Chuyển Luân kính chúc quý bạn đọc gần xa một năm Mậu Tý-2008 Sức khoẻ, An lạc và Tinh tấn

Trang chủ || Liên hệ

Góp nhặt cát đá

Tác giả

CHUYỂN LUÂN SỐ THÁNG 08/2004

TRÊN ĐỜI NÀY

Huỳnh Bất Hoặc

Một hôm, cả ngày ham đàn đúm với anh em bạn hữu, tối thức viết bài xong thì đã khuya, tôi cứ mắt nhắm mắt mở chuyển đại đến tòa soạn cho xong nợ rồi đi phè cánh nhạn. Sáng mai đọc lại, tôi bỗng giật mình! Trong bài vừa gửi đi hôm qua có câu: Cho nên, trên đời này, cái đáng sợ nhất đối với mỗi người chính là cái Tôi của người đó. Cái làm tôi hoảng hốt không phải là ý nghĩ đạo đức ba xu mì ăn liền đó. Cái làm tôi hốt hoảng là ba chữ trên-đời-này! Nhìn thấy ba chữ đó, tôi có cảm tưởng như mình vừa ký bản án tử hình cho chính mình. Đúng là tôi đã già quá rồi, lẩm cẩm quá rồi nên mới phạm vào lỗi lầm mà tôi đã tự đề ra để tránh bao nhiêu năm qua. 

Cái thời còn phải kiếm cơm bằng nghề bán chữ nghĩa, đầu năm bao giờ tôi cũng năn nỉ những người đi học với tôi: Lúc làm bài, ở trong lớp cũng như thi cuối năm, xin các anh chị thương đừng để những người như tôi phải phạm giới “sát”, bởi vì nếu trong bài tôi đọc thấy mấy chữ như con người ta ở đời, trên đời này, như ta đã biết hay một triết gia hay một nhà tư tưởng đã nói… thì thế nào tôi cũng nhắm mắt phết 0,50/20 hay 0,75/20 dù bài của các anh chị là một áng văn trác tuyệt! Tại sao? Tại vì rằng là… người ta ở đời, nhưng không ở đời thì chẳng lẽ ở địa ngục hay thiên đàng à? Trên đời này? Nữa! không đang ở trên đời này thì ở đâu đây? Còn, như ta đã biết? Khổ lắm, biết rồi còn nói làm chi cho tốn giấy tốn mực mất thời giờ người ta. Lại nữa, rủi mình có làm chuyện ba lơn như vậy thì cũng làm thinh đi chứ, ai khảo mà xưng. Rồi, một triết gia hay một nhà tư tương đã nói, đã biết đó là triết gia, là nhà tư tưởng mà nỡ nào quên không nhớ tên người đó thì đúng là vong ân bội nghĩa quá phải không? Và nếu anh chị quên thật thì có người bảo: Xạo, triết gia hay nhà tư tưởng nào! Chính hắn đó! Nếu có người đa nghi như Tào Tháo vậy đó thì anh chị trả lời sao?   

Bao nhiêu năm qua, tôi gắng giữ không bị mắng xéo: hãy là những gì ta nói, đừng làm những gì ta làm. Ấy vậy mà bây giờ tôi dám viết trên đời này tỉnh bơ như thế thì đúng là tôi đáng bỏ thùng rác để chờ được recycle rồi! 

Mỗi khi cầm bút, ngồi vào bàn máy chữ hay bàn computer tôi cứ như anh ngọng ham nói. Nói những điều vô nghĩa, cà lăm cà cặp, đọc lại không khỏi đỏ mặt tía tai. Đầu tiên là mấy cái phân ưu. Cần viết là viết ngay, ai nhờ viết là viết ngay. Vô cùng xúc động đau buồn hay tin… ông X bà Y đã vãng sanh lạc quốc hay về hưởng nhan Thánh Chúa. Tôi nói như vẹt vậy mà cứ nghĩ là trang trọng, thế có chết không? Người ta về niết bàn hay thiên đàng, không mừng cho người ta và thân nhân thôi, sao còn đau buồn xúc động? Ghanh tị à?! Hay thiên đàng, niết bàn là chín tầng địa ngục nên mới xúc động đau buồn?!  

