Chuyển Luân kính chúc quý bạn đọc gần xa một năm Mậu Tý-2008 Sức khoẻ, An lạc và Tinh tấn

Trang chủ || Liên hệ

Góp nhặt cát đá

Tác giả

CHUYỂN LUÂN SỐ THÁNG 05/2004

Nội thù thoát lưới 

Nguyễn Văn

Liên quan đến tình hình chiến sự ở Iraq, ba cuốn sách mới xuất bản trong tháng qua cho chúng ta thấy rõ hơn những suy nghĩ của giới cầm cán cân chiến tranh ở Nhà Trắng.  Cuốn thứ nhất, Plan of Attach (Kế hoạch tấn công) của Bob Woodward, kí giả và tác giả của cuốn sách bán chạy một thời gian, Bush at War.  Plan of Attack (1), cũng như Bush at War, là một tập tài liệu nội bộ của bộ máy chiến tranh trong chính phủ Bush liên quan đến 16 tháng trước khi Mĩ bắt đầu dội bom xuống Iraq.  Qua tiết lộ của Woodward trong sách, ông Bush đã có ý định tấn công Iraq từ sau vụ khủng bố 11/9/01.  Ngày 21/11/01, tức chỉ 72 ngày sau vụ khủng bố, ông Bush đã ra chỉ thị cho Bộ trưởng quốc phòng Donald Rumsfeld (và tướng Tommy Franks) lên kế hoạch tấn công Iraq.  Ý định này được giữ kín đến nổi chỉ có Phó tổng thống Dick Cheney (người được xem là chủ chiến nhất trong cánh diều hâu ở Nhà Trắng) được biết tin này; những người bị “bỏ rơi” là George Tenet (Giám đốc trung tâm tình báo CIA), Condoleezza Rice (Cố vấn an ninh quốc gia), và thậm chí Colin Powell (Bộ trưởng ngoại giao).  

Woodward còn cho biết những sự kiện phía sau hậu trường như mối bất hòa giữa Colin Powell và Dick Cheney, đến nỗi hai người có lúc không thèm nói chuyện với nhau.  Ông Powell cho rằng ông Cheney quá bận tâm đến việc đánh Iraq, và muốn chứng minh rằng Iraq có dính dáng đến vụ khủng bố hôm 11/9/01, mà Powell cho là một bận tâm “kém lành mạnh”.  Woodward nói một cách ví von rằng “Powell thought Cheney had the fever” – “Powell nghĩ rằng Cheney bị sốt”. 

            Trong sách, Woodward cho thấy ông Bush là một người rất sùng đạo.  Ông Bush cho biết ông cầu Chúa sau khi ra lệnh tấn công Iraq.  Có lẽ một câu nói bộc lộ nhất của Bush là: “Tôi chắc chắn không lấy Thượng đế để biện minh cho chiến tranh, nhưng tôi cầu nguyện, xin Chúa cho làm một sứ giả của Ngài”.   

Khi được hỏi lịch sử sẽ phán xét ông như thế nào, Bush trả lời: “Lịch sử?  Chúng ta không biết.  Lúc đó thì chúng ta đều chết cả rồi.”  Khi được hỏi ông có tham vấn ông bố (Bush cha) không, thì George W. cho biết: “Anh biết không, ông ấy là một người cha nhầm … tôi có một người cha cao hơn mà tôi phải cầu khẩn.”  

Trong The Price of Loyalty (tạm dịch: (Cái giá của lòng trung thành) của Ron Suskind, một kí giả từng đoạt giải Pulitzer, tác giả đã cung cấp cho chúng ta cơ chế vận hành trong bộ máy chiến tranh, cũng như các chính sách đã được hình thành như thế nào trong nội các của Tổng thống George W. Bush.  Thực ra, The Price of Loyalty (2) là câu chuyện của Paul O’Neill, một “cận thần” của chính phủ Bush trong vai trò Bộ trưởng kinh tế (Secretary of the treasury).  Trước khi tham gia chính phủ Bush, O’Neill là sếp của đại công ti Alcoa; và trước đó, O’Neill từng giữ những trọng trách trong chính phủ của Richard Nixon, Gerald Ford.  Nhưng đến thời Bush, chỉ sau một thời gian ngắn trong vai trò Bộ trưởng kinh tế, O’Neill bị sa thải.  Lí do?  Vì O’Neill dám cả gan nói thật những gì mình nghĩ với Tổng thống Bush.  Theo Suskind, O’Neill đã vi phạm một nguyên tắc của Bush.  Nguyên tắc đó là phải tuyệt đối trung thành với ngài tổng thống.  

