Ðó là một đoạn Kinh tôi đọc bao lần, và lần này (2003) đọc lại từ đoản văn của Vũ Khắc Khoan, tôi lại nghe thêm lần nữa như tiếng chuông giữa đêm dài mê ngủ. Chuông và kinh, niệm và mõ, tất cả là để đánh thức - nhưng từ thuở ấu thơ, mỗi lần nghe kinh và tiếng mõ là lúc tôi đánh giấc ngon lành.  Cuộc đời như là một giấc mơ dài - không hề có cơ hội được tỉnh thức. Nay đọc lại Vũ Khắc Khoan, tôi chợt nhớ lại những ngày ở trại tỵ nạn Ft Chafee, Arkansa hồi mới đến Mỹ năm 1975.  Hình ảnh Vũ Khắc Khoan khó phai nhạt trong tôi.  Cái dáng người vững chải, quắc thước, hai mắt sáng như sao, và nhất là đầu tóc bạc trắng như tuyết.

Tôi gặp Vũ Khắc Khoan bằng sách vở từ khi còn nhỏ ở Việt Nam.  Không biết là tôi đọc văn ông từ lúc nào.  Nhưng tôi nhớ đến một loại văn khác, đi ra khỏi chuyện tình cảm lẩm cẩm, chuyện cá nhân và xã hội đời thường.  Văn của ông nói về Phật, về Lão, về Chúa, về Thành Cát Tư Hãn, về "Những người không chịu chết."  Tôi đi cùng ông qua sách vở, lên đỉnh núi tìm Kinh để khơi dậy cái hào khí của người xưa - khi không gian tâm thức chưa bị vẩn đục bởi cái vọng tâm thấp kém của thời đại và con người bây giờ.  Trong cái tưởng tượng của ấu thơ, tôi nghiền ngẫm văn chương của ông cùng với những nhà văn miền Nam thưở ấy.  Tôi  mơ mộng thấy mình đi tìm Thần Tháp Rùa, đi tìm cái Ðạo của Lão qua thiên nhiên.  Nhưng chờ cho đến khi đến Ft. Chafee thì tôi gặp được con người Vũ Khắc Khoan. Ở trong khu rừng Arkansas, tôi đã mơ hồ leo ngựa với Lê Khuê Hiệp (và Thích Giác Ðức, Ðặng Ðình Khiết, Bích Quyên, Vũ Tiến Thuỷ...) chạy theo bóng dáng (qua vở kịch) Thành Cát Tư Hãn.  Tôi thấy Vũ Khắc Khoan phảng phất hình ảnh của Ông nội tôi: cả hai đều lớn tuổi, tóc bạc, vững chắc - và chỉ nói chuyện về Kinh.  Tôi liên tưởng đến hình ảnh của hai vị đạo sư khác: Swami Sri Yukteswar và George Ivanovitch Gurdjieff. Tất cả đều có một cái chung của những nhân dáng bản lãnh và đạo vị.  Những con người xứng đáng với cơ sự làm người.  Vì họ biết đọc Kinh.

"Tịnh Liên (Nghiêm Xuân Hồng) lão ông với Khoan tôi vốn là chỗ thâm giao, lại là móng vuốt trong chốn thiền môn, mê đọc kinh như lứa tuổi hai mươi mê đọc thơ tình, gần đây vì thương cho sự hoang rậm của lòng người xa nước, nên đã dốc lòng đem tất cả cái sở đắc của mình mà viết lời sơ giải mấy bộ Ðại Thừa.  Viết đến đâu hoằng bá đến đó và đều đều gởi đến Khoan tôi, với lời răn nhủ rằng: Này ông Vũ Khắc Khoan ơi, ông phải bớt đàn đúm với bọn lãng tử để dành thì giờ mà tu tỉnh đọc kinh.  Rằng: Này Vũ Khắc Khoan, ý ông thế nào?  Giả sử có người đem 7 món báu chứa đầy cả đại thiên thế giới mà bố thí thì người đó có nhiều công đức hay không? Tôi rằng: thì nhiều. Ông chỉ đợi có thế, tiếp ngay: Ấy thế mà còn thua một người chỉ thọ trì 4 câu kệ hay nhẩm thầm một đoạn kinh.  Biết không?" (Ðọc Kinh, tr.28).

Vũ Khắc Khoan và Nghiêm Xuân Hồng đứng trên một thời quán của những tâm hồn cao thượng ở giữa cái buổi mà con người không còn biết đến Kinh sách.  Cuộc đời của mỗi chúng ta chỉ là một biểu dấu cho một số những tín hiệu cần phải được bật lên.  Mà chỉ có Kinh sách mới cho ta được ánh sáng cần thiết.  Nhưng, bác Khoan ơi, "Nói ra là bị kẹt." Nhưng rồi, "Khổng Khưu vẫn nói, cả đời.  Lão Ðam thì nói đến 500 chữ Ðạo đức kinh và Thích Ca Mâu Ni trong suốt 49 năm hoằng pháp, nguyên lời Ðại Bát Nhã, đã nói ròng tới 22 năm."  Cái khổ của noetic authority - thẩm quyền của tri thức - là phải lên tiếng nói.  Dù rằng, "Nói ra thì bị kẹt.  Không nói cũng không xong." (Ðọc Kinh, tr.12-13).

Tôi xin tiếp lời Vũ Khắc Khoan và Nghiêm Xuân Hồng để trích Lăng Nghiêm: "Hãy chọn đại dương, hỡi các ngươi, thay vì bọt biển."  Khi cái ta này, vốn chỉ là bọt biển, trở về hòa với Ðại Dương của Chân Như tuyệt đối, khi đó, chúng ta mới hiểu Biển là gì, bọt sóng là chi.  SatChitAnanda.  Hôm nay một mình bên cửa sổ, vươn mình lên với Lăng Nghiêm Tông Thông, tôi nhớ về Vũ Khắc Khoan, nghĩ đến Nguyễn Hữu Ðịch (Ông nội tôi). Ôi! SatChitAnanda.  Being, Consciousness, Bliss.  Namaste, Peace, Amen, Om. Om. Om.

Nguyễn Hữu Liêm