Chuyển Luân kính chúc quý bạn đọc gần xa một năm Mậu Tý-2008 Sức khoẻ, An lạc và Tinh tấn

Trang chủ || Liên hệ

Góp nhặt cát đá

Tác giả

CHUYỂN LUÂN SỐ THÁNG 04/2004

Phát hiện pho tượng nhục thể ở Chùa Tiêu

Thanh Sơn tổng hợp (*)

Vừa qua, chùa Tiêu, xã Tương Giang (Từ Sơn, Bắc Ninh) đã phát hiện một pho tượng có cốt xương trong một tháp cổ sau chùa. Pho tượng ước tính gần 300 tuổi. Do bị hư hỏng khá nặng, tượng đã được đưa về chùa Duệ Khánh (xã Nội Duệ, huyện Tiên Du) để tu bổ. Công việc này được bắt đầu từ ngày hôm nay, 16/3 và sẽ do Tiến sỹ Nguyễn Lân Cường làm chủ nhiệm và phía Thiền viện sẽ chi kinh phí.

Những thông tin bước đầu trên tấm bia đất đặt trước tháp cho thấy, vị thiền sư tên là Như Trí, tu hành ở chùa Tiêu cách đây chính xác là 283 năm. Trải qua thời gian, pho tượng đã bị hư hỏng nặng: hai cánh tay gãy rời, các ngón tay gãy, thủng một lỗ lớn sát hốc mắt và nấm mốc toàn thân. Theo ghi nhận bước đầu của các nhà khoa học, cách "ướp" được xác tượng có nhiều điểm giống với hai pho tượng (Thiền sư Vạn Hạnh và Vũ Khắc Trường) ở chùa Đậu (Thường Tín, Hà Tây), tức là không lấy bất cứ bộ phận nội tạng nào cũng như não ra khỏi cơ thể; mà dùng phương pháp rút dần nước.

Vài nét về chùa Tiêu

Đi dọc theo quốc lộ 1 A đường Hà Nội - Lạng Sơn chừng 20km, đến xã Tương Giang huyện Tiên Sơn tỉnh Hà Bắc, trên lưng chừng núi Tiêu là chùa Tiêu, hay Tiêu Sơn Tự.Chùa Tiêu, tên chính thức là chùa Thiên Tâm hay còn gọi là chùa Ba Sơn. “Thiên Tâm tự” là tên chính của chùa vì vốn từ khi mới khởi dựng, đứng trên đỉnh núi - giữa đất trời bao la, dân cư, làng xóm thưa vắng, núi Tiêu như là nơi tụ hội, trung tâm của đất trời vậy, còn cái tên Tiêu Sơn là gọi theo tên đất, tên làng, tên núi nơi đây.

Chùa Thiên Tâm được xây dựng khoảng trước thời Tiền Lê, đến thời Lý đã được tôn tạo khá khang trang và trở thành nơi tu thiền, giảng đạo của nhiều bậc cao tăng như Thiền sư Lý Vạn Hạnh - Quốc sư, người có công nuôi dưỡng và dạy dỗ Lý Công Uẩn (vị vua khai sáng Vương triều Lý) trụ trì và viên tịch...

Chùa vốn có kiến trúc quy mô với hệ thống nhà Tam Bảo, viện Cảm Tuyền, nhà Tổ, Bảo tháp...hiện nay những công trình kiến trúc còn lại của chùa mang dấu ấn kiến trúc và nghệ thuật thời Lê - Nguyễn.

Trong chùa có hệ thống các tượng phật, tượng thiền sư Vạn Hạnh, chuông đồng, đại tự, hoành phi câu đối cổ... như: Bia đá “ Lý Gia Linh Thạch, chuông đồng khắc tên “Trường Liêu tự chung” đúc năm Thiệu trị, bài vị nói về công danh, đức độ của Thiền sư Lý Vạn Hạnh “Lý triều” nhập nội tể tướng, tượng đồng toàn thân thiền sư Lý Vạn Hạnh, tác phẩm “Thiền uyển tập anh”, sách “Thiên Nam Ngữ Lục” (Tài liệu ghi chép về bà Phạm Thị- Thân mẫu của vua Lý Công Uẩn) và hệ thống mộ tháp phong phú, đa dạng – nơi cất giữ nhiều di hài của các thiền sư, hoà thượng nổi tiếng thời Lý, Trần, Lê đến thời Nguyễn (15 tháp) là những hiện vật để du khách tham quan nghiên cứu tìm hiểu về nhiều vấn đề của lịch sử dân tộc, kiến trúc nghệ thuật, tôn giáo, tín ngưỡng...Điều này cũng thể hiện nơi đây đã từng là Trung tâm phật giáo lớn ở Xứ Bắc như “ Dâu”, “ Phật Tích”, “Bồ đề”, “Đức La”.