Vì muốn tròn như hòn bi, nên có dịp là tôi nâng bi. Nâng mạnh tay đến ngáp thở luôn. Sáng nay đọc báo thấy cái quảng cáo cái nghề Kế Toán Gia làm tôi giật mình. Ngày xưa mình có cái nghề thư ký kế toán, kế toán viên, bây giờ có thêm kế toán gia, vậy mà tôi không biết, có lạc hậu không? Kế toán gia chắc là ông nội kế toán viên và ông cố thư ký kế toán?  

Nói đến gia là nói đến nhà. Ví dụ điêu khhắc gia là nhà điêu khắc. Một lần tôi giới thiệu một người quen là nhà văn kiêm nhà thơ, nhà họa, nhà nhiếp ảnh bởi vì người này cái gì cũng biết chút chút cả! Thấy tôi bốc người ấy quá, một người khác cũng đồng nghiệp với người quen của tôi nóng mặt kê miệng vào tai tôi cà khịa liền: Anh lảm nhảm quá, tôi thì tôi thấy chỉ có hai cái nhà quan trọng đó là nhà kho và nhà xí! Hú hồn, may là người đó không nhắc đến nhà tù và nhà quàng!  

Hôm kia xem chương trình NewsHour của Jim Lehrer thấy Jim Lehrer phỏng vấn Bill Clinton. Jim Lehrer mở đầu buổi phỏng vấn bằng câu: Mr. President, welcome và kết thúc bằng câu: Mr. President, thank you very much. Tôi điện thoại hỏi người bạn: ông ơi Bill Clinton về nhà đuổi gà cho vợ rồi mà, sao họ vẫn còn gọi Tổng Thống vậy? Anh bạn tôi bảo, bên Mỹ sao không biết chứ bên Tây, hình như chỉ có hai chức trọn đời là Tổng Thống và Thống Chế, không những trọn đời mà còn được kèm thêm tên quốc gia mình vào đó nữa, ví dụ “Président de France”, Maréchal de France ở Pháp, hay “President of the USA” ở Mỹ, nhưng ở Mỹ chỉ có Thống Tướng chứ không có Thống Chế.  Về điểm này, tôi cứ ngây ngô nghĩ rằng, mình còn hành nghề thì để nghề mình trước tên cũng được, nhưng đã về hưu hay không kiếm cơm bằng nghề đó nữa thì không nên. Một vài người thương tôi vô gia cư vô nghề ngỗng nên gọi tôi là giáo sư, tôi vội vàng chắp tay xá dài: chỉ có một nghề không hành nghề vẫn được gọi là giáo sư đó là mấy ông thầy bói. Tôi không đáng được gọi là giáo sư vì tôi… mất dạy rồi! Tôi có người bạn than thở sao tụi nó cứ hành mình hoài, tôi không làm gì cả tụi nói cũng vẫn chửi. Tôi cười đùa: Ông bỏ hai chữ Luật Sư trước tên ông đi xem sao. Thấy ông xưng luật sư tụi nó ghanh nên ra vậy chăng? Đành rằng ông có bằng luật, nhưng ông có hành nghề một giờ nào đâu mà đi đâu ông cũng xưng là luật sư? Bạn tôi cãi lại: Tôi đâu có xưng, họ gọi vậy đấy chứ. Thì phải ngăn họ đi chứ sao ông cứ hồ hởi nhận làm chi vậy cho chúng chưởi? 

Thú thật là có khi tôi cũng nhập nhằng lộn tùng phèo lên. Ví dụ thói thường, bằng cấp và công việc đi đôi với nhau mới xưng. Như có khám bệnh kéo medicare thì mới gọi là bác sĩ, theo thân chủ ra tòa cãi cối cãi chày thì gọi là luật sư hoặc trạng sư. Nhưng có người bằng cấp một đường là công ăn việc làm một nẻo như ngày trước làm kỹ sư cầu cống, bây giờ kiếm tiền trả bill bằng ngạch thư ký hành chánh thì tôi cũng nhắm mắt gọi đó là kỹ sư, và người ấy cũng cho phép tôi gọi là kỹ sư không đính chánh đính tà gì cả. Nghĩ lại thì cũng được thôi vì có người chẳng có bằng cấp hay chức tước gì cả, hoặc có bằng có chức nhưng thấy chưa đủ oai nên bắt người ta phải giới thiệu mình là nhân sĩ, và cự nhoi ỏm tỏi khi nghe nói là nhân sĩ và nhân sâm không có gì khác nhau cả nghĩa là cả hai đều không hơn gì củ khoai lùi!  

