Chuyển Luân kính chúc quý bạn đọc gần xa một năm Mậu Tý-2008 Sức khoẻ, An lạc và Tinh tấn

Trang chủ || Liên hệ

Góp nhặt cát đá

Tác giả

CHUYỂN LUÂN SỐ THÁNG 04/2004

Suy ngẫm qua một chuyến về

Nguyên Tường

Trước ngày tôi ra đi, đúng hơn là một năm trước đó, một ông thầy Tử Vi ở Hà nội đoán rằng: “Số cậu đã không đi nước ngoài thì thôi, mà đã đi là đi dài, đi lâu”. Chậc lưỡi nghĩ rằng ừ thì lâu cũng dăm ba năm là cùng. Ấy thế mà lần này ông thầy Tử Vi lại đúng – dĩ nhiên, một vài lần khác nữa thầy cũng không phải là sai, nhưng đó là chuyện khác, có dịp sẽ kể sau. Tôi làm một chuyến biền biệt bảy năm trời. Bảy năm lưu viễn đối với nhiều người có thể là còn ngắn, nhưng đối với tôi đã đủ dài. Chính vì lẽ đó, chuyến về quê của tôi kỳ này thật nhiều háo hức.

Háo hức hồi hập nhưng lại quá ngắn, chỉ gói gọn có bốn tuần, mà phải chia sẻ dăm ba nơi: đến TP HCM, về quê ở tận miền cao nguyên Trung phần, về quê nội ở Bình định, đi Hà nội mà nơi tôi nhận là quê hương thứ hai của mình. Chừng đó nơi với bấy nhiêu thời gian là không đủ, không đủ để có thể nhận dạng được mọi thứ cũng như những biến đổi mang tính đặc thù, nhưng những gì tai nghe mắt thấy cũng có thể để rồi suy ngẫm và hứa hẹn sẽ có cái kể lại để làm quà cho bạn bè khi gặp nhau. Thôi thì cứ nhớ đâu nói đó, vui kể theo vui, buồn kể theo buồn…

Thói cửa quyền

Bên hải ngoại, ai cũng phải nhàm tai vì lúc nào trên đài, báo Việt ngữ cũng ra rả cán bộ cộng sản Việt Nam hống hách, cửa quyền, hiếp đáp dân chúng. Đến nỗi tôi cũng chột dạ, nhớ lại ngày còn ở trong nước, tụi tôi có nghe qua câu vè:

Hải quan, Thuế vụ, Kiểm lâm.

Trong ba thằng ấy phải đâm thằng nào?

Bác nghe, ngẫm nghĩ lắc đầu.

Trong ba thằng ấy, thằng nào cũng đâm!

Chuyện tai nghe không bằng mắt thấy.

Qua Hải quan

Phi trường Tân sơn nhất hôm nay không còn một chỗ để thở. Hăm sáu Tết! Một đợt bảy phi cơ quốc tế từ từ đáp xuống phi đạo cách nhau thời gian có thể tính bằng đơn vị. Gia đình tôi như chìm khuất trong dòng thác của hàng nghìn người đổ ra từ các lối dẫn, hàng nghìn người chờ đợi ở các vành đai nhận hàng. Chúng tôi cũng nằm trong số phận đó. Khi chuẩn bị hành lý về quê chúng tôi đã có suy nghĩ, lần về này hẳn sẽ đông đúc và phức tạp, tốt nhất là đừng để những chuyện đáng tiếc xảy ra với Hải quan ở nhà. Chúng tôi chỉ đem đồ tuỳ thân, quà cho gia đình bạn bè chỉ là những món đồ kỷ niệm đơn giản. Hai cuốn sách để đọc nhưng đã được “kiểm duyệt” kỹ càng. Và món “bửu bối” cuối cùng khi bất khả kháng là 3 số điện thoại “nóng” - 8446257, 8457113 và 8451538 - để liên lạc nếu gặp phải tình trạng sách nhiễu của Hải quan do ông Nguyễn Trường Nhân, Chi cục trưởng Hải quan TP HCM đưa ra.

