Chuyển Luân kính chúc quý bạn đọc gần xa một năm Mậu Tý-2008 Sức khoẻ, An lạc và Tinh tấn

Trang chủ || Liên hệ

Góp nhặt cát đá

Tác giả

CHUYỂN LUÂN SỐ THÁNG 09/2004

Công quyền trong thời đại đế quốc 

Nguyễn Văn

Có lẽ bạn đọc sẽ cao mày hỏi đặt vấn đề công quyền làm gì khi mà ngôn ngữ bị chặt ra từng mảnh, và khi ý nghĩa của ngôn từ bị chảy máu.  Làm sao có thể hiểu nỗi hai chữ công quyền trong bối cảnh đó.  Khi tự do có nghĩa là chiếm đóng, khi dân chủ có nghĩa là chủ nghĩa bóc lột kiểu mới, khi cải cách có nghĩa là đàn áp, khi những chữ như “gìn giữ hòa bình” làm cho chúng ta lạnh người, thì công quyền có thể có bất cứ nghĩa gì mà người ta muốn có.  

Ở Mĩ người dân đang bị lôi kéo, bị uốn nắn để tin rằng họ là người đang bị bao vây, và kẻ bảo hộ che chở cho họ là chính phủ Mĩ.  Kẻ bao vây, nếu không là cộng sản thì phải là al-Qaeda.  Nếu không là Cuba thì chắc chắn phải là Nicaragua.  Thành ra, quốc gia hùng mạnh số 1 trên thế giới với một kho đạn dược và vũ khí không nước nào sánh nổi và từng làm nên những cuộc chiến đẩm máu trong lịch sử loài người là quốc gia của những người đang cảm thấy bất an, đang thấy mình đang bị khủng bố!  Cái nghịch lí có khi khó hiểu nổi.  Nhưng cái nghịch lí đó làm cho người dân Mĩ gắn bó keo sơn với chính phủ họ, một sự gắn bó không phải được nối kết bằng dịch vụ xã hội hay đạo đức, mà bằng sự sợ hãi.   

Nhà nước Mĩ phải sản xuất ra cái sợ để tranh thủ sự ủng hộ của quần chúng để hoàn thành sứ mệnh gây hấn của họ trên thế giới.  Nhưng với sự hội tụ giữa quần chúng và chính phủ như thế làm cho người dân ngoài nước Mĩ không phân biệt được đâu là hành động của chính phủ, và đâu là hành động hay ý nguyện của người dân Mĩ.  Có lẽ chính sự lẫn lộn này là dầu xăng cho chủ nghĩa bài Mĩ trên khắp thế giới.  Chủ nghĩa bài Mĩ được nhà nước Mĩ và giới truyền thông Mĩ hân hoan đón nhận, vì họ thấy đó là một công cụ, một động lực để tranh thủ vận động quần chúng Mĩ đứng sau lưng họ.  Thành ra, không phải ngẫu nhiên mà chúng ta thường nghe những phát biểu đại loại như “Họ ghét chế độ tự do của chúng ta”, hay “Họ ghét nền dân chủ của chúng ta”, hay “Họ ghanh tị trước sự thịnh vượng của chúng ta”, v.v. và v.v. 

Sử dụng những mối đe dọa tưởng tượng từ những kẻ ngoại thù tưởng tượng để tranh thù ủng hộ quần chúng là một thủ đoạn rất cổ xưa, nhưng đó lại là một mánh khóe cực kì hiệu nghiệm để đưa dẫn các chính khách vào hành lang quyền lực, vào chiến tranh.  

Trước khi Mĩ xâm chiếm Iraq, theo kết quả thăm dò ý kiến của hãng Gallup International, gần 90% dân chúng chống lại hành động đơn phương của Mĩ.  Ngày 15/2/2003, vài tuần trước cuộc xâm lăng vào Iraq, hơn 10 triệu người trên khắp thế giới xuống đường biểu tình phản đối chiến tranh.  Ấy thế mà chính phủ của các nước được gọi là tự do dân chủ vẫn làm ngơ và quyết định gây chiến.  

Câu hỏi cần được đặt ra là Chế độ dân chủ có phải là dân chủ không?  Người dân có làm chủ chính trị trong các chế độ này không?  Các chính phủ do dân bầu có trách nhiệm, lắng nghe nguyện vọng của người dân hay không?  Người dân có chịu trách nhiệm cho hành động của chính phủ mà hô bầu lên hay không?   

