Lời ban biên tập: Chúng tôi nhận được phần trả lời của Nguyễn Đức Hiệp (NĐH) về bài điếm sách của Trần Đình Hoàng (TĐH) " Tìm về Nguồn gốc Văn Minh Việt Nam dưới Ánh sáng mới của Khoa học" của tác giả Cung Đình Thanh. Xin giới thiệu cùng bạn đọc theo dõi.

Cùng Nguyễn Đức Hiệp và bạn đọc: Bạn đọc có thể không tìm thấy phần phê bình của TĐH mà NĐH nêu lên trong bài viết của TĐH trên trang nhà Chuyển Luân hiện nay, do ban biên tập đã hiệu đính ngày 04/07/04 sau khi đăng tải. Tuy nhiên, vì tôn trọng các tác giả và bạn đọc, chúng tôi vẫn đăng tải bài trả lời của NĐH, và bạn đọc có thể theo dõi được nội dung phê bình cuả TĐH được trích lại trong bài viết của NĐH.

Chuyển Luân

Trả lời ông Trần Đình Hoàng về bài điểm sách: Tìm Về Nguồn Gốc Văn Minh Việt Nam Dưới Ánh Sáng Mới Của Khoa Học của Cung Đình Thanh

Nguyễn Đức Hiệp

Cách đây hơn tuần tôi được anh Cung  Đình Thanh cho biết có bài điểm sách đăng trên mạng Chuyển Luân, theo anh Thanh thì bài này không như những bài đã phá như lúc trước mà có chút tính cách xây dựng và đối thoại. Tôi thật sự không phải là tác giả sách và cũng chưa bao giờ vào Chuyển Luân nên cũng không muốn liên quan gì đến vấn đề này. Vài ngày sau anh Thanh có điện thoại và hỏi ý kiến tôi về bài điểm sách. Hôm nay có thì giờ rảnh tôi vào đọc thử thì thấy thực sự bài có tính cách đối thoại đấy, nhưng chưa thực sự gọi là khách quan “khoa học” và xây dựng. Tôi chỉ trả lời các phần có liên quan đến bài phụ lục của tôi. Còn phần khác tôi nghĩ để cho người đọc hay tác giả sách xem xét, nhưng nói chung nó cũng phản ảnh cái phong cách mà đa số người Việt phê bình sách thường mắc phải.

Trong phần phê bình của ông Trần Đình Hoàng về bài viết của tôi trong phần phụ lục của sách, ông viết như sau

“

Tác giả còn trích dịch một phát biểu mà không thấy trong bản gốc của bài báo: “Ông Chu và đồng nghiệp kết luận: ‘vì thế có nhiều cơ sở cho thấy rằng tổ tiên của những dân cư nói tiếng Altaic bắt nguồn từ nhóm dân cư Đông Á đã đến trước đây từ Đông Nam Á, mặc dù không thể chối cãi là các dân tộc nói tiếng Altaic hiện nay đã hợp chủng với những dân cư tới muộn hơn từ Trung Á đến Tây Bá Lợi Á (Siberia) và Đông Á thì rất hoài nghi vì thời kỳ hậu băng hà bắt đầu lùi đi cách đây chỉ 15000 năm (xem hình 1, mũi tên gạch chấm)’.” (tr 465).  Người viết bài này đọc bài báo của ông Chu và đồng nghiệp khá nhiều lần mà không tìm thấy đoạn văn nào trong bài báo như trích dẫn trên đây!

“

Tôi không hiểu người viết (ông Trần Đình Hoàng) có thực sự đọc nhiều lần trong bài báo cáo khoa học của ông Chu không, hay chỉ nhờ người khác đọc hộ mà không thấy đoạn trong phần kết luận của ông Chu ở trang 11677 trong bài. Phần kết luận của bản báo cáo khoa học là phần quan trọng nhất của kết quả nghiên cứu.

“..Therefore, it is more likely that ancestors of Altaic-speaking populations originated from an East Asian population that was originally derived from Southeast Asia, although the current Altaic-speaking populations undeniably admixed with later arrivers from mid-Asia and Europe (see Fig. 2, thin solid lines). The possibility of early northern route migration from mid-Asia to Siberia is doubtful, given the fact that the last glacier started to recede only 15,000 years ago (see Fig. 2, dashed lines).”