Chuyến bay từ Bangkok về TP HCM khá thuận lợi và theo dự tính. Cũng chỉ mất hơn 30 phút gì đó chúng tôi đã thu gom được đầy đủ hành lý cả túi xách tay tất thảy 7 kiện, gói. Trước khi check-in để lên máy bay ở Thái, chúng tôi đã được nhân viên hàng không Thái đến phát cho mẫu khai hải quan, gọi là tờ khai màu vàng. Cẩn thận hơn không, tôi nhận 4 phiếu, cho chúng tôi và cho hai cháu nhỏ, 7 và 5 tuổi. Đọc kỹ và điền đầy đủ từng chi tiết. Và như thế khi lên máy bay, 1 giờ 10 phút bay, chúng tôi chỉ có phải thưởng thức món ăn Thái và chuẩn bị tư thế về nhà. Sau khi thu gom hành lý, di chuyển theo đoàn hành khách đi ra lối làm thủ tục nhập cảnh. Trước lối dẫn vào chỗ làm thủ tục, một hàng rào tạm được giăng bằng dây, nhiều nhân viên Hàng không (hay Hải quan?) lại phát cho hành khách mỗi người một tờ khai nữa, đọc ra đó là tờ khai về sức khoẻ. Cứ như lần trước, cho chắc ăn tôi xin hẳn 4 tờ, và lặng lẽ tìm một góc ngồi kê khai. Cái gì chứ khai giấy tờ tôi được cái nhanh chóng, nên trong nháy mắt, 4 tờ khai đã được hoàn tất. Những người khác thì chạy đi chạy lại, nhốn nháo hỏi han, bao nhiêu tờ, ai phải khai, ai không phải khai, đã khai một tờ trước rồi bây giờ có phải khai nữa không. Quang cảnh trở nên ồn ào và náo nhiệt hơn. Có lẽ tôi đã quen với các kiểu giấy tờ kê khai với nhà nước rồi nên tôi chỉ cứ việc tuân thủ, thừa hơn thiếu, không phải hỏi cho mất thời gian nên chúng tôi rất chóng vánh đến sắp hàng để qua Hải quan. Đón tiếp chúng tôi là một anh nhân viên hải quan trẻ. Chúng tôi chào anh, anh chào lại bằng mắt, nhưng không đến nỗi không thân thiện. Anh kiểm tra hộ chiếu, gọi từng người đi qua trước quầy, đối chiếu người, tất cả thủ tục mất chừng 5 phút. Ở đoạn này được thấy phân chia từng khu vực, khu vực nhập cư cho người có hộ chiếu ngoại quốc và khu vực nhập cư cho người có hộ chiếu Việt Nam . Trong khoảng 5 phút chờ kiểm tra đó, tôi đảo mắt nhìn vào các bàn quày làm việc khác. Nhịp độ làm việc hầu như là khẩn trương tất bật vì số lượng khách xuống đông quá. Không có gì trục trặc, hai tấm hộ chiếu được trả lại và chúng tôi được đi qua. Không có một câu hỏi, chỉ cần vài câu trả lời gần như bâng quơ. Tôi còn dư cả thời giờ để nhận thấy đồng hồ chỉ giờ quốc tế Sydney nhầm một giờ - 11 giờ 30 thay vì 10 giờ 30 – có lẽ vì người ta quên ở Sydney mỗi năm có hai lần đổi giờ vào mùa hè và mùa đông gọi là “tiết kiệm ánh sáng ban ngày”, daylight saving. Kịp nhắc cả anh nhân viên Hải quan, nhưng có vẻ như anh cho đó là chuyện vặt. Ấn tượng ban đầu tốt. Vì lần đầu nhập cảnh, tưởng như vậy là xong, nhưng không phải thế, mọi người phải đi qua cổng thứ hai, là cổng kiểm tra hành lý. Chà, đây mới là điểm “nóng” đây, tôi tự nhủ. Ở đây mới thật là đông đảo và ồn ào. Nơi chúng tôi ra cổng cũng một bàn quầy, một người ngồi xét giấy tờ - cái tờ giấy vàng khai trước lúc trên máy bay, còn lại có hệ thống “quét” hàng, một vài nhân viên đứng bên cạnh. Tôi thấy có nhiều nhân viên khác đi dạo qua dạo lại, chắc là sếp lớn hơn, trong lúc đang chờ để anh nhân viên kiểm lại tờ khai, tôi nghe một chị nhân viên, trông có vẻ là cấp chỉ huy, đi qua các bàn quầy nhắc các nhân viên: “Không ai được nhận tiền hay nhận quà đấy, hôm nay có tụi nó kiểm tra, thanh tra ngầm đấy. Nhận là chết!” Thủ tục đối với chúng tôi cũng không có gì phức tạp cho đến khi anh nhân viên bảo chúng tôi cho hành lý chạy qua máy quét. Anh ta hỏi:

-         Anh có đem theo laptop?

-         Dạ có

-         Sao anh không khai vào tờ khai?

-         Dạ tôi thấy có chỉ dẫn nên tôi không khai.

-         Chỉ dẫn thế nào?

-         Dạ chỉ dẫn ghi rõ là những hàng nào tạm nhập tái xuất thì khai, do đó tôi có khai máy quay hình và máy chụp hình. Còn cái laptop cũ tôi dùng, tôi có ý định cho người nhà, không đem ra lại nên tôi không khai, theo hướng dẫn đó.

-         Tại sao lại không khai, không đem ra thì phải đóng thuế!

-         Dạ, tôi đem đồ cũ.

-         Anh lôi thôi quá, khai hay đóng thuế?

Tôi không muốn lằng nhằng để giái thích thêm, thì thôi khai.

-         Vâng anh cho tôi xin lại tờ khai.

Tôi đang hí húi chuẩn bị viết thêm xuống chữ laptop vào ô vuông khai hàng tạm nhập tái xuất thì bỗng “Soạt!” tôi giật bắn người. Phản xạ bản năng tôi giật lùi người lại và kịp nhìn lên thì chính anh nhân viên này đã giật tờ giấy khai vừa trả lại mà tôi định điền thêm vào đó.

-         Làm như thế à?

-         Dạ là sao ạ?

-         Sao, sao là sao!

-         Dạ thưa anh bớt nóng, có gì sai sót anh chỉ bảo cho, thực tình tôi chưa rõ sự thể là thế nào ạ!

-         Ông phải chồng cái tờ lót vào. Anh ta vừa gằn giọng vừa ném trả lại “tờ vàng” cho tôi.

Chừng đó tôi cũng còn đủ chút “sáng suốt” để kịp không phải bị mắng thêm nữa.

-         Dạ tôi hiểu ý anh rồi, tôi cần phải chồng díp lên nhau để ghi cho nó in xuống tờ phụ. Vậy sao anh không giải thích cho tôi, có gì đâu mà anh nóng nảy dữ vậy?

-         Nóng gì mà nóng! Anh ta vẫn chưa tha.

-         Vâng, xin anh bớt nóng cho, xin anh bớt nóng cho. Tôi nghĩ chuyện quá nhỏ không đủ để anh phải nổi nóng với tôi như vậy. Và hẳn là sẽ tốt đẹp hơn nhiều nếu anh chỉ cần nhắc nhẹ tôi một câu là tôi cũng có thể hiểu.

Chừng như anh ta thấy mình quá đáng anh ta xoa dịu: “Ấy là tôi giúp anh đấy chứ, tôi sợ anh ghi xuống hỏng đi nên tôi phải giật lại”.

-         Vâng, rất cám ơn anh đã giật giúp!

Sau đó thì chúng tôi được qua, không có một câu hỏi gì thêm. Tôi cũng kịp đọc được tên trên bảng tên anh ta là Trần M. Tr.. Mấy nhân viên đứng cạnh anh ta không có phản ứng gì với sự cố đó, lặng lẽ nhìn đoàn người và dòng hành lý chạy qua máy quét. Đi được dăm bước tôi được gọi giật lại, anh T. chạy theo tôi tiếp tục xoa dịu với câu nói trên lặp lại: “Ấy là tôi giúp anh đó chớ...”