            Trong thời gian 18 tháng tại chức trong chính phủ Bush, O’Neill tham gia vào hầu hết các cuộc thảo luận quan trọng liên quan đến chính sách đối nội và đối ngoại của Nhà Trắng.  O’Neill là một người tự lập, rất nổi tiếng trong giới thương gia và chính khách là người chịu khó lắng nghe ý kiến người khác, và dùng lí trí để giải quyết vấn đề.  Khuynh hướng dùng lí trí của O’Neill là một mâu thuẫn trực tiếp với George W. Bush, người được xem là xử sự theo cảm tính, và bị chi phối bởi hai vấn đề: chiến tranh phòng ngừa (pre-emptive war) và giảm thuế.  Trong sách, Suskind trích dẫn câu nói nổi tiếng của O’Neill: “Ideology is easier, because you don’t have to know anything or search for anything.  You already know the answer to everything.  It’s not penetrable by facts.  It’s absolutism” (tạm dịch: “Có được ý thức hệ là điều khá dễ, bởi vì người ta không cần phải biết điều gì hay phải mất công tìm kiếm cái gì.  Sự thật không xâm nhập vào ý thức hệ được.  Ý thức hệ là một sự chuyên chế.”  

            Một điều trớ trêu là O’Neill chính là bạn thân của Dick Cheney (Phó tổng thống) và Donald Rumsfeld (Bộ trưởng quốc phòng), hai trong những người diều hâu nhất trong chính phủ Bush.  Thế nhưng O’Neill không thể nào đồng tình với đường hướng pha trộn giữa theo đuổi ý thức hệ và chính trị quần chúng.  Chỉ một thời gian làm việc trong chính phủ Bush, O’Neill biết rằng mình đang ở trong tình trạng “đồng sàng dị mộng” với những người như Karl Rove và Karen Hughes.  (Rove là chiến lược gia cho Bush trong thời vận động tranh cử tổng thống, và Hughes là giám đốc truyền thông cho Bush).  O’Neill cho rằng Bush đang bị quay quần với một nhóm “pháp quan” hay nịnh thần gồm có Cheney, Rove, Hughes, và thỉnh thoảng kể cả Cố vấn an ninh quốc gia Condoleezza Rice.  

            Trong sách, Suskind viết về hành trình của O’Neill ngay từ lúc mới đặt chân cho đến lúc rời Nhà Trắng.  Khi Suskind tìm đến O’Neill để viết cuốn sách này, O’Neill sẵn sàng cung cấp tài liệu cho ông.  Trong số tài liệu này có cả một cuốn nhật kí gồm 7630 mục từ và một CD-ROM với hàng ngàn tài liệu của Bộ kinh tế.  Sau đó, Suskind còn dành ra hàng trăm giờ để phỏng vấn O’Neill và nhân viên của O’Neill.  Khi xong bản thảo, Suskind còn cho O’Neill xem lại và sửa chữa những chỗ nào không chính xác.  Do đó, cuốn sách này, cùng với cuốn Bush At War (của Bob Woodward) là một tài liệu có giá trị về cơ chế làm việc của chính phủ Bush. 

