Chuyển Luân kính chúc quý bạn đọc gần xa một năm Mậu Tý-2008 Sức khoẻ, An lạc và Tinh tấn

Trang chủ || Liên hệ

Góp nhặt cát đá

Tác giả

CHUYỂN LUÂN SỐ THÁNG 04/2004

Trùng Tu Thành Công Hai Pho Tượng Xá Lợi Chùa Đậu

Sau hơn 6 tháng tu bổ và bảo quản trong nội thất, hai pho tượng cốt người thật tại chùa Đậu (xã Nguyễn Trãi, Thường Tín, Hà Tây) đã được đưa trở về nhà tổ, nơi hai nhà sư có thể tiếp tục ngồi thiền cả trăm năm nữa. Trong quá trình thi công, các nhà khoa học đã khám phá nhiều điều mới lạ.

Dự án trùng tu được tiến hành ngay tại chùa Đậu, chi phí khoảng 340 triệu đồng, khởi công từ ngày 18/4. Tượng thiền sư Vũ Khắc Minh, do hư hỏng nhẹ hơn nên được tu bổ trước. Quá trình bảo quản diễn ra 2 tháng, lâu hơn 1 tháng so với dự kiến do tượng bị hư hỏng khá nặng. Thoạt nhìn, trên trán tượng chỉ thể hiện một vết nứt, song khi nhóm nghiên cứu tiến hành soi vào trong thì thấy cốt tượng đã mục ruỗng. Ngoài ra, các nhà khảo cổ cũng phát hiện thấy pho tượng này từng được tu bổ 2 lần, một lần dát vàng và một lần dát bạc. Phim X - quang cho thấy hộp sọ còn nguyên vẹn, chứng tỏ não đã không bị lấy ra. Các xương gắn với nhau rất đúng về vị trí giải phẫu, không có cốt bằng kim loại hoặc chất keo kết dính. Điều đó chứng tỏ sau khi thiền sư Vũ Khắc Minh viên tịch, các đệ tử đã phủ ngay chất bồi và sơn ta lên mặt ngoài cơ thể ông.

Đầu tiên, các nhà nghiên cứu phun hóa chất vào trong pho tượng qua các vết nứt để diệt khuẩn và nấm mốc, nhằm loại trừ nguy cơ phá hủy xương từ bên trong. Tiếp đó, họ tạo khuôn thạch cao của bức tượng và dùng khuôn này để đúc một bản sao cũng bằng thạch cao (làm đối chứng). Trên pho tượng gốc, nhóm nghiên cứu đã trám các vết nứt ở đầu, mặt và 2 đầu gối bằng chất liệu tương tự như nguyên bản (sơn ta, vải màn, giấy dó, mạt cưa và đất). Khi hoàn tất, tượng nặng 7,5 kg (thêm 0,5 kg so với trước khi xử lý), được phủ 14 lớp sơn ta và mặt ngoài thếp vàng.

Phó giáo sư Nguyễn Lân Cường, chủ nhiệm dự án, cho biết, dự kiến khi hoàn thiện, đứng xa 3 mét sẽ không nhận ra các vết nứt. Song kết quả trùng tu đã thành công hơn mong đợi. Đến nay hầu như người xem không thể nhận ra chỗ tu sửa này.

Việc phục chế thiền sư Vũ Khắc Trường (người kế tục ngay sau khi sư Vũ Khắc Minh viên tịch, vào khoảng năm 1639), khó khăn hơn rất nhiều do tượng hầu như đã mủn nát. Pho tượng này từng được phục chế khoảng 100 năm trước, song có nhiều sai sót về mặt giải phẫu (như xương mác bị nối lên xương cánh tay). Cốt bên trong bằng tre gỗ, chất bồi bằng đất, vữa, mật... khiến tượng rất nặng, độ cản quang lớn nên không thể chụp X quang.

Trong quá trình phục chế, nhóm nghiên cứu phát hiện bức tượng này vốn xa xưa cũng đã được làm sơn ta. Việc tìm hiểu các xương đùi, chày và độ mòn răng cửa cho thấy thiền sư Vũ Khắc Trường khoảng 40 tuổi, cao khoảng 1,65 m. Ngoài ra, khi rút bỏ đất cũ ở trong lòng tượng, nhóm nghiên cứu còn tìm thấy một cái răng nhuộm đen. Trong tượng, cốt gỗ đã mục nát từ lâu, song điều đặc biệt là cốt tre vẫn còn nguyên vẹn. Vì vậy, khi làm lại cốt mới, nhóm nghiên cứu đã áp dụng đúng bí quyết của người xưa là dùng tre ngâm tẩm.

Để làm được phiên bản đối chứng của bức tượng này cần có khuôn thạch cao. Song theo ông Cường, nếu bao khuôn trực tiếp bên ngoài tượng gốc thì thạch cao nóng sẽ ép vỡ tượng. Do vậy nhóm nghiên cứu có sáng kiến tạo ra một tượng đất giống hệt, rồi từ tượng đất này mới tạo khuôn, và làm tượng thạch cao đối chứng. Bên trong khuôn thạch cao được phủ một lớp sơn ta, tương ứng với phần bị hư hại của tượng. Phần sơn này sau đó được lấy ra, gắn riêng lên chỗ hư hại. Toàn bộ tượng được phủ sơn ta nhiều lần, nhiều chỗ dày đến 22 lớp, tổng cộng cân nặng lên tới 31,5 kg. Dưới đáy tượng được kê một tấm gỗ mít dày, cũng được ngâm tẩm.

Sau khi tu bổ, hai pho tượng được đặt vào lồng kính dày 1 cm chứa khí trơ nitơ. Thùng kín, có hai van xả, một van vào và một van ra. Cứ 6 tháng một lần, nhóm nghiên cứu sẽ dùng thiết bị đo lại hàm lượng nitơ trong lồng kính, để bổ sung khí khi cần thiết.

Ông Dương Văn Lý, Bí thư đảng ủy xã Nguyễn Trãi, cho biết, hai pho tượng đối chứng sẽ được đặt ở trong am ở hai bên chái nhà chùa, nơi hai nhà sư đã viên tịch trong tư thế thiền. Hai tượng thật được trưng bày trong nhà tổ. Xã sẽ tăng cường việc bảo vệ các di tích này, đồng thời xây dựng quy chế tham quan hợp lý (như quy định giờ tham quan, việc thắp hương...) để hai pho tượng có thể bền vững với thời gian.

Phó giáo sư Nguyễn Lân Cường nhận định, ý nghĩa lớn nhất của dự án là cứu được hai pho tượng táng độc nhất vô nhị ở Việt Nam không tiếp tục xuống cấp. Ông cũng dự kiến nếu không có những tác nhân phá hoại lớn, hai pho tượng có thể được bảo tồn trong 100 năm nữa.

Tin Vnexpress acessed 29/11/2003

Các bài liên quan:

Phát hiện pho tượng táng ở chùa Tiêu

Bảy phát hiện thú vị về hai pho tượng ở chùa Đậu

Bí ẩn về hai vị Thiền sư ở chùa Đậu

Thành công việc phục chế công trình tượng táng

Người phục chế các pho tượng táng