Và tôi đã dịch ra sau

“Vì thế, có nhiều cơ sở cho thấy rằng tổ tiên của những dân cư nói tiếng Altaic bắt nguồn từ nhóm dân cư ở Đông Á đã đến trước đây từ Đông Nam Á, mặc dầu không thể chối cải là các dân tộc nói tiếng Altaic hiện nay đã hợp chủng với những dân cư tới muộn hơn từ Trung Á và Âu châu (xem hình 1, những mủi tên nhỏ đậm).  Khả năng sự di dân trước hơn nữa ở phía Bắc từ Trung Á đến Tây bá lợi Á (Siberia) và Đông Á thì rất hoài nghi vì thời kỳ hậu băng hà chỉ bắt đầu lùi đi cách đây chỉ 15,000 năm (xem hình 1, mũi tên gạch chấm)”

(Hình 1 trong bài tương ứng với hình 2 trong bản báo cáo của ông Chu)

Bạn đọc có thể xem bài của ông Chu trên mạng tại địa chỉ http://www.pnas.org/cgi/reprint/95/20/11763.pdf và kiểm chứng

Khi ông chỉ trích và cho cảm tưởng rằng người khác bịa ra chứ không phải trích ra thật sự từ một bài báo cáo khoa học, ông ít nhất phải rất thận trọng vì trách nhiệm chỉ trích này rất là lớn. Không kém kết án về sự gian lận trong khoa học (scientific fraud). Tôi không biết ông có làm việc trong lãnh vực khoa học không, chứ một bài của ông chỉ trích như vậy sẽ bị chủ bút tờ báo có trách nhiệm sẽ có kỷ luật với người viết và nhẹ nhất là sẽ  không đăng nữa nếu quá cẩu thả như vậy.

Sau khi kết án tôi trích sai, mục đích hạ uy tín người bị chỉ trích về đọc và diễn dịch sai bài của ông Chu, ông viết sau

“

Nhân đây, vì thấy cuốn sách đặt khá nặng vào một công trình nghiên cứu của ông Chu và đồng nghiệp, người viết xin tóm lược nghiên cứu đó trong phần chú thích để bạn đọc có thể theo dõi và đối chiếu với những phát biểu trong bài điểm sách này (3).  

..

Trong phần tóm lược họ viết: “The phylogeny also suggested that it is more likely that ancestors of the populations currently residing in East Asia entered from Southeast Asia.” (Tạm dịch: Phân tích phát sinh còn ám chỉ rằng các nhóm dân hiện đang ở cư trú tại vùng Đông Á châu có tổ tiên di dân từ Đông Nam Á).

“

Tôi để bạn đọc phán xét bằng cách xem bài của ông Chu trên mạng, bài tôi viết trong sách và bài điểm sách của ông. Trong câu kết luận trên của ông Chu, mà ông Trần Đình Hoàng đã không đọc hay cố tình bỏ qua và kết án người khác là trích không có từ bài, cho thấy ông Chu cho rằng tổ tiên của những giống dân nói tiếng Altaic ở Đông Á là từ Đông Nam Á. Bản đồ di dân trong bài của ông Chu cho thấy rõ kết quả của phân tích di truyền của bài báo cáo là quá rõ ràng. Ông Trần Đình Hoàng cho rằng trong phần tóm lược, kết quả của ông Chu chỉ là ám chỉ (nhấn mạnh của ông Trần Đình Hoàng) mà thôi. Ở đây tôi không muốn chơi trò “chẻ chữ” để tranh luận. Ông Alberto Piazza, ở Dipartimento di Genetica, Biologia e Biochemicia, Universita di Torino, (khoa di truyền, sinh hoc và sinh hóa, đại học Torino) đã viết điểm bài ông Chu (Alberto Piazza, “Human evolution: Toward a genetic history of China”, Nature Hot topics, Vol. 395, No. 6703, 15 Oct 1998) cho thấy kết quả của ông Chu phù hợp với mô hình các dân tộc ở Đông Á tiến hóa từ các giống dân ở Đông Nam Á. (“The second model assumes that the northern populations evolved from the southern East Asian ones.. the second model is consistent with the genetic data presented by Chu et al..”)

Trong khoa học thiên nhiên không có gì là chắc chắn 100% là sư thật (“truth”) (xem bài của tôi về Triết lý khoa học), nhưng khả năng gần nhất và gần đúng với sự thật nhất trong sự xét nghiệm giả thuyết.