Bên cạnh những tư liệu lịch sử có giá trị, du khách tham quan được thư giãn trong không khí yên ả của cửa phật, nghe tiếng chim kêu, gió thổi qua các tán lá cây tạo cảm giác yên tĩnh, thanh bình, xua tan đi cái mệt nhọc của cuộc sống bận rộn thường ngày. Cảnh đẹp của chùa được cảm nhận qua thời gian, in dấu qua những câu đối, bài thơ còn lưu lại đến ngày nay:

Bước qua sân chùa là đường dẫn đến chùa chính nhà thờ tổ, hiển hiện một nhà bia mới dựng với hàng câu đối trên cột  viết bằng chữ Hán:

"Lý gia linh tích tồn bi kỷ
Tiêu Lĩnh danh kha đắc sử truyền"

(Dẫu thiêng nhà Lý còn bia tạc
Danh thắng non tiên có sử truyền).

Một số các câu đối khác ở trong chùa:

“ Tiêu Lĩnh Tương Giang chân thắng cảnh
Thiên Tâm Lý viện thị danh lam”

Nghĩa:

“ Núi Tiêu ở Tương Giang thực là nơi thắng cảnh
Chùa Thiên Tâm, nơi tu viện nhà Lý đích thực chốn danh lam”

và câu đối:

“Tương khúc cửu hồi giang Nguyệt ánh
Ba sơn tam củng Lý vân am”

Nghĩa:

“ Tương giang chín khúc lượn vùng lung linh ánh nguyệt
Ba Sơn tam ngọn chầu về mây làm nên am Lý”

Và trong bài thơ “Tiêu Sơn hoài cổ thi”

“ Chim sáo cây rừng kêu ẩn sớm
Chùa Tiêu bóng tháp khểnh nằm trưa”

Về pho tượng nhục thể

 Câu chuyện của 60 năm trước 

Sư Đàm Chính trụ trì Tiêu Sơn tự và một số người có tuổi ở quanh vùng kể rằng: Khoảng 60 năm trước đã biết đến sự tồn tại của pho tượng táng vô cùng quý giá này. 

Chuyện bắt đầu từ một người lính nghịch ngợm và liều lĩnh, một hôm vào chùa, đi tha thẩn cạnh ngôi tháp cổ (nơi táng hài cốt của các vị sư trụ trì chùa), gạch vữa đã bị mưa nắng thời gian làm long lở một góc. Tò mò, anh ta rút thử vài viên gạch sứt mẻ ở mặt chính của tháp. Một pho tượng gầy guộc hiện ra trong ánh sáng mờ mờ chiếu qua lỗ thủng. Nghi hoặc, anh ta lấy que chọc thăm dò. Vết thủng hiện nay bằng đồng xu bên mắt trái của pho tượng chính là hậu quả của hành động vô ý đó.  

Sư Đàm Chính nhớ lại: "Khi ấy tôi 17 tuổi (hiện nay 76), về quê chơi, nghe dân làng kể chuyện, nên lên xem thử. Kiễng chân ngó vào chỉ thấy từ cổ pho tượng trở lên. Vẻ mặt Ngài bình thản lắm. Sau đó, để Ngài không bị quấy rầy, hòa thượng trụ trì lúc đó là Giác Linh đã cho xây bịt vào. Nhiều năm sau người ta mới sửng sốt vì phát hiện hai pho tượng táng đầu tiên ở Việt Nam tại chùa Đậu - Thường Tín - Hà Tây. Mấy chục năm qua nhiều quan chức, nhà khảo cổ về Tiêu Sơn tự (đào được nhiều hiện vật cổ đem trưng bày tại nhiều bảo tàng), nhưng chúng tôi và người dân quanh vùng chẳng ai nghĩ đến việc thông báo bí mật này". 

Pho tượng táng là nhục thể của vị sư nào? 

Vẫn theo lời kể của sư Đàm Chính, 40 năm trước, về trụ trì Tiêu Sơn tự, khi thấy cây hoang mọc quá nhiều trên thân tháp, bà bèn trèo lên dọn dẹp thì thấy lộ ra tấm bia gốm có dòng chữ bằng tiếng Hán: Hòa thượng Như Trí, viên tịch năm 1723, bia lập cùng năm (Thành Thái năm thứ tư triều Lê Dụ Tông). Giở khoa cúng ra, thấy tên sư Như Trí đứng thứ 15 trong danh sách các vị hòa thượng đã trụ trì Tiêu Sơn tự, vẫn được chùa cúng thỉnh. 