Nếu chịu khó suy nghĩ, bất cứ ai cũng sẽ thấy cái lô-gích của cuộc chiến chống khủng bố và khủng bố rất giống nhau.  Cả hai đều làm cho thường dân phải trả cái giá bằng mạng sống của mình cho việc làm của chính phủ họ.  Bọn al-Qaeda làm cho hàng ngàn người Mĩ chết vì chính sách của Mĩ đối với Palestine, Saudi Arabia, Iraq, Afghanistan …  Chính phủ Mĩ làm cho hàng chục ngàn người Afghanistan trả giá bằng sinh mạng mình cho việc làm của nhóm Taliban, và hàng chục ngàn người Iraq chết vì hành động của Saddam Hussein.  

Có một khác biệt quan trọng: đó là không ai bầu cho bọn al Qaeda, Taliban, hay Saddam Hussein.  Nhưng tổng thống Mĩ thì do dân Mĩ bầu lên, dù ông chỉ chiếm đa số vài lá phiếu. 

Thủ tướng Ý, Tây Ban Nha, Anh, và Úc được dân bầu.  Thế thì người dân trong các nước đó có chịu trách nhiệm cho hành động của chính phủ họ trước cái chết của hàng chục, thậm chí hàng trăm, ngàn người hay không?  

Thượng đế của ai phán quyết một cuộc chiến là “công bằng” hay “just war”?  Tổng thống Bush cha từng nói “Tôi sẽ không bao giờ xin lỗi cho nước Mĩ.  Tôi không cần biết đến sự thật là gì.”  Khi vị tổng thống của một quốc gia hùng mạnh nhất thế giới không cần biết đến sự thật là gì, chúng ta nên biết rằng chúng ta đang sống trong một thời đại của đế quốc chủ nghĩa.  

Thế thì công quyền có ý nghĩa gì trong thời đại đế quốc chủ nghĩa?  Công quyền có thực sự tồn tại hay không?  

Trong các xã hội gọi là “dân chủ”, có một ý tưởng chính thống cho rằng công quyền được thể hiện qua lá phiếu.  Nhưng lá phiếu của người dân có thực sự đem lại quyền lực cho người dân?  Chính phủ người dân bầu lên có thực sự là chính phủ họ muốn có hay không?  Nếu John Kerry trở thành tổng thống, thì các nhà buôn dầu hỏa và giới tân bảo thủ chắc chắn sẽ di chuyển khỏi Nhà Trắng, và chắc chẳng có bao nhiêu người thương tiếc sự ra đi của họ.  Nhưng trong thực tế sự ra đi của họ cũng chẳng làm thay đổi chính sách đối ngoại của Mĩ, bởi vì Kerry chắc chắn sẽ tiếp tục đường lối của Tổng thống Bush đã đề ra.  Nước Mĩ có lẽ sẽ có một tổng thống mới, một chính phủ mới, nhưng chính phủ đó chỉ là chính phủ Bush mà không có Bush.  John Kerry cũng tin vào chủ nghĩa đế quốc như Bush mà thôi.  

Giới kĩ nghệ dầu hỏa, quân sự, ngân hàng vẫn còn đó, và họ cung cấp tiền bạc cho cả hai đảng Cộng hòa lẫn Dân chủ.  

Do đó, chúng ta không ngạc nhiên khi thấy trong những cuộc bầu cử ở Mĩ, một phần lớn là những cuộc tranh luận giữa hai cá nhân, giữa hai cá tính – ai mạnh hơn ai trong chiến tranh, ai có thành tích bỏ bom nhiều hơn ai, và ai nằm trong quân đội nhiều năm hơn ai … Đó không phải là những tranh luận mang màu sắc tri thức hay đường lối, bởi vì Mĩ chỉ có một đường lối đối ngoại: đó là theo đuổi chủ nghĩa đế quốc.  

Hệ thống chính trị của Mĩ được xây dựng một cách cẩn thận sao cho không ai, kể cả những người được đắc cử, có thể chất vấn cái “thiện”, cái vĩ đại của kĩ nghệ quân sự qua hành lang quyền lực.  

Thành ra, không nên ngạc nhiên khi trong cuộc bầu cử lần này, người Mĩ chỉ có hai cá nhân để chọn.  Cả hai đều là cựu sinh viên Đại học Yale, là cựu thành viên của nhóm Skull and Bone (Đầu lâu và Xương, một hội đoàn bí mật), cả hai đều là triệu phú, cả hai đều khoe mình có thành tích trong quân đội, cả hai đều nói đến chiến tranh, và cả hai đều ồn ào cãi cọ ai là người có khả năng lãnh đạo cuộc chiến chống khủng bố hữu hiệu nhất (nên đọc và hiểu là: bỏ bom nhiều nhất).  

