NHÀ VĂN HỒ ANH THÁI

Có "bốn lối" để "vào nhà cười"!

Hồ Anh Thái viết khỏe, đọc khỏe, làm việc khỏe, năm nào cũng in một vài cuốn, không tái bản thì cũng sáng tác mới. "Bốn lối vào nhà cười" là tập truyện mới nhất của anh (NXB Đà Nẵng - 4.2004).

Anh viết khỏe thật, thấy truyện anh đăng khắp nơi, đọc mệt nghỉ. Cả khi cần, một vài tờ báo vẫn nhờ anh viết, có ngay. Anh đọc cũng khỏe, đọc và phát hiện, như anh phát hiện ra một nhà văn chính hiệu trong con người nghệ sĩ hài Mạc Can, để giới thiệu một tác phẩm đặc sệt giọng Nam Bộ: Tấm ván phóng dao. Hồ Anh Thái còn là Tổng Thư ký Hội nhà văn Hà Nội, công việc hội cũng ngập đầu với vài trăm hội viên, trong đó có nhiều hội viên cây đa cây đề đâu dễ quản lý. Và thỉnh thoảng đi Tây.

Vậy mà anh viết rất khỏe. Có cảm giác với Bốn lối vào nhà cười, anh viết để giảm strees, bởi bốn con đường vào nhà cười của anh đều lát đá hoạt kê. Cái giọng văn hài hước, ngôn ngữ đường phố chợ búa của đầu thế kỷ 20 đọc để giải sầu.

Cuộc đời, theo Hồ Anh Thái là một cái nhà cười. Có 4 con đường vào cuộc đời (và ra luôn chăng?) đó là SINH - LÃO - BỆNH - TỬ. Theo thuyết nhà Phật, SINH - LÃO - BỆNH - TỬ là 4 tướng thông thường của chúng sanh (tứ khổ). Trong Tứ diệu đế, thì đế thứ nhất là khổ đế xác định tứ khổ. Con người không ai thoát khỏi SINH - LÃO - BỆNH - TỬ. Trong Bốn lối vào nhà cười, Hồ Anh Thái muốn cấu trúc tác phẩm của mình theo lối Khổ đế, khởi bằng sinh, kết bằng tử. Cụ thể bốn lối vào nhà cười của tác phẩm này gồm: SINH: Anh xe ôm một chặng đường núi, Trại cá sấu, Bến Ô sin, Tin thật lòng, chơi. LÃO: Hàng xóm ở Seattle, Cây hoàng lan hóa thành cây si. BỆNH: Chợ, Làn ranh giới. TỬ: Bên đường tàu có ngôi nhà cổ, Cả một dây theo nhau đi.

Hồ Anh Thái là thế hệ nhà văn giao thời giữa thời kỳ bao cấp và thời kỳ đổi mới, anh hòa nhập rất nhanh với cái mới. Chính vì vậy trên đường “hiện đại hóa” lối sống như hiện nay, đôi mắt nhà văn nhìn thấy hết những cái nhố nhăng nhố nhít của cuộc đời. Trong truyện Anh xe ôm một chặng đường núi, người đọc thấy cả một xã hội hoạt kê qua cái miệng của anh lái xe ôm đời mới, một con người từng lái xe cho giám đốc sở giáo dục, được nghe nhiều quá hóa kích thích tư duy, nổi hứng nghĩ ra cái đề tài nghiên cứu cấp bộ: “Thử tìm hiểu tính cách người Việt thông qua những biểu hiện và cách xử lý khi tham gia giao thông!”. Truyện Trại cá sấu, Bến Ôsin cũng đầy chất hài hước, nhố nhăng mà ở đâu người ta cũng có thể thấy được.

Trong Hàng xóm ở Seattle (LÃO), câu chuyện có người cười người khóc nhưng toát lên là bi kịch của con người khi người đọc như nhìn thấy bà già cô đơn dọn sạch tủ lạnh, khóa cửa và tuyệt thực để rời khỏi nhà cười.

Ở lối vào nhà cười nào (SINH - LÃO - BỆNH - TỬ) cũng có tiếng cười, nó biến giọng văn của Hồ Anh Thái thành cái giọng khác: Giọng của một người đàn ông trí thức soi mói, châm chọc, giọng hoạt kê, đả kích, hơi giống cái giọng của Vũ Trọng Phụng ở đầu thế kỷ trước. Ngôn ngữ của Hồ Anh Thái cũng đáo để, tỉ như đoạn văn sau: “Bảo với chúng nó nhé, chúng nó cặp nhiệt độ nhau thì phải kiếm cho chỗ bất khuất, đừng có Nghĩa Lộ quá trước mắt bà, bà Lũng Cú lên, bà thịt băm cho mấy nhát thì anh ả đứt phựt dây đàn (Trại cá sấu - SINH, trang 24). Hồ Anh Thái từng có những tác phẩm phảng phất chất bi kịch như Người và xe chạy dưới ánh trăng, Mảnh vỡ của đàn ông và anh thành công. Giờ đây, với Bốn lối vào nhà cười, anh đang trở thành một nhà văn hài hước. Cũng được, càng tốt nữa chứ sao, bởi nhà văn thì giọng điệu nào cũng nên cất tiếng gáy!

Cuối cùng thì Hồ Anh Thái muốn gửi đến bạn đọc những điều gì trong Bốn lối vào nhà cười? Anh tâm sự: “Cuộc đời đúng là một nhà cười... Trong tác phẩm này tôi chỉ muốn đưa ra trước người đọc một tấm gương lồi để họ tự soi vào và tự hỏi: Đấy là ta hay không phải là ta? Tôi cũng không muốn làm cho ai phải khóc. Chỉ vì đối với tôi cuộc đời nhiều khi buồn quá, buồn quá thì phải cười. Vậy thôi (Trả lời phỏng vấn Tuổi Trẻ chủ nhật, 19.06.2004).

Vâng, có lẽ vậy. Cũng vì thế nên con người sáng tạo ra cái nhà cười để rồi thỉnh thoảng vào đó tự cười mình thôi, cười cho đã, cho sảng khoái rồi bước ra khỏi... nhà cười, như cuộc sống vậy!

XUÂN HẠO

Nguồn:

http://www.nguoivienxu.vietnamnet.vn/gioithieusachmoi/2004/06/169320/