Chuyển Luân kính chúc quý bạn đọc gần xa một năm Mậu Tý-2008 Sức khoẻ, An lạc và Tinh tấn

Trang chủ || Liên hệ

Góp nhặt cát đá

Tác giả

CHUYỂN LUÂN SỐ THÁNG 02/2004

Trò chuyện cuối tuần:

GS. Đặng Quốc Kỳ- Đại học Địa Trung Hải Marseille (Pháp): “Trí thức Việt kiều không có đô la”

Minh Hoàn

Người ta gọi GS Ðặng Quốc Kỳ là ông “ba Không”. Tức là không đô la, không vụ lợi và không nản lòng.

     Vài năm trước, thứ “tuyên ngôn” có phần kỳ quặc đó chắc hẳn không chỉ từ ông đưa ra, mà còn có ở nhiều trí thức Việt kiều khác khi về nước tìm cơ hội hợp tác với các cơ quan khoa học ở trong nước. Nói ra cũng chỉ mong trong nước đừng nhầm lẫn trong việc sử dụng trí tuệ Việt kiều. “Người trí thức Việt kiều không có vốn, vốn duy nhất là trí tuệ của mình. Chức năng lớn nhất của Việt kiều là xúc tác, huy động trí tuệ không chỉ của cộng đồng người Việt ở nước ngoài mà cả bè bạn quốc tế”. Ông giáo sư Đại học Marseille Đặng Quốc Kỳ nhắc lại chuyện cũ với giọng cười xòa. Sau đây là ghi nhận cuộc trò chuyện giữa GS Ðặng Quốc Kỳ và chúng tôi.

 MH: -Đầu năm hẳn ông có nhiều chuyện mới?

ÐQK: -Chuyện mới ư? Tôi mới tái đắc cử chức Phó Chủ tịch Hội người Việt Nam tại Pháp. Lại tiếp tục những công việc khó khăn và ngổn ngang của Hội. Có lẽ đây là nhiệm kỳ cuối cùng của tôi rồi. Lần này tôi về nước là để báo cáo và làm nốt một số công việc mà tôi đã hứa với Chủ tịch Phạm Thế Duyệt và Phó Thủ tướng Phạm Gia Khiêm hai năm trước đây.

 MH: -Cụ thể là những việc gì?

ÐQK: -Đầu tiên là việc triển khai dạy tiếng Việt cho con em Việt kiều ở Pháp. Tìm kiếm những khả năng hợp tác giữa Pháp và Việt Nam về nghiên cứu và chuyển giao công nghệ sau thu hoạch. Đến nay chỉ có công việc này là đạt kế quả, đó là xây dựng dự án xin tài trợ của Hội đồng châu Âu đầu tư cho việc phát triển mô hình đào tạo của Đại học Thái Nguyên và một số tỉnh miền núi phía Bắc về nâng cao khả năng sử dụng công nghệ thông tin.

 MH: -Năm ngoái, nghe nói ông đã đứng ra tổ chức một hội thảo về hợp tác Âu- Á tại Marseille, trong đó có mời chuyên gia của nhiều nước tham dự. Chắc cũng vì việc này?

ÐQK: -Hội thảo này có sự tham gia của hơn 50 nhà khoa học từ các nước châu Âu và châu Á, thảo luận xung quanh việc xây dựng đề án xin tài trợ của Hội đồng châu Âu, một chương trình đặc biệt dành cho các nước Đông Nam Á, tối thiểu cũng từ 100-200 nghìn đô la. Kết quả là chúng tôi đã sắp hoàn thành xong hồ sơ xin tài trợ cho trường Đại học Thái Nguyên rồi và sẽ trình lên Hội đồng châu Âu vào tháng 10 tới.

 MH: -Một chuyện vui mà tôi mới nghe được là, từ nước Pháp, ông Kỳ đã mời một số lãnh đạo tỉnh và trường Đại học Thái Nguyên lên mạng chat với nhau, mà lại là chat hình có webcam?

