là quá khắc khe với con cái. Tuy nhiên cứ mỗi lần đến bữa ăn, tôi vẫn ước mong mấy đứa con chờ tôi ngồi vào bàn rồi chúng nó mới bắt đầu ăn, và ngồi lại chuyện trò với tôi cho đến khi tôi ăn xong. Thật ra đã có mấy lần như vậy. Nhưng có lẽ đó chỉ là cao hứng của chúng nó. Nhưng bữa ăn hôm nay thì không. Tôi ngồi lại một mình … 

Cây nến hương trên bàn ăn đã gần tàn. Ngọn nến thấp hơn miệng ly nên thiếu dưỡng khí, chỉ tỏa ánh sáng lung linh yếu ớt. Khi cây nến còn mới, cao hơn miệng ly, ngọn nến tung tăng theo làn gió nhẹ, như đang trọn hưởng niềm hạnh phúc vô tư lự của tuổi thơ. Bây giờ sắp tàn, ngọn nến trông thảm thương. Ánh sáng gầy gò yếu ớt như đang nói lên lời than vãn ai oán

          Ngày xuân đã thoát đi dần

         Lòng ta tê tái lâng lâng nỗi sầu 

Giá như ngọn nến ¾ cũng như sỏi đá cây cỏ chim muông, cũng như Jan, Patch, Twinkle, Shine, cũng như chúng ta ¾ lỡ chuyến đò trước đây, bây giờ có thể là một phần của một ngôi sao trung hòa giữa không gian thăm thẳm, phát những tia chớp đều đặn như một hải đăng, giúp kẻ lang thang giang hồ có thể tránh những lộ trình hiểm nguy. Cũng có thể bây giờ ngọn nến ¾ cũng như sỏi đá cây cỏ chim muông, cũng như Jan, Patch, Twinkle, Shine, cũng như chúng ta ¾ đã bước vào một hố đen thăm thẳm, du hành dọc theo hố sâu bọ đi vào một thế giới huyền bí, hoàn toàn cách biệt với thế giới chúng ta. Nhưng phải chăng sao trung hòa hay thế giới huyền bí kia là thiên đường? Hay địa ngục? Phải chăng ngọn nến ¾ cũng như sỏi đá cây cỏ chim muông, cũng như Jan, Patch, Twinkle, Shine, cũng như chúng ta ¾ đang mang cái ảo giác đứng núi này trông núi nọ? Hay đây là một sự đặt để của Thượng Đế? Hay thực ra tạo hóa chỉ là một canh bạc, may rủi rủi may? Lỡ chuyến đò là rủi hay may? Hay do sự hài hòa của tạo hóa?

Kể từ khi trở thành sao bụi, chúng ta đã lang thang giang hồ cả hàng tỷ năm mới có ngày hôm nay. Chúng ta có một tâm hồn, một tri thức. Chúng ta có đầy đủ những đặc tính của một cõi ta bà. Chúng ta vốn cùng xuất phát từ một điểm kể từ thuở khai thiên lập địa, khi vũ trụ hình thành. Nhưng bây giờ chúng ta rất đa dạng. Khoa học kỹ thuật bị lợi dụng để chế tạo vũ khí xưng hùng xưng bá nhiều hơn dùng để phụng sự hòa bình. Người dùng tà tâm hại người để kiếm lợi cho riêng mình nhiều hơn người phát thiện tâm để giúp đời. Khiêu khích nhiều hơn nhường nhịn. Tự cao tự đại nhiều hơn khiêm tốn. Gian xảo nhiều hơn thật thà. Tham lam ích kỷ nhiều hơn vị tha. Ganh ghét nhiều hơn yêu thương đùm bọc. Xáo trộn nhiều hơn trật tự. Thế giới chúng ta dường như có khuynh hướng đi vào một thái cực hỗn loạn. Làm sao cứu vãn?  

