Chuyển Luân kính chúc quý bạn đọc gần xa một năm Mậu Tý-2008 Sức khoẻ, An lạc và Tinh tấn

Trang chủ || Liên hệ

Góp nhặt cát đá

Tác giả

CHUYỂN LUÂN SỐ THÁNG 11/2004

NGƯỜI ĐẸP CỤT ĐẦU

(Tặng Charming Toubib)

 Huỳnh Bất Hoặc

Lệ thường trước khi đi ngủ, Bất Hoặc tôi vẫn cố nhướng mắt rà lại những flash news cho yên bụng… Biết cái thói tò mò đó không tốt cho tim, vì thật tình biết hay không biết, muốn hay không muốn thì cũng chẳng làm chi được.  Biết thế nhưng riết quen rồi nên chưa đoạn được.  

Flash news mấy tuần nay sao có nhiều chuyện buồn quá.  Toàn chuyện chết, chuyện khổ, chuyện buồn.  Bảo rằng chúng sanh làm khổ chúng sanh thì có thể bị chụp mũ là bi quan, nhưng nói rằng ông trời tạo ra chúng sanh thì cũng khó nuốt, vì không lý ông trời cũng biết làm chuyện không tốt theo kiểu nói dân gian là ‘trời xấu’, ‘trời động’?  Chỉ có mấy anh điên mới không tin có trời, nhưng hìn như cũng chỉ mấy anh khùng mới tin ông trời làm mọi chuyện.  Flash news chỉ rặt chuyện bom nổ tùm lum ở Iraq, đàn bà con nít chết vì đói và loạn ở Sudan, đàn bà con nít Palestine chết dài dài vì ham lấy đá chọi xe tăng và trực thăng.  Và bão lụt tàn phá Florida.  Có ngươi bảo thường dân Florida vô tội đang đền cái tội đã đưa G.W. Bush lên làm Tổng Thống?  Không có Florida thì không có TT Bush, không có TT Bush thì không có chuyện bầy hầy máu me chết chóc ở Iraq như hôm nay.  Có thật có chuyện nhân quả oái ăm như vậy không?  Rồi chuyện con tin Pháp, Mỹ, Anh, Turkey, Úc tất cả đều là đàn ông, trừ hai nhân viên xã hội Ý là đàn bà, đang chờ đến lúc bị chặt đầu, nếu…  

Nếu không sẽ bị chặt đầu?  Mấy tiếng đó gợi Huỳnh Bất Hoặc tôi nhớ đến hai câu thơ của Anh Ngọc: /Nhưng người đẹp dẫu rơi đầu vẫn đẹp/ Tình yêu bị dối lừa vẫn nguyên vẹn tình yêu.

Bài thơ Mỵ Châu 26 câu tuyệt vời của Anh Ngọc không liên hệ gì đến chuyện hai nữ nhân viên xã hội Ý đang thọ nạn ở Iraq.  Bài thơ của Anh Ngọc chỉ ca tụng cuộc tình Mỵ Châu-Trọng Thủy, dù đây cũng là hai nạn nhân của một trò chơi chính trị tang thương như hai nữ nhân viên xã hội Ý bên Iraq.   

Lông ngỗng lông ngan rơi trắng đường chạy nạn

Những chiếc lông không tự biết giấu mình.

Nước mắt thành mặt trái của lòng tin

Tình yêu đến cùng đường là cái chết

Nhưng người đẹp dẫu rơi đầu vẫn đẹp

Tình yêu bị dối lừa vẫn nguyên vẹn tình yêu.  

Giá như trên đời còn có một Mỵ Châu

Vừa say đắm yêu đương vừa luôn luôn cảnh giác

Không sơ hở, chẳng mắc lừa mẹo giặc

Một Mỵ Châu như ta vẫn hằng mơ.

Thì hẳn Mỵ Châu không sống đến bây giờ

Để chung thủy với tình yêu hai ngàn năm có lẻ

Như anh với em dẫu yêu nhau chung thủy

Đến bạc đầu bất quá chỉ trăm năm.