Những thông tin này đã gây sự chú ý đặc biệt của đoàn công tác Thiền viện Trúc Lâm - Đà Lạt ra bắc nghiên cứu về tổ Chân Nguyên - Yên Tử. Đoàn đã tìm được nhiều tài liệu cho thấy hòa thượng Như Trí cùng thời với nhiều vị Chân Nguyên - Yên Tử (cùng dòng NHƯ). 

Trong Thiền Uyển Tập Anh (một cuốn sách cổ của Phật giáo Việt Nam, không những có giá trị về mặt lịch sử Phật giáo mà còn là tập truyện ký có giá trị văn học, triết học, văn hóa dân gian, ghi lại các tông phái thiền học và sự tích các vị thiền sư nổi tiếng cuối thời Bắc thuộc đến thời Đinh - Lê và đầu thời Trần) có ghi: "Hòa thượng Thích Như Trí... cùng các thiện nam tín nữ, đã đóng góp công của cho việc khắc in lại sách này vào năm 1715." 

Hiện tại Tiêu Sơn tự còn lưu giữ bốn cuốn sách của hòa thượng Như Trí. Thân thế và nghiệp tu của ông còn cần phải làm rõ, nhưng bước đầu có thể thấy, ông là một nhà sư uyên thâm, đức cao vọng trọng. 

Từ những dữ liệu trên, xác định pho tượng táng này rất quý giá, Đoàn công tác Thiền viện Trúc Lâm - Đà Lạt khuyên sư Đàm Chính mở tháp, rước Ngài ra cho đệ tử được bái vong và chiêm ngưỡng, nếu cần thiết thì sửa sang lại.  

Quả như dự đoán, theo đánh giá, di thể Ngài hư hại khá nặng. Rất may, xương ống tay, ngón tay vẫn còn nguyên vẹn, thuận lợi cho việc tu bổ pho tượng. 

 Phải có công phu, công quả khác thường mới tượng táng được

Theo Thượng tọa Thích Gia Quang , ông cho rằng để có thể tượng táng được như thế cần nhiều yếu tố, nhưng quan trọng nhất là các Ngài biết được quy luật (nhà Phật gọi là tu chứng), có nhân duyên nhiều công quả và những công phu khác thường. Đồng thời phải hiểu rõ thời điểm nào mình sẽ viên tịch để mà có chế độ ăn thích hợp. Theo như các đệ tử kể lại, các ngài Nguyễn Khắc Minh, Nguyễn Khắc Trường (hai pho tượng táng ở Chùa Đậu) chỉ ăn rau và uống nước thanh thủy trong dăm, bảy tháng cuối đời, cho cơ thể được thanh sạch, nhẹ nhàng, tiêu hết các chất mỡ, cặn bã, và phải ăn càng ngày càng ít đi. Cuối cùng, các ngài ra đi khi vẫn đang thiền, chứ không phải là lúc mất rồi, đệ tử mới sắp đặt lại tư thế.

 Sau khi viên tịch thân xác không hư hoại (dù không có bất cứ hóa chất gì ướp) thì gọi là chứng đắc (tu chứng thành công). Trong kinh Phật cũng có nói rằng nếu chứng đắc thì thân xác sẽ bất hoại. Như Ngài Thích Quảng Đức tự thiêu để phản đối cuộc chiến tranh của Mỹ, nhưng trái tim Ngài vẫn còn nguyên, không bị cháy, bây giờ vẫn còn. Nhiều nhà sư tu hành đắc đạo, khi hỏa thiêu, thấy trong tro cốt những hạt xá lị óng ánh.

Thanh Sơn

 Các bài đọc thêm có liên quan đến vấn đề các pho tượng táng ở Việt nam và công trình phục chế:

Bí ẩn về hai vị Thiền sư ở chùa Đậu

Bảy phát hiện thú vị về hai pho tượng ở chùa Đậu

Thành công việc phục chế công trình tượng táng

Trùng tu thành công hai pho tượng chùa Đậu

Người phục chế các pho tượng táng

(*) Tin Tổng hợp từ các nguồn:

www.vnn.vn, accessed 16.03.04

 www.bacninhtrade.com.vn accessed 17.03.04

 www.thuvienhoasen.org accessed 16.03.04

 www.nhandan.org.vn accessed 18.03.04

www.laodong.com.vn accessed 15.03.04