            Có thể trích dẫn trong sách hai nhận xét nổi tiếng (và có thể nói là ấn tượng) nhất.  Thứ nhất là câu nói của Cheney (trả lời nhận xét của O’Neill rằng giảm thuế có thể làm thiếu hụt ngân sách): “Reagan proved deficits don’t matter” (Ông Reagan từng chứng minh rằng thâm thủng [ngân sách] không phải là vấn đề).  Thứ hai là nhận xét của O’Neill về Tổng thống Bush trong phòng họp của Nhà Trắng như là một người mù trong một phòng gồm toàn những người điếc (“a blind man in a room full of deaf people”).  O’Neill cảm thấy lo lắng vì các cuộc họp như thế không có những tranh luận, hay thảo luận, mà chỉ là những báo cáo đã được nhân viên Nhà Trắng chuẩn bị từ trước.  Các bộ trưởng trong nội các đều nhận được tài liệu trước mà trong đó họ được khuyên là nên nói hay làm gì, nói bao lâu, và nói vào lúc nào.  O’Neill còn cho biết trong các cuộc họp với ông, Bush thường không đặt câu hỏi nào với ông.  

            O’Neill cho biết ông rất ngạc nhiên là chính sách lật đổ chế độ Saddam Hussein đã từng được đưa lên thành chương trình nghị sự ngay trong tuần lễ đầu khi Bush mới nắm chính phủ.  Nhiều tháng trước ngày 11/9/01, kế hoạch đánh chiếm Iraq đã được đưa ra bàn thảo tại Nhà Trắng.  Dù O’Neill đã bị Bush sa thải vài tháng trước khi Mĩ xâm lăng Iraq, khi Bush bắt đầu huy động quân đội, O’Neill nói với Suskind rằng: “Tin tôi đi, họ chưa suy nghĩ đến nơi đến chốn đâu.”  Những diễn tiến trong vài tháng qua ở Iraq cho thấy nhận xét của O’Neill hoàn toàn có cơ sở.  

            Tổng thống George W. Bush và những người thân cận ông thường hay tự hào rằng Chính phủ họ là chính phủ chống khủng bố.  Cụm từ “War on Terror” đã trở thành một thứ lời nói cửa miệng ngày nay.  Thế nhưng, trong cuốn Against All Enemies (Chống tất cả kẻ thù (3)) Richard A. Clarke lại cho chúng ta một hình ảnh hoàn toàn khác.  Clarke cho rằng chính phủ Clinton, chứ không phải chính phủ Bush, mới là chính phủ chống khủng bố.   

            Năm 2001, Clarke cho rằng chính phủ George W. Bush sao lãng mối đe dọa của al-Qaeda.  Họ (chính phủ Bush) bác bỏ bất cứ cái gì mà Clinton ủng hộ;  Condoleezza Rice thì chú tâm vào chuyện tên lửa chống tên lửa đạn đạo (anti-ballistic missile); Cheney, Rumsfeld và Paul Wolfowitz thì nhất định tìm cách lật đổ Saddam Hussein ở Iraq.  Chính phủ Bush bỏ ngoài tai những cảnh báo về mối đe dọa của al-Qaeda.  Cho đến ngày 11/9/2001 và sau đó thì họ lại đổ thừa cho chính phủ của Clinton là đã coi nhẹ vấn đề al-Qaeda.  Nhưng Clarke chứng minh rằng đó là một sự chạy tội, bởi vì chính Clinton đã tăng ngân sách chống khủng bố và chính Clinton phê chuẩn bất cứ đề nghị chống khủng bố nào mà Clarke và cộng sự viên đưa ra.   

            Trong sách, Clarke chứng minh một cách thuyết phục rằng vào cuối thập niên 1990s, chính phủ của Bill Clinton và Albert Gore có thái độ “rất diều hâu” trong việc chống khủng bố.  Thời đó, Clinton và Gore hạ quyết tâm tiêu diệt al-Qaeda.  Nhưng họ bị CIA và Lầu Năm Góc (Pentagon) ngăn cản vì CIA cho rằng biện pháp của Clinton và Gore quá nguy hiểm.   

            Nhưng Clarke không phải là người tả khuynh.  Ngược lại là đằng khác.  Clarke chống al-Qaeda từ lâu, và muốn hạ bệ Saddam Hussein từ cuộc chiến vùng Vịnh lần đầu (1990-1991).  Clarke ủng hộ và đề nghị FBI có thêm quyền lực.  Clarke chống lại Tòa án hình sự quốc tế, và chống lại Nghị định Kyoto.  Có thể nói Richard Clarke là một dân diều hâu, nhưng ngay cả diều hâu Clarke cũng cảm thấy khó phục vụ cho Bush.   