ÐQK: -Chuyện hoàn toàn nghiêm túc đấy! Tôi là dân công nghệ thông tin (thập niên 60, ông Kỳ nằm trong số 50 chuyên gia đầu tiên của ngành công nghệ thông tin nước Pháp), về nước nghe một số đồng nghiệp ta thán rằng nhiều thanh niên chỉ dùng internet để tán gẫu. Tôi bảo, các anh đừng nghĩ chat là nhăng nhít, mà nó là một công cụ để làm việc hữu hiệu nhất và rẻ tiền nhất hiện nay đấy. Chính xác là tháng 10 năm ngoái, Bộ Ngoại giao Pháp tổ chức một hội nghị hợp tác song phương tại Toulouse. Tôi trực tiếp tham dự và có mời thêm các vị lãnh đạo tỉnh và Đại học Thái Nguyên tham dự qua…chat có webcam (hình). Tại hội thảo này, tôi tình cờ gặp một người bạn là Vụ trưởng Vụ châu Phi của Bộ Ngoại giao Pháp. Ông ta gợi ý cho tôi, phía đối tác Việt Nam có thể xin được tài trợ của Chính phủ Pháp. Phía bạn yêu cầu, đó phải là các dự án hợp tác với Senegal hay một số nước châu Phi nằm trong khuôn khổ chương trình tài trợ của Pháp cho các nước này.

 MH: -Cơ quan nào nào trong nước có may mắn được nhận nguồn tài trợ này?

ÐQK: -Đại học Thái Nguyên và một số cơ quan ở miền núi phía Bắc. Sau chuyến đi khảo sát tới đây, tôi dự kiến sẽ đề xuất xây dựng một mạng thông tin intranet kết nối Đại học Thái Nguyên và 6 trung tâm ở miền núi phía Bắc với Đại học Marseille và một số trường đại học ở châu Phi. Số tiền được Chính phủ Pháp tài trợ cho dự án có thể rất lớn, lên đến vài trăm nghìn đô la.

 MH: -Có lần nghe ông tâm sự rằng, một số chương trình do ông khởi xướng sau khi hoàn thành thì phía đối tác Việt Nam chỉ biết đến người châu Âu là “to”, các chuyên gia Việt kiều như ông có khi bị xem như người trung trung gian “ăn hoa hồng”, thậm chí tệ hơn là hướng dẫn viên du lịch cho các đoàn chuyên gia Âu- Mỹ?

ÐQK: -Đó là chuyện bị “phân biệt đối xử” của vài năm trước. Tôi nhắc lại chuyện “ba Không”. Ngày ấy, tôi về nước, khi đề cập tới vấn đề hợp tác với nước ngoài, câu đầu tiên mà tôi nghe được là chuyện xin học bổng xuất ngoại, xin kinh phí này kia…Do đó, kinh nghiệm để tránh bị hiểu lầm là: cứ nói huỵch toẹt ra nguyên tắc hợp tác: không đô la, không vụ lợi và không nản lòng. Rất mừng là bây giờ đã có sự chuyển biến trong cách nghĩ của anh em, bạn bè đồng nghiệp trong nước về các trí thức Việt kiều. Nếu vẫn còn ai đó giữ nguyên thái độ “phân biệt đối xử” của ngày xưa thì, theo tôi, hãy công bố cho mọi người biết, giống như một thứ “dịch cúm gà”!

 MH: -Ông nói đã có bước chuyển mới trong vấn đề thu hút và hợp tác giữa trong nước và trí thức Việt kiều. Trên thực tế như báo chí đã phản ánh, số các chuyên gia Việt kiều trở về tìm cơ hội hợp tác với trong nước vẫn còn rất ít…

ÐQK: -Theo chủ quan tôi đánh giá con số này là rất thấp. Chúng ta thậm chí chưa huy động được một phần trăm của lực lượng trí thức người Việt ở nước ngoài. Nếu quan niệm trí thức là những người có trình độ đại học và sau đại học thì số lượng trí thức của ta ở nước ngoài phải nói là khá đông. Thế nhưng, những người được gọi là chuyên gia thì không không nhiều lắm đâu, không phải vài trăm nghìn như chúng ta tưởng mà chỉ vài chục người thôi.