Tôi thật sự có học qua về di truyền học và trước đây có làm việc liên quan đến ngành này ở Úc, khả năng về từ chuyên môn Anh ngữ của tôi biết nhiều nhưng về từ tương đương trong tiếng Việt tôi có thể còn yếu vì ít có cơ hội tiếp xúc với các người Việt chuyên ngành. Khi chuyển ngữ, tôi cẩn thận kèm theo tiếng Anh. Ông Trần Đình Hoàng đã viết sau

“

Quan trọng hơn tác giả tỏ ra không hiểu công nghệ sinh học mấy qua định nghĩa “vi vệ tinh” là những “khúc di truyền DNA ngắn”!  Không đúng.  Phải nói ngay rằng trong di truyền học không có vi vệ tinh mà chỉ có những microsatellite markers (tạm dịch là những mảng vi vệ tinh) gồm một mảng DNA ngắn mà các yếu tố (A G C T) lặp đi lặp lại nhiều lần (chứ không có cái gọi là “Di truyền DNA”).  Ngoài ra, còn nhiều câu văn rất tối nghĩa như “Các láng giềng di truyền gần nhất”, “Cây hệ di truyền (philogenetic)”, vân vân

“

Nhưng chính ông lại viết  “mẫu DNA vi vệ tinh (còn gọi là microsatellites)”.  Ông không đồng ý với “khúc di truyền DNA ngắn” (short genetic DNA segment) mà phải là “mảng DNA ngắn”. Vì tôi không thông từ Việt chuyển ngữ nên ông kết luận “tác giả tỏ ra không hiểu công nghệ sinh học”. Ông tự nhận là người ngoại đạo không trong nghề, nhưng ông có quyền quyết định sau khi đưa ra các thí dụ trên để kết luận rất nặng về sự hiểu biết của người khác. Cũng nói thêm là bài viết của tôi không phải cho giới chuyên gia mà là cho người bình thường.

Ông chỉ trích tác giả Cung Đình Thanh đã bê nguyên một số từ tiếng Anh mà không dịch gì cả. Đúng đấy, nhưng chính ông cũng bê luôn các từ tiếng Anh như Yunnan, Guangxi, Hainan, Hmong.. thay vì Vân Nam, Quảng Tây, Hải Nam, Mèo..

Thế thì mục đích của ông khi viết bài điểm sách này là gì?. Theo tôi bài điểm sách toát ra một ấn tượng mà người đọc nhận thấy là người điểm sách đã có ý định trước là tìm những khe hở nhỏ để phê bình hạ thấp vị trí của sách. Có thể vì tác giả thấy sách được quảng cáo quá nhiều và có ác cảm với những gì có vẽ phô trương qua những gì tác giả đã viết trong bài điểm sách. Người điểm sách nói là người ngoại đạo khách quan, nhưng bài viết phản ảnh trái hẳn với những gì mình nói qua văn phong của mình. Tôi không phải là tác giả của sách và dĩ nhiên sách có những khuyết điểm khi in lần đầu, và sẽ hoàn thiện hơn các lần tái bản sau, nhưng khi phê bình sách cần phải công tâm tránh cảm tính và quan trọng nhất là cẩn thận xem xét kỹ lưỡng trước khi đưa ra những nhận định chỉ trích rất trầm trọng thiếu căn cứ. Sách còn nhiều khuyết điểm và tôi trước đây cũng không đồng ý với tác giả sách (Cung Đình Thanh) về nhiều điểm (như dựa vào Capra trong sự suy diễn tư tưởng trong trống đồng).

Theo tôi, sách viết không phải hoàn toàn dưới dạng hàn lâm (academic) cho chuyên gia mà cũng không phải ở dạng phổ thông cho tất cả mọi người. Sách nằm giữa hai dạng trên. Mọi người đều có thể tìm đến tài liệu gốc để tham khảo thêm tuỳ theo khả năng và sự chuyên tâm theo dõi của mỗi người. Sách có mục đích thông tin và nếu có gây ra sự chú ý, bàn cãi thì ít nhất nó đã có đóng góp chút nào trong hoạt động tri thức văn hoá người Việt ở ngoài nước. Cũng cám ơn ông Trần Đình Hoàng đã chú ý đến quyển sách và đọc nhiều bài tham khảo để tìm hiểu thêm, quyển sách ít nhất đã làm được nhiệm vụ của mình. Chỉ mong ông đọc kỹ lưỡng và công tâm hơn.

Sydney 09/07/2004