Hơn 25 thế kỷ trước, Thái Tử Tất Đạt Đa đã sinh ra trong một gia đình quyền uy giàu sang phú quý. Không như đa số người ta phải làm lụng vất vả để có thể đạt được những thứ mà người ta cho là có thể mang lại hạnh phúc, Thái Tử Tất Đạt Đa đã có tất cả những thứ đó ngay sau khi lọt lòng mẹ. Ngài được nuông chìu, muốn gì được nấy. Thân phụ Ngài chỉ muốn Ngài sẽ kế vị ngôi vua của mình. Nhưng Ngài có cảm thấy hạnh phúc không? Không có! Trái lại, những biến cố xảy ra trong cuộc đời niên thiếu của Ngài đã làm Ngài cảm thấy đam mê trong quyền uy nhung lụa chỉ là nguồn gốc của khổ đau. Sự đam mê này chẳng khác gì một thái cực hỗn loạn.

Có lẽ cái đau khổ đầu tiên Ngài phải trải qua là thân mẫu Ngài đã qua đời sau khi sinh Ngài chỉ được mấy ngày. Ngài hẳn đã mang cái cảm giác chua xót rằng mẹ Ngài đã hy sinh vì sự sống của Ngài. Ở cánh đồng cày ruộng, Ngài đã chứng kiến côn trùng bị những lưỡi cày cắt thành từng mảnh. Rồi chim chóc sà cánh vồ lấy những mảnh côn trùng đó. Ngài, trong những dịp xuất thành du ngoạn, cũng đã chứng kiến những khổ đau của sinh lão bệnh tử. Người ta có thể dửng dưng trước đau khổ của kẻ khác, cứ tiếp tục với dục vọng, cứ tiếp tục tranh giành và tận hưởng giàu sang phú quý quyền cao chức trọng. Nhưng đối với Thái Tử Tất Đạt Đa thì khác hẳn. Đau khổ của chúng sinh đè nặng lên Ngài. Ngài xem sự đau khổ của chúng sinh như là của chính mình vậy. Sẽ có một ngày, rất gần, khổ đau sẽ đến với Ngài, sẽ đến với mọi người, mọi sinh linh. Giàu sang quyền quý chỉ là tạm bợ, chỉ thoáng qua. Ngày “vui” qua mau! Do đó, Ngài phải rời cung điện ra đi.

Con đường tìm đạo thời bấy giờ là con đường tu khổ hạnh. Nếu sự tận hưởng giàu sang phú quý là nguồn gốc của khổ đau thì khổ hạnh có thể là con đường dẫn đến hạnh phúc! Người ta quan niệm như vậy. Thái Tử Tất Đạt Đa đang mò mẫm trên con đường tìm Đạo. Ngài chưa tìm thấy. Nhân có con đường khổ hạnh người ta đang đi, tại sao không thử? Ngài đã thử. Kết quả là Ngài đã kiệt sức. Ngài đang ở ranh giới của sự sống thoi thóp và cái chết hầu như chắc chắn. Và con đường Ngài muốn tìm vẫn đang mịt mù.

Sujata, một cô bé ngoan và nhân từ, vâng lời mẹ mang phẩm vật lên núi cúng thần. Thấy Ngài lâm nạn, Sujata dâng sữa và thức ăn cho Ngài. Ngài nhận lời. Bằng sự tiếp nhận này, Ngài muốn nói lên sự thất bại của con đường khổ hạnh mà tất cả những tu sỹ thời bấy giờ vẫn cho là con đường đứng đắn duy nhất để tìm chân lý. Ngài nhận ra rằng chìm đắm trong hưởng thụ vật chất là sa đọa, là một thái cực hỗn loạn dẫn đến khổ đau. Và tự hũy diệt sự sống của mình bằng con đường tự hành hạ khổ nhục là một thái cực khác. Cả hai đều lạc đường. Con đường Ngài đi phải là con đường dung hòa giữa hai thái cực đó. Một mặt không để vật chất hưởng thụ lôi cuốn mình, mặt khác, phải nương nhờ vào vật chất đủ để duy trì sự sống, có đủ sáng suốt minh mẩn để tầm Đạo.