Tôi nhập cảnh ở TP HCM nhưng lại xuất cảnh ở Hà nội. Hôm đó đã giữa tháng Giêng, tiết trời Hà nội lạnh. Sân bay quốc tế không tấp nập như lúc về, có lẽ do lượng người đã tái xuất lại nhiều vào những ngày sau Tết. Thủ tục cũng bình thường. Nhân viên hải quan đón tiếp tôi kỳ này là một cô gái trẻ, trắng và xinh trong bộ “quân phục”. Tôi chào cô, cô cũng chỉ chào tôi bằng một cái nhếch mép, nhưng không đến nỗi quá mất lịch sự! Tôi đưa cho cô hai tấm hộ chiếu, cô ta đưa vào cái máy gì đó soi soi. Sau đó cô hỏi hai cháu bé đâu. Tôi chỉ hai cháu đang bám bàn quầy đu lên để cho cô nhận dạng.

- Khi anh nhập cảnh không ai nói gì với anh à?

- Nói gì là gì ạ? Không ai nói gì với tôi ngoài hỏi tôi mấy câu hỏi thông thường? Nhưng ai là ai ạ?

Cô ta dường như không cần chợ đợi những câu trả lời đầy thắc mắc của tôi đó, cô đứng dậy quay lưng, mở cửa phòng ra sau và đi thẳng.

Nỗi nghi hoặc của tôi lại càng dâng cao. Vợ tôi bắt đầu lo lắng. Chuyện gì đây! Điểm lại bốn tuần vừa qua chúng tôi có làm gì để phải vào “sổ đen” không nhỉ? Tôi chột dạ về những cuộc phỏng vấn của đài BBC Luân đôn trong khi tôi đang ở Việt Nam . Chẳng nhẽ như vậy sao? Hay...Làm sao mà đồ đoán hết mọi thứ được. Người em đưa tôi ra sân bay, đứng cách xa chúng tôi chừng 15 thước nhưng không có rào cản, nên sốt ruột khi thấy chúng tôi đứng chờ. Mười phút, mười lăm phút, hai mươi phút. Cô nhân viên đẩy cửa bước vào.

-         Hai bức ảnh của các cháu không có con dấu nổi của sứ quán. Anh cần phải đến đóng dấu.

-         Vậy là tôi phải đem đi đóng dấu bây giờ à? Chuyện này có phải lỗi của tôi đâu nhỉ, chẳng nhẽ tôi phải hoãn chuyến bay à?

-         Ấy là nói vậy thôi, chúng tôi cho các cháu xuất cảnh, nhưng đến nơi anh nhớ đem đến Sứ quán đóng dấu nổi lại cho các cháu.

Hú vía. Chuyện chỉ có thế, mà chúng tôi phải chơi một trò ú tim đứng tim!

Ở phòng khám bệnh

    Vì chưa lần nào về Việt Nam , các con của tôi không quen khí hậu ở đây. Về nhà được hơn ba tuần thì các cháu ốm hết hơn hai tuần. Đứa con nhỏ của tôi sốt lại đợt hai, sốt cao ba bốn ngày liền, kèm theo ho dữ dội, ho như”rút ruột”. Tôi chỉ ngại cháu nó bội nhiễm viêm phổi thì khốn, phòng bệnh vẫn hơn. Cho cháu đi đến chụp Xquang phổi. Tôi đưa cháu đến một phòng khám Xquang tư, bên nhà gọi là phòng khám ngoài giờ. Bước vào phòng đón tiếp không thấy nhân viên, hai cha con ngồi đợi chừng 5 phút thì anh nhân viên về đến.

-         Chào anh.

-         Chụp gì?

-         Dạ xin anh cho cháu chụp lồng ngực kiểm tra phổi chút ạ.

-         Không đi khám bác sĩ nào à?

-         Dạ không ạ.

-         Sao không chịu đi khám. Vào đây!

Tôi lặng lẽ đưa cháu vào và hướng dẫn cho cháu lên chiếc bàn chiếu và nằm xuống theo đúng thủ tục chụp quang tuyến. Tôi đang giải thích cho con tôi phải làm cái gì, và tại sao vào đây. Mặc dù đã được giải thích và hướng dẫn từ nhà, nhưng một thằng bé năm tuổi không thể không “khớp” trước một cái máy to đùng đen sì chắn trên một cái bàn mà tôi bắt cháu phải trèo lên.

-         Nằm ngửa thẳng chân ra! Anh ta lên giọng. Thằng bé lại loay hoay.

-         Nằm thẳng ra, bộ nằm yên một chút không được à! Lần này thì anh ta quát.

-         Nhanh con, chú mắng kia kìa. Coi bộ thằng nhỏ lại lanh lợi ra sau câu quát “xé óc” của anh nhân viên. Nó răm rắp và nhớ những gì tôi dặn nó trước đó phải làm. Anh nhân viên cũng không màng một lời hướng dẫn.

-         Nhấc đầu lên! Anh ta đặt xuống lưng cháu tấm phim, rồi bước ra phòng ngoài.

Tôi kịp nhắc cháu câu cuối cùng: “Con nằm yên, hít thật sâu vào cho ba, giữ hơi đừng thở ra nhé cho tới khi con đếm nhẩm đến 10”. “Dạ, con nhớ rồi!” Tôi nhanh chân rảo bước để kịp theo anh ta ra khỏi phòng chụp. “Sầm!” Cánh cửa đóng sập ngay trước mũi tôi, nếu tôi không nhanh chân kịp lùi lại một bước thì lỗ mũi không ăn trầu, chắc cái đầu cũng phải hút thuốc! Tôi phải đứng lại trong phòng với cháu. Nhiễm một chút tia nữa cũng không sao, bằng với cháu.

