|
Thiếu Sơn - nhà văn yêu nước, nhà phê bình lớn
(Tin VietNamNet) - NXB
Văn học vừa cho ra mắt Thiếu Sơn toàn tập (2 tập - 1.600 trang).
Bản thảo do người em ruột tác giả - NSƯT Lê Quang Hưng sưu tầm biên soạn. Chúng
tôi xin giới thiệu sơ lược về cuộc đời và sự nghiệp của nhà văn Thiếu Sơn.
|
 |
|
Nhà phê bình văn học Thiếu Sơn. |
Tác phẩm chính
Phê bình và Cảo luận - NXB
Nam Ký, 1933; Người bạn gái, NXB Cộng Lực, 1941; Câu chuyện
Văn học, NXB Cộng Lực, 1943; Đời sống tinh thần, NXB Đời
Mới, 1945; Giữa hai cuộc cách mạng - Tác giả tự xuất bản, 1947;
Những văn nhân chính khách một thời, NXB Lao động, 1993; Nhân vật
Xuân Thu - Con người Chiến Quốc - Bình sử; Nợ bút nghiên hay nghĩa đồng
bào - Hồi ký, và nhiều tiểu luận, chính luận, bình luận... đăng trên các
báo.
Ở Phần mở đầu (thay cho lời
giới thiệu), nhà thơ Huy Cận nhận định: "Văn của Thiếu Sơn trong "Phê bình
và Cảo luận" còn chịu ảnh hưởng của lối văn biền ngẫu, nhưng cũng nhiều chỗ đạt,
làm cho người đọc được thỏa mãn cả về ý tứ và nhạc điệu của câu văn... Phê bình
tác phẩm hay phê bình nhân vật đều khó, nhưng phê bình nhân vật còn khó hơn một
bậc, vì nó đòi hỏi nhà phê bình phải nắm khá sâu cả cuộc đời hoạt động của nhân
vật, ít nhất là những hoạt động chính, và nêu ra được ý nghĩa chính trị, văn
hóa, xã hội và ảnh hưởng xã hội của những hoạt động đó. Có thể nói Thiếu Sơn đã
sáng tạo ra loại phê bình này trong văn học hiện đại của nước ta... Ấy là cũng
nhờ anh nắm được dư luận xã hội đương thời đối với những đối tượng nghiên cứu
của anh''.
Về Phê bình và Cảo luận
(1933):
Cuốn sách phê bình, có thể nói, là
đầu tiên của nền phê bình văn học hiện đại. Thiếu Sơn đã chia cuốn sách làm ba
phần. Phê bình nhân vật về: Phạm Quỳnh, Phan Khôi, Nguyễn Khắc Hiếu (Tản
Đà), Trần Trọng Kim, Nguyễn Văn Vĩnh, Hồ Biểu Chánh, Huỳnh Thúc Kháng, Trần Tuấn
Khải, Tương Phố; Phê bình sách về: Tố Tâm, Người vợ hiền, Quả dưa đỏ, và
ba bài Cảo luận: Nói chuyện quốc học, Nói chuyện tiểu thuyết, Báo giới và
văn học quốc ngữ.
Sở dĩ Phê bình và Cảo luận
được đánh giá cao vì thời điểm lúc bấy giờ những tác phẩm bàn về phê bình con
non nớt chưa có hệ thống. Thiếu Sơn đứng trên quan điểm người cùng thời mà đánh
giá thẩm định, chứ chỉ chín nhân vật được ông "phê" thì chưa đủ hình thành một
nhà phê bình nhân vật. Cái cộng hưởng làm nổi bật đó là lối văn chính luận sắc
bén với ba bài cảo luận nêu lên quan điểm yêu nước và ý thức tinh thần về quốc
ngữ nước nhà.
Về tiểu thuyết:
Người bạn gái vẫn chịu ảnh
hưởng lối viết của những nhà tiểu thuyết đi trước, những tiểu thuyết viết như
lối tự sự về mình để bộc bạch tâm sự, để trải lòng...
Đáng chú ý là hai mươi Câu chuyện
văn học, ông đã nêu những khái niệm có tính chất khái quát về: Nghề văn
sĩ, Nhà thi sĩ, Nhà viết tiểu thuyết... cũng như mười chín khái niệm về
Đời sống tinh thần... và phần cuối tập một bàn về mười một Nhân vật Xuân
Thu - Con người Chiến Quốc như một biên khảo.
Về bút danh Thiếu Sơn
Trong bài viết: "Thiếu Sơn qua
một tập Di cảo" Bằng Giang đã cho biết: "Bút danh Thiếu Sơn bắt nguồn từ tên
một anh kép hát Quảng Đông mà tác giả mến mộ tài diễn xuất từ lúc còn ở tuổi học
trò tại Móng Cái. Lầy Xỉu Sán đọc theo ta là Lê Thiếu Sơn''.
Riêng tác giả cho biết: "Theo tôi
thì tên thật của mình không nên dùng vào sự nghiệp văn chương... Dùng bút hiệu
có cái lợi là nhiều khi ngay trước mặt mình mà nguời ta không biết là của mình.
Có vậy lời phê bình mới khách quan và trung thực! ... Một hôm, đi coi hát Quảng
Đông tôi thấy một anh kép võ ra biểu diễn rất đẹp và rất hùng, trên sân khấu có
treo cái màn đề tên anh: Lê Thiếu Sơn âm theo tiếng Quảng Đông là Lầy
Xỉu Sán. Tôi liền chép lấy làm bút hiệu của tôi. Tôi muốn sau này tôi sẽ múa
bút trong làng văn, cũng như Lầy Xỉu Sán đã múa võ trên sân khấu".