            Against All Enemies còn là một cuốn sách viết về lịch sử 25 năm chống khủng bố, bắt đầu từ cuộc cách mạng ở Iran và cuộc xâm lăng vào A Phú Hãn của Liên Xô trong thập niên 1980s.  Đọc nó, người ta có cảm tưởng như du hành vào một thế giới chằng chịt của mạng lưới khủng bố al-Qaeda và đồng minh của họ, cùng những câu chuyện li kì trong giới phản gián.  

            Trong sách, có một đoạn liên quan đến Úc và vẫn còn mang tính thời sự.  Vào năm 1991, trong khi cuộc chiến vùng Vịnh diễn ra, Clarke báo cáo cho Dick Cheney (lúc đó là Bộ trưởng quốc phòng) biết rằng chính phủ Úc quyết định gửi một chiến đấu cơ F-111, Cheney dơ tay lên trời trong thái độ thất vọng và nói: “We don’t have room for any more allies.  Stop asking them.”  (dịch: “Chúng ta không còn chỗ cho đồng minh nữa đâu.  Đừng đòi hỏi họ nữa.”)  Clarke cho biết thái độ của Cheney là Mĩ có thể đương đầu với Iraq mà chẳng cần đến đồng minh nào cả, đồng minh chỉ đem thêm rắc rối cho Mĩ mà thôi.  Ấy thế mà ngày nay, giới chính khách Úc ồn ào tranh cãi có nên rút 250 quân Úc (đang phụ trách hậu cần và kĩ thuật) ra khỏi Iraq hay không; Úc làm như là Mĩ cần họ lắm vậy!  Trong khi đó, chúng ta thấy Mĩ chẳng cần đến quân đội Úc bao giờ.   

            Khi cuốn sách mới xuất bản, giới chức trong Nhà Trắng tấn công và phê phán Clarke kịch liệt.  Trong những người tấn công Clarke, Condoleezza Rice nói rằng “Clarke chẳng biết ông ta nói cái gì,” vì ông chưa bao giờ nằm trong guồng máy chống khủng bố!  Nhưng điều này không đúng với thực tế, vì trong sách Clarke trưng bài rất nhiều tài liệu cho thấy ông là một trong những nhân vật quan trọng trong chiến dịch diệt trừ khủng bố.  Thực vậy, kể từ thời Ronald Reagan, Clarke phục vụ trong tất cả các chính phủ Mĩ trong vai trò trọng yếu là chống khủng bố.  Trong chính phủ Clinton và Bush, Clarke là “sếp” về phản gián và chống khủng bố.  Ngày 11/9/2001, trong lúc Tổng thống George W. Bush bị thuyên chuyển vòng quanh Mĩ, Clarke là cánh tay phải của Phó tổng thống Dick Cheney tại Nhà Trắng.  Thế mới biết bà Rice mới chính là người không biết mình nói cái gì.  

            Tariq Ali, một nhà văn nổi tiếng người Anh gốc Ả Rập, từng tiên đoán rằng những chống đối chính sách phiêu lưu của Mĩ sẽ không xuất phát từ những người tả khuynh mà chính từ những người hữu khuynh trong chính phủ Mĩ.  Richard Clarke và Paul O’Neill là những người như thế, những người trong nội bộ chính phủ Bush, dám can đảm phản đối những người đểu giả và những tên bất lương.  Còn ở Úc, chúng ta chưa có những người can đảm như thế.

Chú thích:  

(1)  Plan of Attack của Bob Woodward, Nhà xuất bản Simon & Schuster, 468 trang, chưa phát hành ở Úc nên không rõ giá ở Úc.  

(2)  The Price of Loyalty: George W. Bush. The White House, and The Education of Paul O’Neill  của Ron Suskind, Nhà xuất bản Simon & Schuster, 348 trang, giá 42.95 Úc kim.  

(3)  Against All Enemies: Inside America’s War on Terror, của Richard A. Clarke, Nhà xuất bản Simon & Schuster, 316 trang, giá 39.95 Úc kim.