|
Quê hương c̣n đó…
Trịnh Nhật
Chợt một lúc nào đó thấy hồn bơ vơ trong đời.
Đứng đó giữa phố phường đô thị, như đứng đó trong giận hờn nơi đáy mắt tha nhân.
Người đàn bà không có bàn tay thon dài vẫy gọi. Ngôn từ hôm nay không c̣n ǵ
làm say mê ḷng người. Những con đường thành phố đều chạy ṿng quanh. Hứng
khởi là lúc trăng lên trong đêm lạnh, ra đi để giă từ, dấn bước vào một cuộc
hành tŕnh lăng mạn:
Ta sẽ ra đi, sẽ giă từ phố thị,
Bỏ lại đây ngày tháng cũ sầu bi!
Ta sẽ ra đi, suôi về miên xa vạn lí…
Để kiếm t́m em, người yêu thời Thái Thuỷ,
Để nh́n em cười và hôn em say đắm…
Ở làn môi, làm mắt lẫn làn mi…
Chuyến đi Việt Nam mới đây của tôi là quyết định
đi t́m một "khoảng trống", đi t́m "niềm quên trong nỗi nhớ"…
Khi ở Sài-g̣n, tôi đă gặp nữ ca sĩ Ư Lan trong
t́nh cờ (bên ông xă mới) tại Saigon Prince Hotel. Có dịp hỏi thăm và nhắc lại
cho nàng biết đă gặp ca sĩ Thái Thanh (mẹ nàng) và Ban Gió Nam (Ban Hợp ca Thăng
Long cùng Quái kiệt Trần Văn Trạch) bằng xương bằng thịt lần đầu tiên vào năm
1953 tại Nhà Hát Lớn Hải-pḥng (chuyến lưu diễn tại Hải-pḥng và Hà-nội là do
Bác Mẫn, Chủ Quán Đô Thành, Phố Lương Văn Can, Hà-nội, bạn của Bố tôi, đứng ra
tổ chức). Ôi một vùng kỉ niệm!
Tại Nhà Văn hóa Thanh niên, Sài-g̣n, tôi đă nghe
Quang Minh day dứt hát nhạc Cung Tiến:
Ḷng cuồng điên v́ nhớ
Ôi đâu người đâu duyên t́nh cũ?
Tôi đă ra, đă thấy băi biển Đồ Sơn:
Không đi không
biết Đồ Sơn,
Đi ra mới biết chẳng hơn Đồ Nhà!
Tôi đă liều lĩnh đặt tay lên “Trái cấm” của
tượng Thần Vệ Nữ tại Thung lũng T́nh yêu, Đà-lạt mà:
Nh́n em trong đau thương: Niềm đau của đá!
T́m em trong mưa sa: Giọt mưa đỏ lá!
Tôi đă từ Hà-nội lên chuyến xe đ̣ đi Lạng Sơn.
Ai trong chúng ta mà lại không thuộc những câu ca dao dưới đây từ thuở c̣n để
chỏm:
Đồng Đăng có phố Kỳ Lừa
Có nàng Tô Thị có chùa Tam Thanh
Ai lên xứ Lạng cùng anh?
Bơ công bác mẹ sinh thành ra em...
Tay cầm bầu rượu nắm nem
Mải vui quên hết lời em dặn ḍ...
Tôi đă lên Đồng Đăng nhưng tuyệt nhiên không
thấy Phố Kỳ Lừa. Phố Kỳ Lừa bằng xương bằng thịt nằm ngay tại Thị xă Lạng Sơn,
cạnh Chợ Kỳ Lừa. Nàng Tô Thị ở cách Thị xă khoảng 2 cây số. Nàng nay không c̣n
dáng vẻ thiên nhiên của một phụ nữ bồng con chờ chồng, v́ nghe nói bị một số
công nhân khai thác đá phá hỏng. Có người bảo rằng nàng Tô Thị đă bị chấn
thương trong thời ḱ Trung Quốc 'dạy cho Việt Nam một bài học' vào cuối năm
1979. Nay Nhà Nước đă xử lí và tái tạo bằng vật liệu nhân tạo với vôi vữa, xi
măng. Câu truyện nàng Tô Thị đă không để lại trong tôi một triết lí đáng kể nào,
nên chẳng làm ǵ có chuyện:
Mải vui quên hết lời em dặn ḍ…
Tôi đă ở Hải-pḥng 2 ngày. Đă về Đại Mỗ, Hà Đông
quê ngoại một buổi trưa. Đă ở Hà-nội được tất cả một tuần lễ. Đối với dân
Hà-Thành, là thân trai "mười hai bến nước", ngày nay muốn ăn khách phải hội đủ
các điều kiện:
Tóc ánh bạc,
Túi ánh kim
Chim ánh thép!
Hỡi ôi! Thấy rơ "thân phận bọt bèo" của ḿnh.
Có gồng ḿnh cho lắm th́ chắc cũng chỉ hội đủ được một tiêu chuẩn. Tôi vẫn bụng
bảo dạ: "Người ta đi vào t́nh yêu như một đứa trẻ". Chưa gặp đối tượng đấy thôi!
Khi gặp rồi, làm chủ được con tim không phải là chuyện dễ. Nghệ sĩ lại có cái
thói thích "Thú đau thương", "Thà là giọt nước vỡ trên tượng đá...", "một phút
huy hoàng rồi chợt tắt"...