Một hôm tụi tôi cãi nhau tùm lum lên vì mấy chữ Đức Thánh Trần. Nếu gọi Hưng Đạo vương Trần quốc Tuấn là Đức Thánh Thần thì sao không gọi Nguyễn Huệ là Đức Quang Trung Nguyễn Huệ, hay Ngô Tuấn là Đức Lý Thường Kiệt? Cho nên Đức Thánh Trần là tên gọi của một thứ giáo phái thờ Trần quốc Tuấn như thần.  

Chữ Đức là chữ gây ra nhiều rắc rối. Đây là một cách gọi tôn kính do người Hoa bày ra rồi người Việt cứ dùng phứa, bạ đâu xài đó. Nhưng người Hoa cũng rất dè dặt, nếu không phải là rất kỳ thị. Bằng chứng là họ gọi Khổng Khâu là Đức Khổng Tử, nhưng không hề có Đức Lão Tử, Đức Trang Tử, Đức Mạnh Tử. Đạo Phật, chỉ có một Đức đó là Đức Phật, ít ai gọi là Đức Bồ Tát, Đức A-La-Hán…Đạo Thiên Chúa thì Đức từ trên xuống dưới, từ Đức Chúa Trời đến Đức Cha. Mấy ông bà Mác-xít trước đây cũng rất giỏi nghề đánh bóng thế nhưng không nghe ai nói Đức Marx, Đức Mao, Đức Kim Nhật Thành cả. 

Hết chữ Đức đến chữ lão, chữ cụ, chữ bác. Những chữ này xài đại trong các ban hội tề hay Quận Hách vì nhu cầu kính lão đắc thọ hay nâng bi tí thì cũng tạm được không nói làm gì, nhưng trong phạm vi văn học nghệ thuật lịch sử, nhiều khi nghe nó kỳ kỳ làm sao ấy. Một lần tôi buột miệng gọi một người quen mà không thân lắm là “thi lão”, về nhà tôi cứ ân hận mãi vì biết đâu tôi đã làm cho người ấy buồn vì làm cho họ nghĩ là họ sắp về bên kia thế giới?!  

Dĩ nhiên, quen thân mà gọi nhau bằng bác, bằng cụ thì được, vừa thân mật, vừa vui miệng. Ngày trước khi còn đi làm, mỗi lần khách hàng gọi tôi bằng bác tôi giật bắn người vì thấy mình là đồ phế thải và chỉ mong chúng gọi mình bằng anh hay bằng chú. Thế nhưng tôi với Nguyễn cao Đàm, Lê Linh Thảo, Hoàng ngọc Di, Philippe Tống Ngọc mỗi lần anh em có dịp gặp nhau hay nói chuyện, chúng tôi cứ bác, cứ cụ gọi nhau mà chẳng thấy ái ngại gì cả mặc dù so với các vị ấy hình như tôi là kẻ hậu sinh hơn cả? Cụ Đàm “chơi quỵt” bỏ chúng tôi mà đi trước rồi. 

Trong văn học nghệ thuật lịch sử, có lẽ cái tên là đủ rồi. Cái danh đó đã bảo đảm địa vị của họ trong lịch sử. Ở Tây phương, có ai gọi cụ Socrate, cụ Napoléon, cụ Washington hay cụ Marx bao giờ đâu?! Cho nên, lúc trò chuyện nôm na, gọi cụ Ngô cụ Mao cụ Hồ cho khỏi mang tiếng là không biết kính lão đắc thọ thì còn hiểu được nhưng còn trong văn học sử, lịch sử, văn chương chính thống mà gọi vậy thì có quá đáng không? Thật vậy, nếu viết cụ Ngô, cụ Mao, cụ Hồ thì sao không viết cụ Lý Thường Kiệt, cụ Trần Hưng Đạo, cụ Nguyễn Du, cụ Nguyễn thái Học?  

Hết cụ đến bà. Có thể là dễ hiểu khi gọi Nguyễn thị Hinh là Bà Huyện Thanh Quang vì khi sáng tác bà không ký tên thật mà chỉ mượn danh chồng. Nhưng viết tên Hồ xuân Hương và Đoàn thị Điểm mà cũng phải có chữ Bà đi trước thì có quá đáng không? Bà Tùng Long là chữ do chính bà ấy thêm vào trước tên Tùng Long hay do người sau thêm vào? 

