Chuyển Luân kính chúc quý bạn đọc gần xa một năm Mậu Tý-2008 Sức khoẻ, An lạc và Tinh tấn

Trang chủ || Liên hệ

Góp nhặt cát đá

Tác giả

CHUYỂN LUÂN SỐ THÁNG 04/2004

Người phục chế các pho tượng táng ở Việt nam

Ông là người phục chế hai pho tượng táng ở chùa Đậu. Nhà nhân chủng học này có tâm hồn của một nhạc sĩ...

PGS-TS Nguyễn Lân Cường có một tiểu sử rất dễ nhận: con trai Nhà giáo Nhân dân Nguyễn Lân; anh em ruột của những gương mặt quen thuộc với công chúng như GS-TS Nguyễn Lân Dũng, TS Nguyễn Lân Trung, Nguyễn Lân Hùng. Nhiều người còn biết ông qua một số chuyên mục trả lời câu hỏi của tạp chí Khoa học Xã hội Nhân văn trên VTV2...Là thành viên trong đại gia đình gồm 8 người con trai thành đạt của Nhà giáo Nhân dân Nguyễn Lân

Âm nhạc và khoa học.– Sinh ra trong một gia đình như vậy nên ngay từ nhỏ cậu bé Nguyễn Lân Cường đã được hưởng nền giáo dục tuyệt vời của cha và ảnh hưởng của người anh trai - nhạc sĩ Nguyễn Lân Tuất. Trong những năm kháng chiến chống Pháp, Nguyễn Lân Cường cùng nhiều học sinh Việt Nam sang học ở Khu học xá Nam Ninh (Trung Quốc). Tại đây cậu bé Cường đã được thọ giáo thầy Tuyên (nhạc sĩ Phạm Tuyên) và một thầy giáo người Trung Quốc. Cậu bắt đầu tập tọe sáng tác bài hát, kể cả các bản hợp xướng. Hòa bình lập lại ở miền Bắc, trở về Hà Nội, chàng trai mới lớn vào học cấp ba Trường Phổ thông 3A, nay là Trường THPT Việt-Đức (Hà Nội) và vẫn đinh ninh sẽ theo con đường âm nhạc như thầy Tuyên. Năm 1958, khi đang học lớp 10, Nguyễn Lân Cường đã chỉ huy dàn hợp xướng hơn ba chục người của Trường 3A, trình diễn bản hợp xướng do chính mình sáng tác Tiếng ca trên bè gỗ. Từ dàn hợp xướng này, nhiều nhạc công như Phú Quang và nhiều người khác nữa trở thành những nhạc sĩ tên tuổi, những giảng viên uy tín của Nhạc viện Hà Nội... Rời trường phổ thông thay vì con đường âm nhạc, Nguyễn Lân Cường quyết định thi vào Khoa Sinh vật ĐH Tổng hợp Hà Nội (nay là ĐH KH-XH-NV thuộc ĐHQG Hà Nội).

35 năm trôi qua kể từ khi anh sinh viên Lân Cường tốt nghiệp Khoa Sinh vật với luận văn về đề tài “Nuôi cá mè ruộng nước” rồi về Viện Khảo cổ công tác, vị chuyên gia về cổ nhân học này luôn đi đầu và giữ nhiều kỷ lục về việc đào bới và tìm hiểu xương cốt người. Số hộp sọ người mà ông đã phục chế, khám phá những thông tin cần thiết, tính ra đã tới con số 600. Hầu hết những di chỉ khảo cổ của đất nước đều có sự góp mặt khai quật của ông. Tất cả những bộ hài cốt phát hiện được ở những di chỉ mới khai quật đều qua bàn tay nương nhẹ, cặp mắt “soi mói” của nhà cổ nhân học này.