Sujata tiếp tục dâng sữa và cơm lên Ngài cho đến khi Ngài trở lại bình phục. Bây giờ tịnh tọa dưới cây Bồ Đề, Ngài có thể hiểu thấu mọi biến hóa của sự vật. Ngài tịnh tọa suốt đêm, xem xét mọi sự vật hiện lên trong tâm trí Ngài. Đủ thứ hình ảnh và cảm xúc của thế giới trầm luân như đang tấn công hoặc cám dỗ Ngài. Bạo lực cưỡng bức có. Cám dỗ dục vọng có. Không những Ngài không bị khuất phục và không bị cám dỗ, trái lại, Ngài nhận ra được chân tướng thực sự của tất cả những hiện tượng đó: tạm bợ, không bền vững và không có thực chất. Những hiện tượng hư ảo đó, như những thứ bùa ngải, đã và đang mê hoặc tâm trí chúng ta, đánh lừa chúng ta. Chúng ta phải dùng cái ống kính đang bị mê hoặc đó để quan sát vạn vật nên không thể thấy được bản chất thực sự của vạn vật. Vạn vật đối với chúng ta na ná kiểu:

Một người đi với một người

Một người hớn hở tươi cười không đâu

Cảnh vui lan tận rừng sâu

Người vui cảnh có buồn đâu bao giờ.

Người kia thơ thẩn thẫn thờ

Màn đêm vây phủ phải chờ bao lâu

Cảnh buồn lan tận rừng sâu

Người buồn cảnh có vui đâu bao giờ.

Thái Tử Tất Đạt Đa thì khác hẳn. Ngài đã gạt bỏ được cái ống kính mê hoặc đó. Những hiện tượng tạm bợ và không có thực chất đó vẫn tiếp tục biến hóa. Chúng như những ngọn lửa, sẵn sàng bùng cháy một cách hỗn loạn khi có cơ hội. Nhưng Ngài đã không cho chúng những cơ hội đó. Trái lại, Ngài đã biến những ngọn lửa đó trở thành những ngọn lửa nhuần nhuyễn hữu dụng, có nề nếp. Lòng nhân từ của Sujata là một trong những ngọn lửa hữu dụng đó, đã giúp Ngài đắc Đạo.

Ngài không để những ngọn lửa bùng cháy một cách vô tội vạ, cũng không hủy diệt những ngọn lửa đó. Ngài đã biến chúng thành những ngọn lửa hữu dụng. Ngài đã “diệt” khổ đau bằng cách biến khổ đau thành hạnh phúc. Diệt không có nghĩa là trừ khử hủy diệt. Ngài không trừ khử hủy diệt bất cứ điều gì hoặc bất cứ ai. Người có manh tâm hủy diệt trừ khử kẻ khác sẽ không bao giờ có thể trở thành như Ngài. Vậy “diệt” có nghĩa là “làm biến đổi”. Tương tự, Ngài không chìm đắm trong xa hoa nhung lụa, cũng không tự đày đọa thân xác theo con đường khổ hạnh. Con đường Ngài đang đi là con đường trung dung, là Trung Đạo. Và con đường đúng đắn nhất để có thể cứu vãn cái thái cực hỗn loạn hôm nay có lẽ phải là Trung Đạo của Đức Phật.

Mấy tỷ năm trước, chúng ta đã kịp chuyến đò một lần để bây giờ có thể làm người. Trung Đạo là chuyến đò quan trọng khác đang chờ đón chúng ta. 

Tôi đang thả hồn hình dung cái thế giới sau khi đã vượt chuyến đò Trung Đạo. Bổng ngọn nến bừng sáng lên như muốn nói với tôi điều gì. Tôi mỉm cười. Và ngọn nến tắt.

Sách tham khảo:

1.     Greenstein, G., Frozen Star, Macdonald, London, 1984.

2.     Gribbin, J., Q is for Quantum, Phoenix, London, 1999.

3.     Brazier, D., The Feeling Buddha, Robinson, London, 2001.