Nên chúng ta dù rất đỗi đau lòng

Vẫn không thể cứu Mỵ Châu khỏi chết

Lũ trai biển sẽ thay người nuôi tiếp

Giữa lòng mình viên ngọc của tình yêu.

Vẫn còn đây pho tượng đá cụt đầu

Bởi cụt đầu nên tượng càng rất sống

Cái đầu cụt gợi nhớ dòng máu nóng

Hai ngàn năm dưới đá vẫn tuôn trào.

Anh cũng như em muốn nhắc Mỵ Châu

Đời còn giặc xin đừng quên cảnh giác

Nhưng nhắc sao được người hai ngàn năm trước

Nên em ơi ta đành tự nhắc mình. 

Bài thơ này được in lại trong tập 100 Bài Thơ Tình Chọn Lọc, do nhà xuất bản Giáo Dục in năm 1993, không biết bài thơ này viết từ năm nào, nhưng có thể là của một thi nhân Miền Bắc.  Hú hồn hú vía, nếu lớ ngớ xuất hiện trong thời hậu Nhân Văn Giai Phẩm thì tác giả hẳn cũng khó mà yên thân?  Mỵ Châu đẹp vì Mỵ Châu mất đầu, hay Mỵ Châu mất đầu nên Mỵ Châu đẹp?  Câu hỏi đó, Anh Ngọc để cho người đọc tự đặt ra và trả lời lấy, nhưng chính tác giả thì tác giả đã trả lời rồi.  Tình yêu đắn đo tính toán cảnh giác chỉ là thường tình, không phải là tình yêu vĩnh cửu, ‘bất quá chỉ trăm năm’. 

Nhưng tình yêu vĩnh cữu vĩ đại với tình yêu tầm thường so đo toan tính khác nhau chỗ nào?  Đó là câu hỏi chết người.  Chết người bởi vì cái logic thông thường giúp cho con người nghĩ rằng mình khác loài vật, không phải chỉ là cái máy đẻ như loài vật chính là ở chỗ có âm dương có vợ chồng, có vợ chồng có yêu thương, có yêu thương vì đối tượng dễ yêu dễ thương.  Nhưng nếu bình tĩnh mà xét thì khó mà không nhận là không ai giải thích được thế nào là yêu thương, không ai định nghĩa được thế nào là đẹp.  Vì không biết lấy tiêu chuẩn khuôn thước nào để định nghĩa yêu thương, để xác định đẹp cho nên người ta phải bám vào một giả định nào đó.

Đẹp là mắt đẹp, là môi đẹp, là tóc đẹp?  Hay là cả khuôn mặt như Văn Cao bảo: /Ôi khuôn mặt sáng trong và bình lặng/ Tôi được đầu tiên và còn lại cuối cùng./ hay là cả toàn thân đẹp như Hàn Mạc Tử nhìn thấy: /Ô kìa, bóng nguyệt trần truồng tắm/ Lộ cái khuôn vàng dưới đáy khe./ Vô tình để gió hôn lên má/ Bẽn lẽn làm sao, lúc nửa đêm?  