-         Xong rồi! Anh ta lại dõng dạc.

Cha con tôi lại líu ríu dắt ra ngoài phòng chờ.

Anh nhân viên đi ra đi vào chờ tấm phim khô. Trí nhớ hiện về trong tôi bất chợt.

-         Ủa, phải Ng. không? Tôi hỏi anh ta, hơi đột ngột, và cũng sợ mình nhận vơ.

-         Ủa! N. hả! Anh ta nhắc đúng tên tôi.

Tôi chẳng lạ gì cái anh chàng này nữa, anh ta học sau tôi khi còn học trung học, sau đó anh ta vào học trung cấp kỹ thuật quang tuyến. Còn tôi vào trường Y khoa trước anh ta.

-         Xin lỗi nha!

-         Có gì đâu. Khoẻ chứ?

-         Khoẻ!

...

Tôi ngẫm nghĩ, anh ta xin lỗi mình về thái độ vừa rồi chẳng qua là mình quen anh ta. Thôi chín bỏ làm mười. Dĩ nhiên sau đó cha con tôi được miễn phí tiền chụp quang tuyến dù đó là phòng chụp tư nhân.

Đó là hai câu chuyện trong số các câu chuyện liên quan tôi cóp nhặt lại sau chuyến về. Có vẻ đó như là sự phụ hoạ với những cái loa của những người chống cộng chết bỏ (CCCB) ra rả ở hải ngoại rằng nhà nước cộng sản Việt Nam  sản xuất ra những cán bộ cửa quyền, bắt nạt hà hiếp dân chúng. Thế nhưng, trong ký ức tuổi thơ tôi cũng có nhiều câu chuyện về những sự hà hiếp tương tự, cũng chỉ lấy ra hai chuyện để cho cân bằng.

Chuyện ông cảnh sát

Chúng tôi sống trong một khu xóm, thời Việt Nam  Cộng Hoà (VNCH) có một ông cảnh sát ông tên Lê, thứ Năm, nên gọi là ông Năm Lê. Ông chỉ là một viên cảnh sát “quèn” thôi, vì tôi nhớ ông không đeo nhiều “lon” như những người khác tôi thấy. Nhưng trong xóm thì cái uy của ông to lắm, chẳng đứa nào dám ho he. Ba tôi bắt chúng tôi phải gọi là “ông cảnh sát Lê”. Ông Năm Lê có cái nhà không to lắm, ngay sau lưng nhà tôi. Trong nhà ông có hai con rất dữ, đó là con chó và con trai của ông. Con chó của ông nó dữ, thì cũng vì nó phải làm nhiệm vụ. Con trai của ông dữ...chắc tại vì nó là con ông Cảnh sát! Thằng con trai của ông Năm Lê kém tôi một tuổi, chúng tôi lúc đó chỉ mới tuổi còn chơi đá dế, thả diều. Chúng tôi gọi nó là thằng Cu Lê, nó thích trêu chúng tôi bằng cách xúi con chó dữ của nó ra rượt chúng tôi mỗi khi đi qua ngõ nhà nó, để cho chúng tôi hò hét nhau chạy, rồi cười khoái trá. Thường thì nó rất thành công trong những vụ như vậy, vì chẳng đứa nào trong xóm dám ho he, hoặc thì nó đánh, nó nhỏ hơn thì có thằng “đệ tử” là thằng hàng xóm sát nhà nó to con, hơn tuổi tụi tôi nện cho, hoặc nữa thì cũng mách ba nó. Nói tới ba nó thì mọi người bảo, ai bảo tụi mày đi qua nhà người ta! Thế là yên chuyện. Nhưng thế thì chuyện cũng hết thật, trừ ông anh trai của tôi hơn tôi hai tuổi. Như lệ thường thằng Cu Lê lại xui chó chạy ra rượt hai anh em tôi một bữa. Nhưng có lẽ bữa đó đứa nào cũng xui, xui cho thằng Cu Lê đụng phải anh tôi, thằng chì nhất xóm; xui cho anh tôi đụng phải thằng Cu Lê, con ông cảnh sát. Con chó theo lệnh tiểu chủ xông thẳng ra cổng. Anh tôi đã thủ sẵn một hòn gạch, một cái cây cắp bên hông. Oẳng, oẳng! Con chó “trúng đòn” vì hòn gạch và một gậy. Nó không vừa, tiếp tục xông lên theo lệnh chủ. Anh tôi cũng hươi gậy tới tấp. Một thằng một chó quần thảo, chẳng ai dám xông lên ai. Thằng Cu Lê tiếp cứu với một cây gậy tre. Anh tôi thừa thế, tung một cú đá vào bụng, thằng nhỏ bật ngửa. Bất ngờ, và vì đà đang lao vào, thằng Cu Lê ôm bụng gục xuống đất kêu è è. Chúng tôi chỉ còn nước tẩu vi là thượng sách. Chiều hôm đó, nhà tôi được cảnh sát đến thăm nhà. Không phải ông Cảnh sát Lê mà hai ông cảnh sát lạ hoắc đi theo là thằng Cu Lê cái mặt vênh váo. Không kể thêm thì hậu sự cũng đoán được. Anh tôi bị một trận đòn nên thân. Ba má tôi phải mất “tiền cơm thuốc” cho thằng Cu Lê bằng hơn tháng lương của ba tôi mới yên chuyện.

Chuyện ông Đại uý

Chắc khi ba má tôi chọn đất mua nhà đã không coi thầy địa lý, nên chọn nhầm vị thế “đít rồng”. Phía hông sau ông hàng xóm là ông Cảnh sát Lê, còn ngay đằng sau là nhà ông Đại uý Thịnh. Do thế đất, nhà tôi ở dưới thấp, thấp hơn nhà ông Đại uý Thịnh đến cả thước. Mùa mưa đến thì nước trên nhà ông dồn xuống nhà tôi như tháo cống. Mà khổ nỗi bà phu nhân còn tuyên bố là sẽ khơi mương, muốn cho chảy vào đâu là ý của bà. Bao lần thương thuyết cũng không xong, thưa đâu cũng không được, chẳng có ai giải quyết. Một lần nộ khí xung thiên, má tôi không nhịn được nữa đành phải khẩu chiến với phu nhân đại uý. Kết cục là sao thì cũng rõ. Nước vẫn thênh thang vào nhà. Đáng nói hơn là tháng sau ba tôi nhận giấy báo đi quân dịch. Mới đến quân trường:

-         Ai bảo ông tới đây?