Chút tâm linh-chu kỳ 10 năm.- Cách đây tròn 20 năm, tháng 5-1983, PGS-TS Nguyễn Lân Cường được phân công về chùa Đậu (xã Nguyễn Trãi, Thường Tín, Hà Tây) khảo sát tình trạng xuống cấp của gác chuông ngôi chùa cổ kính này. Những lúc rảnh rỗi, ông tha thẩn ra hai ngôi am nhỏ cạnh chùa vãn cảnh, tình cờ ông bắt gặp hai bức tượng cũ kỹ, bong tróc trên bàn thờ. Dân làng kể cho ông nghe truyền thuyết lưu truyền hơn 300 năm nay rằng trước lúc viên tịch, Thiền sư Vũ Khắc Minh - trụ trì ngôi chùa - truyền lại cho các phật tử rằng mình sẽ vào am tụng kinh niệm Phật, không ăn không uống, đúng 100 ngày hãy mở cửa am. Đúng hẹn, các Phật tử mở cửa, thấy thiền sư đã viên tịch nhưng không có mùi hôi, họ bèn dùng sơn ta ướp xác thiền sư. Sau đó, Thiền sư kế tục Vũ Khắc Trường cũng được các Phật tử táng theo hình thức này.

Nhà nhân chủng học Nguyễn Lân Cường đã quan sát kỹ pho tượng Thiền sư Vũ Khắc Minh và ông phát hiện trên trán pho tượng có vết nứt. Bằng kinh nghiệm của mình, ông Cường cho rằng cốt của pho tượng chính là xương người nguyên dạng như truyền thuyết lưu truyền bấy lâu trong vùng. Để chứng minh được điều này chỉ có cách là chụp X-quang. Tuy nhiên, để mang được pho tượng ra khỏi chùa không dễ. Một số người dân lo ngại pho tượng bị mang đi mất hoặc bị đánh tráo nên ra sức ngăn cản. Tình hình căng thẳng, có người còn đe dọa: “Muốn mang tượng đi hãy bước qua xác tôi!”. Cuối cùng, bằng mẹo của một cán bộ văn hóa huyện Thường Tín, ông Cường mới đưa được pho tượng về Bệnh viện Bạch Mai nhờ cố giáo sư Đặng Văn Ấn chụp giúp. Kết quả không ngoài dự đoán của nhà nhân chủng học Nguyễn Lân Cường. Ông bèn đặt cho hình thức táng này là “tượng táng” (hay thiền táng). Biết hai pho tượng đã bị hư hại trầm trọng nhưng lúc đó PGS-TS Nguyễn Lân Cường cũng đành bó tay.

Mười năm sau, năm 1993, ông lại phát hiện ra pho tượng táng khác ở chùa Phật Tích (Tiên Du, Bắc Ninh). Chính ông và các cộng sự đã được nhờ tu bổ pho tượng này. Rồi 10 năm sau, tháng 4-2003, ông cùng họa sĩ sơn mài Đào Ngọc Hân, nhà điêu khắc Phạm Xuân Sinh, Nguyễn Ngọc Lâm, kỹ sư Nguyễn Mạnh Hà mới có dịp bắt tay tu bổ hai pho tượng chùa Đậu, sau đúng 20 năm. PGS-TS Nguyễn Lân Cường tâm sự: “Tôi không duy tâm nhưng đúng là có chút tâm linh nào đó. Tính ra, sau khi phát hiện hai pho tượng táng chùa Đậu, hình như có một chu kỳ 10 năm nào đó. Biết đâu, 10 năm sau, năm 2013 lại có sự kiện gì liên quan đến tượng táng?”. Hình thức tượng táng rất kỳ diệu. Bình thường, muốn ướp xác phải thỏa mãn ba điều kiện: dùng thuốc, bỏ phủ tạng và óc, bảo quản xác trong hòm kín. Thế nhưng không cần bất cứ điều kiện nào, chỉ bằng đấn gò mối tơi mịn, sơn ta, mùn cưa và giấy bản, các đệ tử của thiền sư đã giữ lại xá lợi toàn thân của ngài một cách trọn vẹn. Hình thức tượng táng trên thế giới rất hiếm. Ngoài Việt Nam, ở Trung Quốc, người ta cũng mới chỉ phát hiện pho tượng táng của thiền sư Lục Tổ Huệ Năng hiện lưu ở chùa Nam Hoa (Khúc Giang, Quảng Đông). Thiền sư Ấn Độ Trí Dược Tam Tạng cũng để lại chân thân ở chùa Nguyệt Hoa (Quảng Đông) nhưng đã bị hủy hoại trước năm 1949. Ông Cường hé lộ, sau khi hoàn thành việc tu bổ hai pho tượng táng chùa Đậu ngày 29-11 vừa qua, có nơi đã báo cho ông còn những pho tượng táng khác, sẽ nhờ ông tu bổ.