Nhưng sắc đẹp ấy là của ai vậy?  Nỗi bi đát của tình yêu là người ta không mấy khi nhìn đối tượng qua lăng kính khoảnh khắc tuyệt đối mà chỉ nhìn qua thước đo tương đối: /cô gái ấy đẹp sao giống em đến vậy/ và chàng trai run rẩy giống anh sao?/ (Nguyễn trọng Tạo - Cỏ Xanh Đêm Trước) cho nên không sống được trọn vẹn với phút giây hiện tại trong lòng tin vào một tình yêu luôn luôn đổi mới:  /Sự thật ngày nay không thật đến ngày mai…/ Thì ân ái có bao giờ lại cũ?/ (Xuân Diệu - Phải Nói). Hậu quả là: /Dầu tin tưởng: chung một đời, một mộng,/ Em là em; anh vẫn cứ là anh./ (Xuân Diệu – Xa Cách).  Vì nghi ngờ mình và nghi ngờ người mình yêu, bởi không tin vào những phút giây phù du mà thiên thu nên người ta đã tìm cách thiên thu hóa cái phù du bằng tuyên thệ khấn hứa mà quên rằng thề thốt nói cho cùng cũng chỉ là một hứa hẹn phản bội: /Ai nói trước lòng anh không phản trắc,/ Mà lòng em, sao lại chắc trơ trơ?/ (Xuân Diệu - Giục Giã).  Xuân Diệu, nhà thơ trữ tình số một của văn chương Việt Nam từ khi người Việt biết viết chữ cho đến bây giờ mà còn nói vậy rồi thì còn gì nữa đây?     

Không biết yêu là gì thì làm sao biết lúc nào mình yêu?  Một người bạn của Huỳnh Bất Hoặc tôi tâm sự rằng ngày đủ 18 tuổi, nghĩa là ngày bước vào tuổi thành niên, khi đến nghĩ chuyện yêu thương, hắn bỗng hoang mang nghĩ không đi tu được thì tránh sao khỏi đoạn đường yêu thương thường tình, nhưng bao nhiêu triệu cô gái, không lý cô nào mình cũng thấy đẹp, cũng dễ thương, không lý cô nào cũng yêu thì loạn mất! Dzua cũng không dám nghĩ như vậy huống mình là dân đen.  Nếu không cứ đợi chờ định mạng hay cha mẹ đặt đâu con ngồi đó thì… thiếu hồi hộp hấn dẫn, thiếu tự do độc lập quá.  Do đó mà hắn tự định ba tiêu chuẩn để đi tìm, hay ít ra để ngăn mình đừng hấp tấp thấy cô nào cũng đẹp, cũng dễ thương dễ yêu.  Ba tiêu chuẩn đó một liên hệ đến cái mũi, một đụng đến bàn tay và một dính đến gót chân.  Nói thế khác, trước khi nhận một người đẹp, cánh mũi người đó phải X, bàn tay phải Y, gót chân phải Z.  Ít ra cũng phải có ba điều kiện đó thì mới bắt đầu nghĩ chuyện lâu dài, nếu có thể.  Bất Hoặc tôi hỏi lại anh bạn, anh đòi mấy cô phải có XYZ như vậy, còn XYZ của mấy cô đối với anh là gì?  Thì anh bạn tôi trả lời là không biết, nhưng anh tin là thế nào cũng có để cho người ta bớt loạng quạng, bằng không thì loạn âm loạn dương mất.  Dù cho, ba tiêu chuẩn ấy sẽ đưa anh ta đến chỗ trong mắt con cóc đực, chỉ có con cóc cái là đẹp.  Ai nói câu đó?  

Bình thường, nói đến đẹp là nói đến gương mặt.  Có ai dám nói Chung Vô Diệm đẹp trước khi bà đổi lốt?  Nhưng có mặt, có đầu có chắc là đẹp không? So sánh bức La Gioconda - hay La Joconde - của Leonardo da Vinci với những pho tượng vệ nữ mất đầu, như pho Venus de Milan của tác giả vô danh chẳng hạng, có lẽ người ta sẽ tự hỏi người đẹp không đầu và người đẹp có đầu, ai đẹp hơn ai?  La Gioconda của Leonardo da Vinci rất nổi tiếng, nhưng không ai cho người đàn bà trong tranh là đẹp cả. Không cho đẹp mà có người còn nghi rằng đó có thể là chính tác giả tự họa chứ chẳng có bà nào cả nữa.  Cái làm cho bức tranh này nổi tiếng là nụ cười của người trong tranh, nụ cười làm cho người nhìn phải nín thở, cảm thấy lồng ngực bị đè nặng, phát mệt.  Pho tượng Venus mất đầu thì lại khác.  Nhìn những pho tượng đó, người ta có thể tưởng tượng ra trăm ngàn người đẹp.  Và trước tiên dĩ nhiên là người đẹp của chính người đang ngắm tượng, hoặc người đẹp mà người xem tượng đang ước mơ hay thương thầm nhớ trộm.  Người đẹp không đầu, không mặt nên ai cũng có thể người đó là của mình, hay giống như người của mình.  