-         Thưa XX, tôi có giấy gọi nhập ngũ.

-         Đ.m. đui như ông mà đánh đấm gì, thằng nào gọi mày nhập ngũ?

Số là ba tôi cận nặng, cái kính cận ông đeo nó dày bằng cái đít chai CocaCola thời đó. Ông cận đến 19 đi-ốp! Ông quan thầy lúc đó mới truy ra ai đã lệnh cho ba tôi nhập ngũ, thì mới biết được là Đại uý Thịnh đã “xúc”. Không đánh thì cũng phải đấm, bắt đi nhập ngũ không được, sau đó ba tôi được “biệt phái” về làm khu phố phó khu phố, hàng ngày đi tập quân ngũ, đêm đêm theo quan thầy đi gác tuần tra ở bót khu phố. Ba tôi làm 6 tháng sau đó thì họ cho nghỉ, vì ba tôi không thấy đường để ngắm ruồi súng. Ngày có lệnh triệt thoái của ông Thiệu, ông Đại uý Thịnh lúc đó đã nghỉ hưu trí được dăm năm, lại xuất hiện trong đồ quân ngũ với ba bông mai để cùng gia đình “di tản chiến thuật”. Tôi được biết khi ông chạy đến Ninh sơn, Ninh Hoà, bị việt cộng đuổi rát, ông vứt bông mai, quân trang trên đường, trở lại làm phó thường dân. Dĩ nhiên, tôi không tận mắt chứng kiến ông, nhưng gia đình tôi cũng theo lính tráng, đi theo con “đường máu” 7B, qua tỉnh lộ Phú bổn, Cheo reo, chạy xuống Tuy hoà, chứng kiến rất nhiều “quan thầy” hai ba bông mai trở lên hà hiếp dân thường, cướp bóc trắng trợn trong giờ thứ 25, và sau đó thì lại vứt mai, vứt chiến y trà trộn vào lũ dân thường chúng tôi…

      Những câu chuyện tản mạn đó cho tôi một hình dung không phải chỉ có chế độ cộng sản mới tạo ra thói cửa quyền của cán bộ, quan chức nhà nước. Cũng chẳng phải “cộng sản” mới có, còn “quốc gia” thì không hoặc ngược lại. Mà đó là một cái thói của người Việt kế thừa từ các thế hệ tiền thân, một thời “Quan chi phụ mẫu” tích lũy trăm cho đến các thế hệ sau này. người Việt ta dường như đã tạo ra một tiền lệ, người dân thường là phải chịu cái kiếp thấp cổ bé họng. Người nào có một chút đỉnh quyền lực là đạp đầu cưỡi cổ thiên hạ, cái kiểu cá lớn nuốt cá bé. Cũng chẳng kể đâu xa, trong cộng đồng người Việt bé xíu ở Úc hiện nay này, nơi tôi ở, tôi cũng chứng kiến nhiều chuyện bực mình. Một số ông bà “có chữ”, nói thẳng ra là luật sư bác sĩ,  hơn người khác một chút, cứ làm ra vẻ ban ơn, lệnh lạc khi có việc cần nhờ cậy, mà trả tiền chứ có xin đâu. Tôi cũng đã chứng kiến những người chỉ làm nghề thông ngôn, lại lên thói dạy đời, bình phẩm tư cách đời tư của khách hàng, một chuyện tối kỵ trong đạo đức nghề nghiệp. Trong khi đó các vị CCCB thì lại thích làm chuyện. Đi săm soi, bươi móc trong các mẩu tin trên internet các trang báo điện tử trong nước, di chuyển những tin “giật gân” về máy của mình, xào nấu một hồi, thành ra một câu chuyện dài về chế độ cộng sản toàn thứ thối tha, cán bộ các ngành các cấp hà hiếp, bắt nạt, ăn trên đầu trên cổ dân chúng. Những vị “lãnh đạo tinh thần” của cộng đồng, những “tiếng nói” của cộng đồng thì thích huênh hoang về đạo đức của mình, kích động dân chúng chửi rủa chính quyền Việt Nam bằng những từ thô thiển nhất. Trong khi đó, điều cần làm hơn có lẽ là chúng ta, người Việt, cần phải tự gột bỏ cái thói hống hách cửa quyền đó khi có một chút quyền hạn trong tay. Nên nhìn đó chỉ là một nhiệm vụ được phân công hơn là cái phẩm hàm được hưởng. Dân CCCB đi hô hào đòi tự do, dân chủ cho nước nhà, nhưng chính người dân trong cộng đồng ở hải ngoại chỉ được hưởng đúng một thứ tự do: Tự do chống Cộng và được một thứ dân chủ: Dân chủ nhất trí trăm phần trăm! Những ai có viết lách hay nói những điều mà được phê là “có lợi cho cộng sản” như Điều 4 Hiến PhápVNCH ngày xưa quy định là lập tức bị chửi bới bằng những ngôn từ không có trong từ điển, bị đe doạ hành xử theo lối xã hội đen. Âu cũng là một biến tướng của thói hống hách và cửa quyền vậy.