Tội ǵ, ngu ǵ phải làm chủ lấy con tim? Khi
t́nh yêu đă như trái chín, khi 'ṿng tay đă ôm chặt ṿng tay', khi má đă dựa,
vai đă kề, 'cho má cho môi làm quen', th́ 'bờ môi sẽ níu chặt bờ môi', lửa t́nh
sẽ hừng hực bốc lửa, lửa dục sẽ bừng bừng bốc hỏa. Đến giây phút thần tiên ấy
th́ niềm mơ ước cho "chim bướm trao t́nh" là lẽ tự nhiên trong trời đất. Trai
th́ tơ tưởng đến cánh "bướm", biểu tượng cho bộ phận sinh dục nữ, gái th́ ôm ấp
lấy cánh "chim", biểu tượng cho bộ phận sinh dục nam:
Bướm bay cho hồn ngợp say
Chim bay cho t́nh ngất ngây…
Hồn anh say bay theo cánh bướm
T́nh em say theo cánh chim bay…
Khi nói về “chim”, các cụ ta ngày trước đă có
lời khuyên con cháu:
Chim khôn đậu nóc nhà quan
Trai khôn t́m vợ gái ngoan t́m chồng.
Qua chuyến đi t́m hiểu sự thật (fact-finding
tour) tại chốn ngàn năm văn vật này, tôi mới vỡ nhẽ ra rằng: “chim khôn nay
không c̣n đậu nóc nhà quan” nữa, mà rằng:
Chim khôn chim ngổng cao đầu,
Bướm khôn bướm đậu vào đầu chim khôn.
Mỗi người trong chúng ta đều có cái lí do riêng
để có mặt tại Việt Nam. Nhà văn Nhật Tiến th́ bảo: “Khi bỏ nước ra đi, tôi không
nói là sẽ không trở về… Là nhà văn tôi không thể viết theo những lời đồn đại.”
Cựu Tổng thống Mỹ Clinton th́ nhắc nhở: “Chúng ta không thay đổi được quá khứ…
Cái mà chúng ta có thể làm là nh́n vào tương lai!” Một cặp vợ chồng Việt kiều
hải ngoại nào đó, th́ bênh vực: “Tụi tôi về Việt Nam chơi, tiêu tiền ở các cửa
hàng, quán ăn, khách sạn, và cả tặng tiền cho bà con tiêu dùng là góp phần vào
sự tăng trưởng cho nền kinh tế Việt Nam đó chứ?”. Ai dám bảo đây không phải là ư
nghĩ thầm kín của “đa số thầm lặng”?
Riêng tôi, đă nhiều lần về Việt Nam kể từ năm
1991 để thăm quê nhà, để dự hội nghị, để trao đổi giữa các đại học. Chưa hề có
một ngày nào “đi buôn”, “đi xóm”, "đi bia ôm”. Khi nói thế, không có nghĩa là,
tôi sẽ lên án những người về Việt Nam với mục đích "đi" như trên. Họ có quyền tự
do của họ và tôi sẵn sàng tôn trọng và tranh đấu cho cái quyền tự do đó.
Cuộc hành tŕnh về quê lần này đưa tôi đầu tiên
đáp xuống phi cảng Sàig̣n. Sau đó là đi Lái Thiêu (nhậu nhẹt với hai 'người
bạn học cũ'), Suối Tiên (gặp lại người 'em gái hậu phương' về từ Miệt Dưới),
Vũng Tàu (thăm lại 'mối t́nh dang dở' của một người bạn thân)... đă ngồi ghế bố,
ăn quà vặt và uống cà-phê đá tại Băi Trước. Đă đi Đà lạt ... đă đi Cầu Đất,
cách Đà-lạt hơn nửa tiếng xe ôm, thăm một người bạn đau bướu ruột cùng … khi ở
Cầu Đất, trong lúc trà dư tửu hậu với nhóm bạn bè bốn năm người, tôi đă được một
người bạn cũ, Hồ Hoàng Quân, gốc Đà-lạt đọc cho nghe, chếch choáng qua hơi men,
bài thơ "Ừ th́" anh đă làm từ hơn 40 năm trước:
Ừ th́… em đi lấy chồng
E trời
cũng đến muà Đông
Mùa Đông Cao nguyên có nắng
Hoa mơ bướm mộng tiễn đưa
Mùa Đông Cao nguyên mây trắng
Lạy trời sang Xuân rồi mưa!
Để em xuôi về nhà người…
Rượu nồng cưới tuổi hai mươi
Hoa đào hồng bay bỡ ngỡ
Cô dâu nào cười không tươi?
Lạnh rồi em đi lấy chồng
Đời người chín bến
mười sông
Muộn rồi em đi lấy chồng
Ừ th́… như thế cũng xong!
Sau Cầu Đất đă về lại Sài-g̣n...đă bay đi
Hải-pḥng, nơi chôn nhau cắt rốn của tôi, của Văn Cao, của Nguyễn Chí Thiện… rồi
ra Hà-Nội… rồi vào lại Sài-g̣n.
Tôi đă đi khắp nẻo đường quê hương xưa cũ:
Quê hương c̣n đó
Nhưng người về đâu?
Về lại quê hương mới 'lưu đầy' hơn một phần tư
thế kỉ với niềm nhung nhớ chưa nguôi, th́ được nghe văng vẳng đâu đây tiếng
Nàng Thơ "La Muse" vọng lại:
Niềm Đau của Đá, ai hay?
Con sâu nằm cuộn giấc dài mộng du,
Trong ta t́nh vẫn mịt mù!
Trong khoảnh khắc, 'từ ấy… trong tôi bừng nắng
nhẹ' của một mùa Xuân sang.
Trịnh Nhật
Sydney, Cuối Đông Miệt Dưới 2003
|