Kỷ niệm về nhà văn Thiếu Sơn
Nhà thơ Huy Cận viết: "Sau Hiệp định
Paris, vào năm 1974, anh Thiếu Sơn có ra thăm Hà Nội, và có đến thăm anh Xuân
Diệu và tôi. Ba anh em ôn lại những chuyện cũ, chuyện văn chương, chuyện kháng
chiến với tình cảm quý nhau, tình cảm của những người trí thức cùng có một hoài
bão thiết tha về vận mệnh của dân tộc, về văn hóa nước nhà. Nay anh Thiếu Sơn đã
mất, anh Xuân Diệu cũng đã mất. Cầm bút hôm nay, tôi như thắp một nén hương
tưởng nhớ hai anh. Chuyện văn chương quả thật là chuyện đời, chuyện vận mệnh của
cá nhân nằm trong vận mệnh của dân tộc, nằm trong vận mệnh của nhân loại" (Hà
Nội, đầu xuân 2003).
Nhắc nhớ nhiều kỷ niệm cùng nhà văn
Thiếu Sơn, nhà thơ Viễn Phương, nhà văn Anh Đức, Nguyễn Văn Lưu, Nguyễn Quang
Sáng… đều có nhiều vui buồn và cùng nhận xét: “Thiếu Sơn là nhà văn tham gia từ
những ngày đầu cách mạng, ông là nhà văn to, khỏe, sống rất nghệ sĩ tính ăn,
uống và chơi rất vô tư… nhưng nhiều người chỉ biết đến ông trên phương diện nhà
phê bình”.
Vài nét về cuộc đời nhà văn Thiếu Sơn
Nhà văn, nhà báo Thiếu Sơn tên thật
Lê Sỹ Quý, sinh năm 1908 tại Hải Dương trong một gia đình tiểu công chức. Ông
rời ghế nhà trường năm 1929. Năm 1930, vì sinh kế gia đình, ông làm Thư ký ở Nhà
Dây thép Gia Định. Ông vừa làm công chức vừa tham gia viết báo, viết văn.
Từ 1932 - 1945 ông vừa viết văn vừa
viết báo ở Nam Phong, Phụ nữ Tân văn, Đuốc Nhà Nam.... Tác phẩm phê bình
văn học nhan đề "Phê bình và Cảo luận" xuất bản năm 1933 gây được tiếng vang
lớn. Cũng từ đó, ông được xếp vào hàng những nhà phê bình văn học đầu tiên của
nước ta.
Sau Cách mạng tháng Tám 1945, Thiếu
Sơn chuyển hẳn sang viết các đề tài chính trị. Bản thân ông cũng trực tiếp tham
gia vào các hoạt động chính trị. Ông đã tham gia Đảng Xã hội Pháp SFIO
(Section Francaise de I’Internationale Ou-vrière) với cương vị Tổng Thư ký Chi
bộ Việt Nam của Đảng SFIO. Với tư cách này, ông là chủ bút báo Công lý
(Justice) - một trong những tờ báo ở Sài Gòn đã có những đóng góp tích cực cho
phong trào ''Báo chí thống nhất'' trong các năm từ 1947 đến 1949. Cuốn sách
chính trị đầu tiên của ông nhan đề "Giữa hai cuộc cách mạng 1789 và 1945",
được xuất bản năm 1947.
Từ 1949, ông cùng nhiều trí thức yêu
nước đã ra chiến khu trực tiếp tham gia kháng chiến chống Pháp. Ông tham gia
trong Chi bộ Văn nghệ Nam bộ đóng ở Khu 9, và công tác tại Đài Phát thanh Nam
bộ, rồi làm Thư ký tòa soạn báo Cứu quốc Nam bộ.
Năm 1954, sau Hiệp định Genève ông
được tổ chức phân công về nội thành Sài Gòn tiếp tục hoạt động cách mạng. Thời
gian này cho đến gần hết năm 1972 ông cùng các đồng chí của mình đã khôn khéo,
tích cực đấu tranh trực diện với chế độ Ngô Đình Diệm, cho đến Nguyễn Văn Thiệu.
Chính vì những bài viết đăng trên các báo công khai thời đó ở Sài Gòn như
Thần Chung, Đuốc Nhà Nam, Công Lý, Điện Báo... mà ông cùng các đồng chí của
mình bị chính quyền cũ nhiều lần giam cầm. Nhưng ra tù, ông lại tiếp tục dùng
ngòi bút đấu tranh cho sự nghiệp chính nghĩa của dân tộc.
Đầu năm 1974, chính quyền Sài Gòn
buộc phải trao trả ông cho Chính phủ Cách mạng lâm thời miền Nam Việt Nam. Rồi
ông được cử đi công tác ở nước ngoài. Tại Pháp, ông đã có nhiều hoạt động tích
cực trong giới trí thức và Việt kiều.
Sau khi đất nước thống nhất, Thiếu
Sơn trở về sống ở thành phố Hồ Chí Minh. Bài viết cuối cùng của ông: "Trí
thức với cách mạng, cách mạng với trí thức" đăng trên báo Sài Gòn Giải
Phóng số ra ngày 27/12/1977.
Cuộc đời của nhà văn, nhà báo Thiếu
Sơn - Lê Sỹ Quý là cuộc đời chiến đấu của một trí thức yêu nước và cách mạng.
Ông đã kiên trì dùng ngòi bút của mình làm vũ khí đấu tranh cho độc lập dân tộc,
cho hòa bình thống nhất nước nhà.
Thiếu Sơn mất tại thành phố Hồ Chí
Minh ngày 3/1/1978, thọ 70 tuổi.
|