Tôn giáo

Hàng ngày ở hải ngoại, mọi người cứ phải nghe đi nghe lại mãi điệp khúc rằng chính quyền Hà nội đàn áp tôn giáo, không cho người dân tự do tín ngưỡng. Nào “phòng thông tin Phật giáo quốc tế” (sic), nào mạng lưới tuổi trẻ Việt Nam  lên đường, nào các kiểu liên tôn chống cộng cùng đồng ca bài ca “tôn giáo và nhân quyền”. Tôi cũng phải quyết làm một chuyến thực tế cho biết sự thể

Tin Lành  Đề-ga, “trâu bò húc nhau, ruồi muỗi chết”

Tôi không tin thằng bạn tôi làm gián điệp. Nhưng nó bị cách chức, bị thải về “vườn”. Bạn tôi là bác sĩ, phụ trách vấn đề bệnh da liễu, chịu trách nhiệm về phong trào phòng chống bệnh phong (cùi) trong khu vực tỉnh. Công việc này cậu ta làm đã tương đối thâm niên. Hàng tháng, phái đoàn phải lặn lội xuống từng huyện, từng bản mường xa xôi hẻo lánh, có nơi phải vứt xe máy rồi lội bộ, băng rừng cả nửa ngày trời mới tới bản làng đồng bào, nơi có tỷ lệ mắc bệnh và di chứng của phong nhiều nhất. Công việc bạn tôi phải làm là lãnh đạo phong trào, hướng dẫn khám, cấp phát thuốc, hướng dẫn cho cán bộ địa phương về cách phòng chống bệnh, giáo dục về những thành kiến không đúng đối với người bệnh, giúp người bệnh tái hội nhập với cuộc sống thường nhật. Cũng nhiều lần bạn tôi phải đưa các phái đoàn khách quốc tế, những tổ chức tài trợ cho phong trào đến tận bản làng để họ chứng kiến thực tế hiệu quả công việc. Và tai hoạ giáng xuống bạn tôi cũng vì đó.

Một ngày đầu năm 2001, hàng trăm rồi hàng người đồng bào dân tộc thiểu số đồng loạt rầm rập đổ ra từ các buôn làng kéo về thị xã, nay là thành phố Pleiku, kéo đến khu vựcTỉnh uỷ của Thành phố bao vây, và với yêu cầu đòi đất đã bị người kinh lấn chiếm. Doàn biểu tình có đem theo cờ của "nước Đề ga". Vẻ mặt sát khí, đi đến đâu trong phố cái nhà nào đẹp mỗi người xí phần một cái, chỉ vào này, chỉ vào cái nọ là của tôi, của tao. Thông tin này dĩ nhiên là lọt ra ngoài hải ngoại nhanh chóng được thêu dệt lên thành những tình tiết gay cấn mà có lẽ tôi không cần phải nhắc lại. Tôi cũng là một trong những người được biết tin tức này đầu tiên vì có liên lạc thường xuyên với gia đình.

Trở lại bạn tôi, sau cái vụ này, bạn tôi bị an ninh chất vấn là đã đưa đoàn khách nước ngoài giả danh đến để có hoạt động kích động dân chúng, rồi trong những báo cáo chuyên ngành của bạn tôi được các tổ chức ngoại quốc này trích dẫn thành một dạng báo cáo về nhân quyền! Và bạn tôi đã bị cách chức sa thải ra khỏi ngành, mặc dù bạn tôi chẳng có dính líu gì đến những chuyện như vậy. Lỗi là phải lỗi của an ninh, lỗi của xuất nhập cảnh đã không ngăn chặn những người lợi dụng hoạt động nhân đạo để làm chính trị. Nhưng biết làm sao được.

Theo con đường đất đỏ ngoằn ngoèo nhưng không đến nỗi ổ voi như bảy năm về trước, chiếc xe máy 100cc đưa tôi đến một làng dân tộc thiểu số ở xã Gla, của dân tộc Bana, thuộc huyện Dak-đoa trước đó là huyện MangYang thuộc địa phận Gialai. Xã này nằm về phía đông nam của thị xã, chừng 15 đến 20km. Đó là cái làng rất quen thuộc với tôi hai mươi năm về trước vì tôi có khá nhiều người quen là người bản địa ở đó. Không mấy khó khăn lắm, tôi cũng gặp lại được những anh em quen biết ngày xưa, bây giờ đã thành ông, thành bà. Một số người đã quá cố vì bệnh tật hay tai nạn. Nhưng nhắc lại chuyện cũ, ai cũng nhận ra tôi qua mối bang giao thân tình với ba tôi. Tôi hỏi các anh, nhiều trong số các anh này đã từng theo FULRO -một tổ chức người dân tộc thiểu số do Pháp thành lập còn sót lại và hoạt động chống lại nhà nước rất mạnh vào những năm 80, về chuyện “dân tộc xuống đường” này. Họ còn bảo thêm thì Fulro với mấy ông Tin Lành  Đề-ga cũng như nhau thôi. Họ có tổ chức như nhà nước vậy, nhưng không nhiều. Và tôi cũng không biết nhiều lắm. Các anh bảo:

-         Ui cha, đồng bao đâu có muồn đì biếu tình. Nhứng khống đì khống được đâu à - Ui cha đồng bào đâu có muốn đi biểu tình. Nhưng không đi không được đâu à.

-         Sao lại như vậy?

-         Người ta xúi à, đi thì có gao ắn, khôn đi thì khôn được làm đồng bào tróng buốn này. Tụi tui đấu có muôn đi. Họ báo, cái đất này là của đồng bao, đồng bao phái đi đòi lại. Họ sé giúp đồng bao lấy lại - Người ta xúi à, đi thì có gạo ăn, không đi thì không được làm đồng bào trong buôn này. Tụi tui đâu có muốn đi. Họ bảo, cái đất này là của đồng bào, đồng bào phải đi đòi lại.

Rồi một trong số các anh kể lại chuyện ngày xưa trốn vào rừng đi Fulro, khổ lắm. Vì bị xúi giục là cộng sản nó ác hơn con thú, mày đã đi rồi mày về thì nó thịt mày mất thôi. Sợ lắm, đã lỡ theo rồi không dám về. Sống trong rừng khổ quá, khổ như con thú chứ không thấy cộng sản dữ như con thú. Sau đó nhiều lần vợ con tìm đến tiếp tế rồi khuyên bảo mãi, các anh bèn liều về thử một vài người. Chính quyền khoan hồng cho những người quay về, thế là sau đó mọi người về hết, không ai đi theo Fulro vào rừng nữa. Câu chuyện Fulro cũng kết thúc vào những năm cuối của thập niêm 80. Tôi cũng có những câu chuyện hãi hùng về Fulro nhưng không phải chuyện kể ở đây.