Sáng tác nhạc-ước mơ thời trai trẻ.- Nguyễn Lân Cường có vô số những chức danh khác nhau, trong đó có những thứ tưởng chừng chẳng ăn nhập với một nhà nhân chủng học như Ủy viên Ban Chấp hành Hội Âm nhạc Hà Nội, hội viên Hội Nhạc sĩ Việt Nam... Người chỉ huy dàn hợp xướng Trường Phổ thông 3A ngày nào thỉnh thoảng hứng lên lại cặm cụi sáng tác ca khúc, rồi tự trình diễn trong phòng ngủ chật hẹp phía trong nhà, khán giả trung thành là vợ và cô con gái nhỏ. Những lúc như thế, Nguyễn Lân Cường trở về là chàng trai mới lớn ham ca hát ngày nào, hồn nhiên pha chút khoe khoang, trái với bản tính tỉ mỉ, nghiêm túc của một nhà khoa học khảo cổ. Ông khoe cả tập ca khúc của mình. Những ca khúc vẫn trong sáng như thuở ra mắt bản hợp xướng Tiếng hát trên bè gỗ gần 50 năm trước. “Bài hát Con búp bê của em được trao giải nhì toàn quốc của Hội Nhạc sĩ Việt Nam và UNESCO năm nào nhỉ..., ca khúc Về đi em được Hội Âm nhạc Hà Nội trao giải mấy ý nhỉ, năm nào nhỉ - ông Nguyễn Lân Cường vỗ đầu một lúc rồi lắc đầu chịu -Phải giở bằng khen ra mới nhớ được”...

Nguyễn Hoàng Thái An

(Trích báo Người lao động 13/13/2003)

Những pho tượng táng đã được biết đến qua sử sách

“...Thiền sư Lục tổ Huệ Năng (CN 638 – 713) còn để lại chân thân được bảo tồn bằng kỹ thuật Giáp trữ tất sơn ta bó lụa)..." "... nhà sư Ấn Độ Trí Dược Tam Tạng (CN. TK6) còn để lại chân thân ở Nguyệt Hoa Tự (Quảng Đông), đến trước năm 1949 thì bị hủy...”.

Sách Đại Việt sử ký toàn thư của Ngô Sĩ Liên viết: "Bính Thân năm thứ 7 (1116), mùa Hạ tháng 6, nhà sư Từ Đạo Hạnh hóa thân trút xác ở chùa núi Thạch Thất... người làng cho là lạ, để xác của Đạo Hạnh vào trong khám thờ. Xác của Từ Đạo Hạnh đến khoảng năm Vĩnh Lạc (1403 – 1424) bị người Minh đốt cháy, người làng ấy lại đắp để thờ như cũ...”.

Như vậy, với những phát hiện của PGS, TS Nguyễn Lân Cường thì ở Việt Nam hiện nay còn tới 3 pho tượng táng (2 pho tại Chùa Đậu được xác định có niên đại từ năm 1639) và cả 3 đã được phục dựng thành công.

Các bài liên quan:

Phát hiện pho tượng táng ở chùa Tiêu

Bảy phát hiện thú vị về hai pho tượng ở chùa Đậu

Bí ẩn về hai vị Thiền sư ở chùa Đậu

Thành công việc phục chế công trình tượng táng

Trùng tu thành công hai pho tượng chùa Đậu