Chữ bà, chữ cụ, chữ ông có thể dùng như đại danh từ để khỏi nhắc đến tên thì may ra còn có thể tạm nhận. Nhưng ngay cả đại danh từ nữa thì có khi cũng không tiện chút nào, ví dụ như viết về Hùng Vương, Lý Thường Kiệt, Trần Hưng Đạo thì dùng đại danh từ nào? cụ Hùng Vương, ông Lý Thường Kiệt, bác Trần Hưng Đạo lại càng không được? Nên nói, hai bà Trưng, hay hai Bà, hay Trưng Trắc Trưng Nhị, Triểu Ẩu hay Bà Triệu Ẩu hay Triệu thị Trinh? Nên gọi Bà Nguyễn thị Hoàng, Bà Lệ Hằng như Bà Tùng Long không? Mới bà thôi mà các bà còn chưa chịu nữa, nói gì đến cụ, đến bác, đến cô. Nói thế khác, để đẹp lòng phái nữ thì, nếu phải gọi cụ thì nên lịch sự gọi họ là bà, nếu phải gọi bà thì nên lịch sự gọi họ là cô, nếu phải gọi cô thì nên lịch sự gọi họ là chị mới là phải đạo? 

Cho nên hít hà nâng bi loạng quạng nhiều trật chìa là phiền lắm? Cũng chỉ vì lép nhép ham nói, ham viết. Ít xít thành nhiều, thấp nói thành cao, củ khoai lùi thành củ ngưu báng? Đó là lối văn chương gọi là văn chương thì, mà, rằng, là hay văn chương tuy nhiên, rồi ra, nhưng mà, nghĩa là, vả lại nói ra hay đọc lên nghe kêu rôm rốp nhưng nghĩ đi nghĩ lại không biết mình nói gì. 

Tôi đi lính may mắn lên được binh nhất thì xe tăng húc sập cổng dinh Độc Lập, vươt biên lêu bêu có anh bạn rủ tôi gia nhập đoàn thể, tôi hỏi đoàn thể gì thì anh ấy bảo cựu quân nhân. Tôi hỏi sao lại cựu, cựu là khi nào mình giải ngũ chính thức kia chứ. Không giải ngũ chính thức công khai thì không thể gọi là cựu được, mấy anh đào ngũ hay bỏ chạy trước ngày 30/4/75 thì đâu gọi là cựu quân nhân. Sau ngày 30/4/75, có ai ra lệnh cho mình giải ngũ đâu, mình có nắm cái giấy giải ngũ nào đâu, mình vẫn là quân nhân đấy chứ? Với VNCH mình vẫn là quân nhân và vì VNCH không ký giấy đầu hàng nên VNCH vẫn còn mà. Anh bạn tôi hỏi tại sao thì tôi bảo bằng chứng là năm 1945, Nhật thua Mỹ, Đức và Y thua đồng minh đều có chính thức ký thỏa ước đầu hàng. Cũng như năm 1975, Chính Phủ LTCHMNVN Tướng Trần văn Trà đã dự hội nghị hiệp thương với Tướng Văn Tiến Dũng để bàn giao chính quyền cho Miền Bắc. Còn VNCH đâu có ký thỏa ước đầu hàng hay bàn giao gì cho Miền Bắc mà cũng không ký thỏa ước đầu hàng Chính Phủ LTCHMNVN, trong khi Mỹ thì cũng không biết ký thoả ước với ai nên phải lên nóc Tòa Đại Sứ leo trực thăng bỏ đi. Đấy, tình trạng bát nháo như vậy đó, nên có thể nói VNCH đâu đã chết. VNCH chưa chết thì QLVNCH vẫn còn đấy chứ. Vậy thì sao không lập hội quân nhân lưu vong mà lại là cựu làm gì? Nghe tôi cãi cối cãi chày trăm phần trăm như vậy, anh bạn cũng chán luôn không dụ dỗ nữa.  

Ấy đó, từng là một là một, hai là hai, không con người ta ở trên đời, không như ta đã biết thế đó mà bây giờ vì buồn ngủ lại sợ chậm bài vở bị tòa soạn xì nẹt mà đành hạ mấy chữ trên đời này, thế là tôi có đáng vào thùng recycle chưa quý vị?

Huỳnh Bất Hoặc