Chuyển Luân kính chúc quý bạn đọc gần xa một năm Mậu Tý-2008 Sức khoẻ, An lạc và Tinh tấn

Trang chủ || Liên hệ

Góp nhặt cát đá

Tác giả

CHUYỂN LUÂN SỐ THÁNG 12/2004

Bài 7: Vật vã A Lưới

Phải nói là vật vã mới thật đúng nghĩa đen của đoạn di chuyển đến thung lũng A Lưới, nhưng nỗi mệt nhọc của tôi chẳng đáng gì khi chứng kiến đồng bào Tà Ôi ở đây đang ngày đêm đối diện với những cái chết, những căn bệnh ngặt nghèo bởi chất độc hóa học. 

Nơi nhiễm chất độc da cam cao nhất nước

Mưa Trường Sơn thật lạ, dường như không bao giờ chấm dứt! Xe tôi vẫn phải xé toạc màn mưa trắng đục, lần theo những con dốc hết lên cao lại xuống thấp. Người lạnh cóng, hai bàn tay cứng đờ và trắng bệch ra. Đôi giày đi rừng thấm nước ướt sũng, nặng như đeo chì. Ghé vào một cái chòi lá bỏ hoang để thay quần áo ướt, tôi tròng mấy lớp áo cộng thêm chiếc áo mưa để chống lại nhiệt độ 15oC, vậy là an tâm cái khoản chống lạnh! Ấy thế mà nào có bình yên.

Gần đến thung lũng A Lưới, khi mưa vừa ngớt, những tiếng ùng ục rền rã như trong lòng đất vọng lên, như trên đại ngàn vọng xuống, tiếp theo đất đá từ vách núi dựng đứng cách tôi chừng 200m tuôn ào ào xuống kéo theo mấy thân cây to cỡ nửa vòng tay ôm. Tôi chỉ còn biết đứng chờ trong mưa đến 1 giờ sau, khi trời đã quang, những tiếng ùng ục ngưng hẳn… mới có thể dắt xe len qua đống đất đá, cách mép vực hai sải tay.

Lê lết nửa ngày trời rồi cũng đến được thung lũng đau thương ấy. A Lưới xưa là vùng căn cứ cách mạng, là hành lang của Đoàn 559 bộ đội Trường Sơn nên máy bay Mỹ luôn tập trung rải chất khai quang vừa để chặn hành lang từ Tây sang Đông Trường Sơn, điểm án ngữ quan trọng trên đường mòn Hồ Chí Minh, vừa để bảo vệ sân bay A So. Bên phải tôi, các đỉnh núi Mâm Mỏuh, Ta Táct, A Sáp như liền vào nhau thành một dãy, tạo ra tấm lá chắn ngăn luồng khí hậu từ biển Đông thổi vào. Bên trái cũng là núi với ngọn Piây, Riteu, A Kưp… bao bọc.

Nơi tôi đang đứng với đôi chân tê cóng, có trên 2.000 người Tà Ôi, Cơ Tu, Pa Kô bị tàn tật do nhiễm chất độc da cam (CĐDC). Điểm đặc biệt của huyện A Lưới là hầu hết các nạn nhân CĐDC đều thuộc diện chính sách, gia đình có công với cách mạng. Tôi cũng vòng sang sân bay A So, nơi mà lính Mỹ và lính ngụy vẫn quen gọi là A Sầu – bởi đến đó chỉ thấy thảm sầu và chết chóc mà thôi.

Quả vậy, các xã Đông Sơn, A Ngo, Hồng Quảng … hiện vẫn còn nồng độ dioxin cao hơn 20% mức độ tối đa. Anh Dương Quang Êm – Chủ tịch Hội Chữ thập đỏ huyện - cho biết: “Có đến 5% bị biến chứng sang bệnh tiểu đường, 10% ung thư và ngần ấy nữa bị lao… Đấy là con số thống kê “phần nổi”, cao như rứa là nhất nước rồi”.

Theo một nghiên cứu trên 989 cựu chiến binh (CCB) Mỹ từng tham gia rải chất độc ở VN và một nhóm CCB tương ứng ở vùng khác, kết quả phân tích như sau: nồng độ glucose (đường) bất thường trong máu các CCB này tăng 40% so với nhóm CCB tương ứng, tỷ lệ mắc bệnh tiểu đường là 50%.

Về căn bệnh ung thư, các CCB Mỹ trong chiến dịch rải chất khai quang ở VN có tỷ lệ ung thư phổi cao gấp 3,7 lần so với những CCB không tiếp xúc chất khai quang. Còn ở bên kia chiến tuyến, các CCB miền Bắc từng đi B (Trường Sơn) có tỷ lệ ung thư gan cao hơn trung bình… Những minh chứng trên đã phần nào lý giải căn bệnh tiểu đường, ung thư “cao như rứa là nhất nước rồi” ở một huyện miền núi heo hút chỉ có trên 38.000 dân. 