Cũng như Tổng thống Clinton trước đây, Kerry – nếu đắc cử - sẽ tiếp tục bành trướng thế lực kinh tế và quân sự của Mĩ trên thế giới.  Kerry hứa sẽ gửi thêm quân đội vào Iraq.  Kerry vẫn phải ủng hộ Do Thái và Ariel Sharon 100 phần trăm.  Kerry vẫn phải duy trì chế độ thuế má của Bush đến 98%.   

Vì thế, đằng sau những câu chữ mang tính mạ lị chửi bới om sòm với nhau là những cái họ đã đồng ý ngầm với nhau, chẳng có gì khác biệt giữa Kerry và Bush.  Tổng thống John Kerbush hay Tổng thống George Berry thì cũng là một mà thôi.  

Đó không phải là một sự lựa chọn thực sự.  Đó là mộ sự lựa chọn hiển nhiên.  Cũng giống như người tiêu thụ mua bột giặt trong siêu thị vậy: dù chọn Ivory Snow hay Tide thì cả hai đều do Proctor & Gamble sản xuất cả.

Sự thật là nền dân chủ tuyển cử đã và đang trở thành một mánh khóe lôi kéo theo kiểu hoài nghi chủ nghĩa.  Nó cung cấp cho quần chúng một không gian chính trị rất hạn chế.  Nếu ai đó cho rằng cái không gian chính trị này là một lựa chọn thực sự thì suy nghĩ người đó còn quá ngây thơ.  

Sự khủng hoảng của nền dân chủ hiện đại quả là nghiêm trọng.  

Trên bình diện quốc tế, ngoại trừ cái-gọi-là chủ quyền quốc gia, các công cụ và cơ phận của hệ thống tài chính và thương mại đang thống trị nền kinh tế tại các nước đang phát triển.  Trong thực tế, họ đang thiết lập một chủ nghĩa thực dân kiểu mới tại các quốc gia này.  Hệ thống này cho phép các đại công ti xâm nhập thị trường và xuất ra một số tài sản khổng lồ từ bất cứ quốc gia nào thuộc thế giới thứ ba.  Tổ chức thương mại thế giới (WTO), Ngân hàng thế giới (WB), Quĩ tiền tệ quốc tế (IMF) và các cơ quan tương tự như Ngân hàng phát triển Á châu (ADB) hiện đang soạn thảo chính sách kinh tế và chính trị tại các nước đang phát triển ở Á châu, Phi châu và Châu Mĩ Latin.            

Tất cả những việc làm của các tổ chức quốc tế này được núp dưới mĩ từ “Reform” – cải cách.  Hậu quả của cái-gọi-là cải cách là hàng ngàn hãng xưởng nhỏ phải đóng cửa, hàng triệu công nhân phải mất việc làm, và hàng triệu nông dân phải mất đất đai.  

Tờ Spectator (Anh quốc) hân hoan báo cho thế giới biết rằng “Chúng ta đang sống trong một thời đại hạnh phúc nhất, thịnh vượng nhất, hòa bình nhất.”  Nhưng hàng tỉ người phải hỏi những người gọi là “Chúng ta” là ai?  “Chúng ta” đang sống ở đâu?  Tên của “Chúng ta” là gì?  

Điều cần phải hiểu là thế này: Dân chủ hiện đại là một thể chế được xây dựng một cách an toàn, dựa trên nền tảng chính là chấp nhận sự hiện hữu của một nhà nước.  (Sự chấp nhận này mang tính tôn giáo, giống như chấp nhận một niềm tin).  Thế nhưng các đại công ti thì không nằm trong nền tảng này.  Thế thì dân chủ ở đâu?   

Vì thế, khi nói đến công quyền trong thời đại đế quốc chủ nghĩa tức là nói đến một khái niệm cốt lõi mà trong đó công chúng có quyền phản kháng nhà nước, phản kháng giai cấp thống trị, phản kháng các thế lực đang tiếp tay cho đế quốc.  “Phản kháng” ở đây có nghĩa là chỉ ra những sai lầm, là vận động cải thiện tình thế làm cho xã hội công bằng hơn.  

Những đợt biểu tình, xuống đường tuy rất quan trọng, nhưng không có hiệu quả ngăn chận chiến tranh.  Chiến tranh chỉ có thể ngăn chận khi người lính không muốn cầm súng giết người, khi công nhân từ chối bốc vác vũ khí lên máy bay hay xuống tàu chiến.  Chỉ có thể ngăn chận chiến tranh khi các thế lực yểm trợ cho chiến tranh bị tẩy chay.  