Chúng ta vẫn chú trọng tới việc mời các trí thức, chuyên gia Việt kiều về nước giảng dạy. Cố nhiên đó là sự đóng góp rất tốt, vì họ đem đến một cách nhìn mới, một cách tiếp cận mới. Nhưng tôi nghĩ, ở trong nước không thiếu gì các giáo sư có khả năng làm chuyện đó. Chuyên gia Việt kiều phải đóng vai trò xúc tác cho các hoạt động hợp tác, chuyển giao khoa học công nghệ ở tầm quốc gia.

 MH: -Phải chăng là chúng ta chưa xác định rõ ràng hai vấn đề: Trong nước cần ở trí thức Việt kiều cái gì? và trí thức Việt kiều cần trong nước những gì?

ÐQK: -Cảm nhận của tôi sau khi gặp các vị lãnh đạo là, trong nước cần sự hỗ trợ của Việt kiều trong việc quốc tế hóa hệ thống giáo dục, đào tạo và nghiên cứu, chuyển đổi để thích nghi với các trào lưu công nghệ mới trong bối cảnh toàn cầu hóa tri thức. Ngược lại, phía Việt kiều chờ đợi sự công nhận của Nhà nước đối với những đóng góp của họ, tin tưởng và mạnh dạn bổ nhiệm họ vào các hội đồng thẩm định khoa học công nghệ quốc gia. Trong nước dường như chưa thể hiện một cách rõ rệt sự công nhận và tôn trọng đóng góp của trí thức Việt kiều. Kiều bào muốn được cơ quan trong nước ghi nhận những đóng góp, nhưng họ không xin và đừng chờ đợi họ xin.

 Trong cuộc gặp mặt với Chủ tịch Đoàn Chủ tịch Ủy ban Trung ương MTTQVN Phạm Thế Duyệt mới đây, tôi rất mừng khi nghe ông ấy nói rằng, chúng ta sẽ cương quyết loại bỏ cơ chế “xin- cho”. Và tất nhiên trong đó sẽ loại bỏ cơ chế “xin- cho” trong khen thưởng. Điều thứ hai những trí thức Việt kiều chờ đợi là, khi trở về hợp tác giúp đỡ các cơ quan trong nước họ không phải bỏ tiến túi ra để lo đi lại, lo ăn nghỉ…

 MH: -Những lo lắng của ông và nhiều trí thức Việt kiều khác hình như đã được giải quyết. Năm vừa qua, Ủy ban Về người Việt Nam ở nước ngoài- Bộ Ngoại giao đã lập ra Quỹ hỗ trợ cộng đồng để hỗ trợ cho các trí thức Việt kiều trở về hợp tác giúp đỡ trong nước.

ÐQK: -Sự thật là tôi hoàn toàn không biết quỹ này được lập ra khi nào. Đây là lần đầu tiên tôi nghe đến. Có lẽ tại cách thức làm việc của các cơ quan trong nước là thường qua các tổ chức trung ương hay các hội đoàn Việt kiều ở nước ngoài, chứ không phải với những người làm khoa học.

 MH: -Đánh giá của ông về chính sách và công tác vận động kiều bào trong năm vừa qua?

ÐQK: -Kết quả nhìn thấy được là số lượng kiều bào về nước tìm cơ hội hợp tác, đầu tư và thăm thân nhân ngày một đông hơn. Cũng có nghĩa là chúng ta đang dần xóa bỏ được những mặc cảm của một số đông kiều bào, đặc biệt là ở Mỹ, Canada. Minh chứng là sự trở về vào dịp giáp Tết của ông Nguyễn Cao Kỳ, nguyên Phó Tổng thống của Việt Nam Cộng Hòa ngày xưa. Đây có thể xem như một biểu hiện hiện rõ nét của tinh thần đại đoàn kết, tạo dựng được lòng tin của đông đảo người Việt Nam ở nước ngoài bằng quan điểm xem cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài là bộ phận không thể tách rời. Tôi nghĩ rằng, trong kết quả đạt được đó có sự đóng góp đáng kể của ủy ban Trung ương MTTQVN!

 MH: -Xin cảm ơn ông về cuộc trò chuyện này.

Minh Hoàn (thực hiện).