Xoa dịu nỗi đau

Bây giờ, chuyện thời sự ở thung lũng chính là dự án “Hỗ trợ người khuyết tật nghèo và nạn nhân nghi nhiễm CĐDC” do Hội Chữ thập đỏ Hoa Kỳ thông qua Hội CTĐ Việt Nam tài trợ ở một số tỉnh thành, trong đó huyện A Lưới (Thừa Thiên- Huế) đã triển khai trên 333 triệu đồng từ vốn của dự án. Đã có 122 đồng bào Tà Ôi, Pa Kô được hưởng lợi từ dự án này tùy theo nhu cầu của họ như sửa chữa nhà, mua bò, học nghề, mua xe lăn, xây nhà tình thương…

Khi tôi đề nghị được đi thăm đồng bào, dù là ngày nghỉ cuối tuần, các anh em ở huyện cũng đưa đến ba hộ nạn nhân CĐDC ở xã A Ngo. Đồng bào Tà Ôi hôm nay không còn du canh, không sống trên nhà sàn, nuôi gia súc dưới nhà nữa… mà đã vào ở hẳn trong những ngôi nhà gạch, nằm gần gụi nhau trong thung lũng mù sương.

Ba nạn nhân tôi gặp là em Hồ Văn Bắc bị bại não và liệt tứ chi, anh Hồ Văn Vồ bị liệt chân phải bẩm sinh và bà Hồ Kanh Ngăm bị mù một mắt. Họ là đại diện cho ba thế hệ người Tà Ôi (cùng với đồng bào Pa Kô, bà con Vân Kiều thường lấy họ Hồ của Bác) bị nhiễm CĐDC ở A Lưới, đang là đối tượng của dự án nêu trên.

Nếu như bà mẹ Kanh Ngăm vốn là dân công hỏa tuyến ngày xưa gùi gạo, vũ khí bị chất độc rải thẳng lên người nên mắt lòa dần thì anh Vồ lại có cả cha lẫn mẹ là Thanh niên xung phong, họ không bị ảnh hưởng trực tiếp mà di chứng chất độc đã thể hiện trên người đứa con.

Còn cháu Bắc hôm nay oằn oại suốt đời là do cả cha, cả mẹ, cả ông bà đều là bộ đội, du kích địa phương, từng đứng ngóng máy bay “xịt khói trắng như sương xuống làng để làm cây rụng lá, để diệt bộ đội Bok Hồ”.

Hai năm nay, gia đình Hồ Văn Bắc không còn phải chui rúc trong chòi lá cọ nữa mà em và mẹ đã được tặng một căn nhà tình thương. Còn Hồ Văn Vồ nhờ “được một bò nái nay hắn đẻ hai bò con rồi nên mình đỡ khổ”. Riêng bà mẹ Tà Ôi năm xưa gánh gạo, nay mẹ đã có một chiếc xe lăn để ra vào sờ soạng “cái cổng làng nó đổi mới”, mà quên đi nỗi đau dai dẳng do mù từ mấy chục năm… 

Nhưng như thế thì quá ít, những đồng bào được hưởng lợi từ dự án ở A Lưới chỉ có bấy nhiêu thôi. Trong khi đó cả tỉnh Thừa Thiên-Huế có trên 13.800 người tàn tật nghi nhiễm CĐDC! Thật là bất công khi biết được rằng, vào năm 1976, một hãng sản xuất thuốc diệt cỏ tại vùng Seveso (Ý) bị cháy và nổ tung, thải ra môi trường 1kg - 5kg dioxin… và họ đã phải bồi thường cho nhân dân trong vùng 300 triệu franc.

Năm 1984, một số CCB Mỹ từng tham chiến ở Việt Nam đã đệ đơn kiện 7 công ty hóa chất từng sản xuất chất da cam/dioxin, kết quả họ được bồi thường 180 triệu USD. Vậy mà tại đất nước chúng ta, theo số liệu của chính Lầu Năm Góc Mỹ công bố, đã có 167kg dioxin được rải xuống nhưng vấn đề bồi thường vẫn chưa được ai nhắc đến. Và, hành động của Hội CTĐ Hoa Kỳ qua dự án ở A Lưới nói riêng, chính là một tín hiệu ngầm thừa nhận những lỗi lầm của người Mỹ trong chiến tranh ở Việt Nam.

Bài cuối: Nỗi đau chưa dừng lại...