Ý nghĩ lang bang ấy thường bị lên án là ngoại tình, phản bội, bất trung. Nhưng Mỵ Châu yêu Trọng Thủy đến chết như vậy có phải là tình yêu chân thật không?  Tình yêu một chiều có phải là tình yêu không?  Hay nói như Anh Ngọc: /Tình yêu bị dối lừa vẫn nguyên vẹn tình yêu./?  Đó lại cũng là một câu hỏi chết người nữa.  Bởi xét cho cùng, Mỵ Châu chỉ trung thành với tình yêu của chính mình chứ không cần biết Trọng thủy có trung thành với mình không?  Hình như Anh Ngọc đã nghĩ như vậy, muốn người đọc nghĩ như vậy: 

Giá như trên đời còn có một Mỵ Châu

Vừa say đắm yêu đương vừa luôn luôn cảnh giác

….

Một Mỵ Châu như ta vẫn hằng mơ.  

Thì hẳn Mỵ Châu không sống đến bây giờ

Để chung thủy với tình yêu hai ngàn năm có lẻ

Như anh với em dẫu yêu nhau chung thủy

Đến bạc đầu bất quá chỉ trăm năm. 

Đến đây thì Anh Ngọc đã bắt người đọc phải lựa chọn giữa một cuộc tình ‘hai ngàn năm có lẻ’, và cuộc tình ‘bất quá chỉ trăm năm’… Có nên liều với lựa chọn đó không?  Lựa chọn một lần hay lựa chọn nhiều lần?  Lựa chọn rồi thì được gì đây?  Có người chỉ lựa chọn một lần và biến phù du thành thiên thu như Mỵ Châu, như Văn Cao. 

Huỳnh Bất Hoặc tôi liên tưởng đến cuộc tình của Orpheus và Eurydice. Cuộc tình chung thủy như… thần thoại, như Trầu Cau, như Vọng Phu, như Mỵ Châu Trọng Thủy. Orpheus là con của Apollon thần nghệ thuật và Calliope thần thi ca. Orpheus yêu Eurydice và hai người kết ước trọn đời. Nhưng rồi Eurydice bị rắn cắn chết hồn về địa phủ. Orpheus ôm đàn xuống địa ngục quyết đòi vợ về. Tình yêu, lòng chung thủy và lời ca tiếng hát của Orpheus làm động lòng vợ chồng Diêm Vương và triều đình âm phủ. Diêm vương thuận để cho Orpheus rước vợ về với một điều kiện. Trên đường hồi dương, Orpheus đi trước, Eurydice theo sau, Orpheus không được quay nhìn vợ cho đến khi hai người đã ra khỏi cửa địa ngục. Orpheus dẫn đường cho vợ một đoạn thì quên lời hứa quay nhìn lui và Eurydice tan thành mây khói hết thuốc chữa. Orpheus lòng tan nát trở về cố hương, quyết thủy chung với tình đầu mà cũng là tình cuối khiến cho đám thiếu nữ Menades ma quái yêu cuồng sống vội trong làng ghen tương nổi giận ăn tươi nuốt sống luôn.  