Nếu công chúng muốn dành lại cái không gian chính trị để có quyền phản kháng, công chúng cần phải tự giải phóng mình ra khỏi cái sợ.  Quần chúng phải sử dụng kinh nghiệm, sáng kiến, và cả trí tưởng tượng để chất vấn những công cụ đàn áp đang được núp dưới những mĩ từ như “cải cách”.  Quần chúng cần phải chỉ ra những cái bất công, tàn bạo, những cái không thể chấp nhận được.  

Trong những năm gần đây, thế giới chứng kiến sự ra đời của các tổ chức phi chính phủ gọi là NGO (non-government organizations).  Các tổ chức này ngày càng có mặt đông đảo tại các nước đang phát triển, kể cả Việt Nam.  Phần lớn các tổ chức NGO nhận tài trợ từ các cơ quan như Tổ chức thương mại thế giới (WTO), Ngân hàng thế giới (WB), Quĩ tiền tệ quốc tế (IMF) và chính phủ các nước Tây phương.  Tại sao các cơ quan này tài trợ cho NGO?  Chủ trương “khai sáng” cho thuộc địa?  Vì cảm thấy có tội?   

Bề ngoài NGO thường cho ra một ấn tượng đẹp, vì họ làm từ thiện, vì họ lấp vào cái khoảng trống nhà nước địa phương không hay chưa đảm đang được.  Cống hiến thực sự của NGO là họ xoa dịu những tức tối chính trị của người dân trong các nước đang phát triển bằng cách tung ra những chiêu thức “cứu trợ nhân đạo”, làm như họ là những người nhân từ thật sự.  Qua hành động thực tế bề ngoài, NGO làm thay đổi tâm lí quần chúng.  Họ biến quần chúng trong các nước nghèo khó thành những đối tượng phụ thuộc vào đồng tiền của họ.  Họ làm cho lưỡi dao phản kháng chính trị của quần chúng cùn đi.  NGO, vì thế, là một trái độn giữa đế quốc và thần dân của đế quốc.  NGO trở thành một người trọng tài, người thông dịch viên, người tạo điều kiện.   

Về lâu về dài, NGO chịu trách nhiệm với những cơ quan tài trợ và nuôi sống họ, chứ đâu chịu trách nhiệm với ngừơi dân trong các nước nghèo khó.  NGO – nói theo ngôn ngữ của giới thực vật học – là những “indicator species” hay “sinh vật thể hiện”.  Muốn hiểu ý niệm này, chúng ta chỉ cần nhìn qua quá trình chuẩn bị xâm lăng vào Iraq của Mĩ: trong khi chuẩn bị bom đạn, Mĩ bật đèn xanh cho các tổ chức NGO lên chương trình dọn dẹp và làm sạch vết thương chiến tranh.  Đúng là một chiến thuật vừa đánh vừa xoa!  

Ở Mĩ, Quốc hội đã thông qua dự luật Ái quốc (USA Patriot Act) và dự luật này đang trở thành một loại kim chỉ nam cho các dự luật chống khủng bố của các nước khác trên thế giới.  Qua dự luật này, nhân danh bảo vệ tự do nhà nước tước lấy quyền tự do của người dân.  

Trong khi cái khoảng cách giữa người nghèo và người giàu càng gia tăng, khi nhu cầu kiểm soát nguồn tài nguyên thế giới để nuôi sống guồng máy tư bản càng cấp thiết, tình trạng bất ổn sẽ trở nên nghiêm trọng. 

Các quan to trong guồng máy thương mại như các đại giám đốc, quan tòa, tướng lãnh trong quân đội từ trên cao nhìn xuống đám dân lành thấp cổ bé họng lắc đầu nói “Không còn con đường nào khác các con ạ”.  Rồi từ những đống tro tàn ở Afghanistan, Iraq, Palestine, v.v… người dân trả lời “Không còn con đường nào khác hơn là vùng lên.”  Nổi dậy.  Khủng bố.  Đấu tranh vũ trang.  Kêu bằng danh từ nào bạn thích.  

Khủng bố là một hành động tàn sác, ghê tởm, và bất nhân, không chỉ đối với kẻ khủng bố mà còn nạn nhân của khủng bố.  Chiến tranh cũng thế.  Cuộc chiến chống khủng bố đang biến thành một cuộc khủng bố.  Kẻ khủng bố là những tên buôn bán chiến tranh.  Họ là những người tin rằng nhà nước sở hữu độc quyền sử dụng bạo động.  

Nhưng dĩ nhiên có một cái có thể thay thế cho khủng bố: đó là công lí. 

Đã đến lúc thế giới phải nhận thức rằng không có một vũ khí hạt nhân nào, không có một sự thống trị nào, hay một bom daisy cutter nào, hay một Governing Council – hội đồng cai quản nào có thể mua được hòa bình.  Chỉ có công lí mới mua được hòa bình.