-         Thế còn chuyện đi sang Campuchia thế nào?

-         Úi cha, họ du dố, đi qua đó là được sang Mý, sống sương lăm. Có nhiều ngươi nghe theo đi qua, biết bị lưa rối về. -Úi cha, họ dụ dỗ, đi qua đó là được sang Mỹ, sống sướng lắm. Có nhiều người nghe theo đi qua, biết bị lừa rồi về.

-         Vậy các anh là theo đạo Tin Lành  Đề-ga?

-         Ồ không, tui tui là đao Tin lanh, không phải Đê-ga, nhưng họ biếu tụi tui vô Đê-ga, sẽ có Quốc gia Tin Lành  Đê-ga, sương lăm. Tụi tui không vô -Ô không, tụi tui là đạo Tin Lành , không phải Đề-ga, nhưng họ biểu tụi tui vô, sẽ có quốc gia Tin Lành  Đề-ga, sướng lắm. Tụi tui không vô.

-         Các anh ở đây có được tự do đi nhà thờ không?

-         Đước chớ! Đi không, tui dẫn đi! -Được chớ, đi không, tui dẫn đi.

Buổi sáng đó là thứ Bảy, tôi được đưa đến một ngôi nhà thờ của làng, nhà cất đơn sơ, nhưng rộng, bề ngang của nhà thờ cũng khoảng 15 thước hơn, vách bằng ván, mái lợp tôn, nhưng đứng ở một vị thế khá rộng rãi, nhìn ngoài có hình tam giác, trên nóc là cây thánh giá bằng gỗ vút cao. Tụ tập đằng trước là hàng chục, bên trong nhà thờ đến cả trăm người, thánh lễ đang rước. Cần nói thêm, đối với người đồng bào dân tộc thiểu số ở đây, Gia lai, có hai nhóm chính là Jarai và Bana, thì tuyệt đại đa số họ theo đạo Tin Lành. Đúng hơn là đạo Tin Lành đến với họ hơn là họ đến với Tin Lành. Họ có cả thánh kinh viết bằng chữ Jarai. Theo rồi thành quen, thế hệ này sang thế hệ khác. Từ chỗ tự do truyền đạo để rồi phải “tự do” theo đạo. Tôi chào mấy anh bạn người Bana của tôi ra về. Thú thực tôi cũng thấy áy náy về đời sống còn thiếu thốn của người đồng bào thiểu số, thế nhưng so với hai chục năm trước, hoặc bảy năm về trước thì bây giờ tôi đã thấy có nhiều đổi thay. Xã có trường học, có điện. Tôi cũng ghé vào các làng của người Jarai ven đô, bây giờ đổi khác nhiều, nhiều nhà xây như nhà người kinh chứ không còn nhà sàn nữa, điện 100%, nhiều nhà có ti-vi. Đối với người dân tộc Bana thì theo cảm quan, thu nhập kinh tế thấp hơn người Jarai, nhà cửa của họ xuềnh xoàng hơn. Nhưng nói chung là dân trí của đồng bào dân tộc tây nguyên còn quá thấp so với người kinh (vốn không cao gì), đời sống còn phụ thuộc nhiều vào nương rẫy (nay họ cũng đã học được người kinh cách trồng lúa nước chứ không chỉ làm lúa rẫy đơn thuần như trước đây), tự túc tự cấp. Bây giờ họ cũng đã biết giao lưu buôn bán với chợ người Kinh, nhưng không nhiều. Phương tiện giao thông rất thấp, đường vào làng có phần đã tráng “nhựa” nhưng đa phần chỉ là đường cấp phối, nện đất. Thanh niên trong làng bây giờ cũng đã có nhiều xe máy, nhưng đa số còn lại vẫn là đi bộ. Chuyện đi bộ vài chục cây số mỗi ngày có lẽ là chuyện vặt của họ. Cuộc sống của người đồng bào thiểu số ở Việt Nam  cũng không khác mấy nếu đi vào sâu nội địa của Úc để nhìn cuộc sống của người Thổ dân ở đây, tuy nhiên nước Úc hẳn là phải khác Việt Nam . Chính vì lẽ đó mà họ dễ bị xúi giục và dụ dỗ bởi những lời hứa ..hão về một cuộc sống vật chất sung túc của cái “Quốc gia Tin Lành  Đề-Ga”, và câu chuyện được đưa ra hải ngoại là Nhà nước Việt Nam  đàn áp tự do tôn giáo của đồng bào thiểu số! Có lẽ tôi không cần phải bàn thêm.

Sau sự cố 2001, chính sách ưu tiên cho đồng bào dân tộc ở đây được tăng cường,  nhưng một mặt vấn đề an ninh ở đây cũng được thắt chặt hơn. Tôi nghĩ đó có thể là điều cần thiết, nhưng mặt khác thì sẽ có ảnh hưởng đến việc các tổ chức từ thiện nước ngoài, các tổ chức phi chính phủ, các giới đầu tư ngoại quốc có thật tâm hợp tác và đóng góp cho sự phát triển của tỉnh nhà sẽ gặp không ít khó khăn khi muốn đến đây. Và thực tế như vậy. Tôi có gặp một anh bạn quen tình cờ trước đó bảy năm, anh chàng là người Anh, sang đó làm giáo viên tiếng Anh thiện nguyện, rồi trở thành con rể của thành phố Pleiku. Năm nay anh cũng về đó ăn Tết. Anh ta bảo anh ta là người “nổi tiếng” ở đây. Điều đó đúng, vì suốt gần 4 tuần lưu lại quê nhà, tôi không gặp thêm một người tây nào nữa dạo phố núi ngoài anh ta cả. Cuối cùng sự thiệt thòi cũng lại là người dân. Nhà nước muốn tạo sự tự do, nhưng những tổ chức bên ngoài mưu đồ riêng việc của mình, việc nhà nước phải khép chặt vấn đề an ninh trong những khu vực “nóng”, dân trí thấp như vậy là chuyện không đáng trách. Chỉ có điều “trâu bò húc nhau, ruồi muỗi chết”, trong đó có sự nghiệp của anh bạn tôi.