Huyền thoại này đặt ra hai nghi vấn cho thế nhân ngàn năm sau mãi đến bây giờ.  Cái gì thúc đẩy Orpheus quên lời hứa với Diêm Vương và quay nhìn lui?  Vì tình yêu nồng cháy làm mờ tâm trí?  Vì nghi ngờ Diêm Vương đánh lừa mình không cho Eurydice về?  Vì nghĩ rằng Diêm Vương thông cảm với tình yêu của hai đứa mà không nỡ bắt tội?  Vì lo ngại Eurydice không còn muốn theo mình trở về dương gian?  Vì…?  Vì…?  Những câu hỏi đó là nguồn hứng khởi vô tận của thi ca, âm nhạc, nghệ thuật? Bởi đời sau, mỗi người sẽ tùy tâm trạng, tuỳ hoàn cảnh, tuỳ nhân duyên mà có những cái nhìn khác nhau, những câu trả lời khác nhau quanh mấy cụm từ Tình Yêu, Chung Thủy, Thiên Thu. 

Câu hỏi thứ hai liên quan đến thái độ và phản ứng của Orpheus đối với những thiếu nữ yêu cuồng sống vội trong làng mê Orpheus và ghanh với tình yêu chung thủy của Orpheus nên cuối cùng đã ăn không được thì đạp cho đổ khiến Orpheus phải bỏ mạng. Câu hỏi này là: Tình yêu là Tình yêu, yêu nhiều người vẫn là yêu chân thật hay Tình yêu chân thật là tình đơn nhất, độc nhất vô nhị? Anh linh Eurydice nếu còn lang thang đâu đó có muốn Orpheus phải chung tình tuyệt đối với mình, hay muốn Orpheus tìm quên và chung vui với các cô Menades?  Đây là một câu hỏi mà nhiều người muốn tránh vì sợ bị trách hoặc là cổ hủ, đạo đức lỗi thời, hoặc là bay bướm lãng mạn. Nói ra mà bị vạ miệng như thế thì chỉ có ngu, hay chỉ có điên mới mở miệng thôi. Về chuyện này, phải chăng Bùi Giáng đã bị mang tiếng là điên khùng khi Bùi Giáng uống thuốc liều hạ mấy vần thơ như sau:  

Đừng yêu vợ quá thiết tha

Yêu nhiều mà lại hóa ra phụ lòng

Trên đường khúc khuỷu cong cong

Cũng đừng chối bỏ bướm ong với đời

Chung tình chi lắm ai ơi

Cho mòn ruỗng thịt, cho rời rã xương

Lối lui nẽo tiến đôi đường

Đủ ngần ấy điệu mới đúng phường người ngoan.

Đấy là mấy câu trích y nguyên trong tập Martin Heidegger và Tư Tưởng Hiện Đại của Bùi Giáng, Văn Học xuất bản năm 2001, tr. 594. Bùi Giáng điên hay tỉnh khi viết những câu đó? Rất nhiều người sẽ nói Bùi Giáng điên, mà cũng rất nhiều người nói Bùi Giáng tỉnh.  Trong số đó ít ra cũng có Thuận Hữu khi Thuận Hữu nghĩ rằng chỉ là chuyện tự nhiên khi /Ai cũng có một thời để yêu và một thời để nhớ/ (Thuận Hữu - Những Phút Xao Lòng). Lại thêm một anh chàng điên, gan cùng mình nữa?  

Hồi thập niên 60, đám thanh niên thiếu nữ phản chiến có cái dấu hiệu một vòng tròn với ba khẩu súng kê vào nhau theo thế ‘thao diễn nghỉ’.  Nhiều người nghĩ đó là ba khẩu súng, nhưng cũng có người khác cho rằng đó là hình ảnh chân phương của hai người đang yêu nhau.  Make love not war.  Ai đúng ai sai?  Trò chơi tình ái có khi cũng nguy hiểm chết người như trò chơi chính trị.  Nhưng nguy hiểm ít hay nhiều thì người lựa chọn họa hoằn mới bị cụt cầu như Mỵ Châu, chứ không thông thường đau thương như những flash news nhầy nhụa thịt rơi máu đổ đầy dẫy trên những bản tin thời sự hằng ngày hằng đêm.

Huỳnh Bất Hoặc.