Catô- thoả hiệp để bành trướng

Khó mà có thể nhận ra đó là cái nhà thờ của bảy năm trước, nhà thờ Thăng Thiên, nhà thờ chính của giáo dân Ca-Tô tại thành phố Pleiku. Được thiết kế theo mô típ nhà sàn dân tộc, nhà thờ Thăng thiên bây giờ trong hoành tráng và khang trang hơn nhiều so với cái nhà thờ dựng bằng gỗ, lợp tôn đã tồn tại mấy chục năm. Nhà tôi nằm bên hông xóm đạo, và nhà thờ này còn có một trường đạo nằm bên kia đường nơi mà thời tiểu học tôi cũng đã học ở đó vì gần nhà. Xóm đạo vẫn nguyên, người theo đạo vẫn thế, khu xóm bây giờ có khác hơn vì con đường đá gồ ghề đã được đổ bê-tông do dân đóng góp với một phần kinh phí nhà nước hỗ trợ trong chương trình nâng cấp lên thành phố. Ông Câu ông Biện cũ đã quá cố, người khác lên thay. Thánh lễ vẫn được cử hành thường xuyên, cuối tuần vẫn đông người đi lễ. Người theo đạo không những không ít đi mà còn đông hơn. Tôi có mấy thằng bạn đồng niên bây giờ cũng thành con chiên của Chúa chẳng qua vì nó lỡ yêu người em xóm đạo. Luật lệ đạo sẽ không cho phép nó lấy “người của Chúa” nếu nó không thần phục Chúa. Và nó trở thành một con chiên bất đắt dĩ từ một Phật tử hoặc một người theo đạo Lương, tức là thờ ông bà. Nó vẫn chưa tin gì ở Chúa dù đã cưới vợ trên mười năm, nhưng không thể không đi nhà thờ vì để giữ hoà khí gia đình! Nó kể, lần rửa tội trước mùa Giáng sinh vừa rồi nó bị “sự cố”. Nó phải chờ chực đến hơn một tiếng rưỡi cùng gia đình vợ để được đến phiên rửa tội. Tới phiên nó lên, đức cha bảo nó đọc kinh, nó: “Thưa cha con không thuộc!” Có lẽ là chuyện không thể tin được, cha nhìn nó với con mắt của người ngoài trần thế! Nó bảo: “Thưa cha, vì con yêu vợ con, nên con mới đến đây, chứ kỳ thực con chưa có đức tin gì ở Chúa cả!” Hết chuyện. Cha đành hoà hoãn trước khi cho nó cái bánh thánh: “Thôi, con đọc kinh sám hối đi!” “Dạ thưa cha con cũng không thuộc nốt!”. Cha nói với nó gì nữa nó cũng không còn nghe, nó đi về chỗ của mình với cái bánh không có phép! Chắc chắn vợ con nó chẳng được kể lại chuyện đó.

Hỏi chuyện những người bạn xóm đạo của tôi về chuyện đi lễ có được tự do không, thì tụi nó còn cười cho tôi là đồ lạc hậu. Tụi nó bảo với tôi, sao mày khác quá chỉ có mấy năm đi hải ngoại về, bộ mày bị “tẩy não” rồi sao! Nhà thờ vẫn đó, chỉ có đẹp hơn, con chiên vẫn đó, chỉ có nhiều ra, cha nhà thờ vẫn đó, chỉ có thay đổi nếu cha già hoặc quá cố. Tôi vẫn còn nhớ những vị cha từ cái thời trên ba mươi năm trước tôi còn học tiểu học ở trường đạo này, một số cha vẫn còn đương nhiệm. Tôi hỏi dọ những người bạn của tôi, đạo dòng và gần gũi với các đức cha sở tại về những vấn đề như Linh mục Nguyễn Văn Lý, hoặc chuyện tấn phong của Hồng Y Phạm Minh Mẫn. Tôi hiểu được rằng chính sách của đạo Ca-Tô là phải “thoả hiệp để…mở rộng nước Chúa!” Họ biết thả con tép bắt con tôm. Họ biết thí tốt để tấn xe. Bên ngoài họ bằng mặt nhưng trong lòng họ không bao giờ là cộng sản. Chợt nghĩ lại, những vị Phật giáo hải ngoại hoặc những phần tử cực đoan Phật giáo trong nước đã không có một cái nhìn “cao kiến” như những người Ca-Tô. Trong cuộc đua đưa con chiên về với nước Chúa này, bên ngoài gần như có một kiểu liên tôn chống cộng, hô hào xúi giục, rồi ủng hộ những giáo phái khác “gây gổ” với chính quyền dưới cái mác đòi tự do tôn giáo. Nhưng bên trong, họ lặng lẽ âm thầm để hành đạo. Cái bắt tay thân thiện của Hồng Y Phạm Minh Mẫn với Phó Thủ tướng Vũ Khoan hoàn toàn không có ý nghĩa như cái bắt tay của Thủ tướng Phan Văn Khải với Hoà thượng Huyền Quang trước đó. Chắc có lẽ chưa ai trong cộng đồng sẽ bảo có những ông “cha quốc doanh”, nhưng “sư quốc doanh” thì được “dán nhãn”. Phật tử Việt Nam cần phải nhìn nhận điều đó trong công việc phụng sự hoằng dương đạo pháp của mình đừng để lún sâu thêm trong vũng lầy “ngao cò tranh nhau…” và bưng nước cho thiên hạ giải khát.

NT

Còn tiếp