Chuyển Luân kính chúc quý bạn đọc gần xa một năm Mậu Tý-2008 Sức khoẻ, An lạc và Tinh tấn

Trang chủ || Liên hệ

Góp nhặt cát đá

Tác giả

CHUYỂN LUÂN SỐ THÁNG 11/2003

Nhật Thực

Hà Giang

Nhật Thực là tựa đề của một CD nhạc do Viện Âm nhạc thực hiện và phát hành ở Việt Nam gần đây.  Đây là một tác phẩm đã gây tiếng vang và thu hút sự chú ý của giới thưởng thức âm nhạc ngay từ lúc nó chưa được trình làng, nhất là sau vài trở ngại với cơ quan kiểm duyệt của chính quyền địa phương.  Nhưng tác phẩm không vì bị trục trặc với chính quyền mà gây được cảm tình của những người yêu mến nghệ thuật, vì đây là một tác phẩm đặc sắc về nội dung cũng như hình thức.  Giới nhạc sĩ trong nước đánh giá những ca khúc trong CD là “giàu nhạc cảm, có nhiều tìm tòi cả về sáng tác, hoà âm, biểu diễn và phối khí.”  Một người yêu nhạc khác nhận xét: “Nhật thực là một tác phẩm tuyệt vời.  Những ca từ trong album gần gũi và sáng trong đến kỳ lạ, cái mới lạ chưa từng có trong những ca khúc tôi từng nghe ở Việt Nam.”  Dù biết cảm nhận là một đặc tính cá nhân, và không có gì để cân đo đong đếm cảm nhận, nhưng có lẽ những nhận xét trên không phải là quá đáng.  Ở đây tôi muốn thêm là dù những ca khúc trong Nhật Thực quả là mới, nhưng chúng cũng mang đậm nét Việt Nam.

CD gồm chỉ vỏn vẹn 7 bài nhạc do Nhạc sĩ Ngọc Đại phổ từ thơ của Nhà thơ Vi Thùy Linh, và do Ca sĩ Trần Thu Hà trình diễn, với nghệ thuật hòa âm của Nhạc sĩ Đỗ Bảo.  Phần bìa CD do một họa sĩ người Tây Ban Nha vẽ, dùng những ánh sáng để cắt những khoảng tối và sáng trên mặt.  Cách trình bày bìa và sắp xếp ca khúc cho thấy những người thực hiện CD này rất quan tâm đến nghệ thuật và trân trọng người nghe.

Có thể nói đây là một tác phẩm của những người trẻ viết cho những người trẻ.  Thật vậy, ngoài Ngọc Đại ra, các nhân vật sáng tác và trình diễn khác đều chưa quá tuổi hai mươi nhăm, và có người vẫn còn theo học đại học nhạc (như Trần Thu Hà và Đỗ Bảo).  Tuy còn trẻ, nhưng họ đều là những người có tài năng và triển vọng.  Vi Thùy Linh từng đọat giải sáng tác ở trong nước ở tuổi 20.  Trần Thu Hà, tuy mới 21 tuổi, nhưng đã có mặt trên sân khấu đến 10 năm, và đang là một ngôi sao âm nhạc đang được giới yêu nhạc trong và ngoài nước mến mộ.  Trần Thu Hà  là con “nhà nòi”, ái nữ của Trần Hiếu (Nhạc sĩ) và Vũ Thúy Hiền (cố Chủ nhiệm khoa thanh nhạc thuộc Nhạc viện Quốc gia Hà Nội), và cũng là cháu gọi Nhạc sĩ danh tiếng Trần Tiến bằng chú.  

Nhật Thực là một tác phẩm mang chủ đề tình yêu của người trẻ.  Tình yêu của người trẻ say đắm, sôi nổi và mộng mị.  Đã đành.  Nhưng trong quá khứ, tình yêu đó thường được diễn đạt bằng ngòi bút của người đàn ông, hay ngòi bút của phụ nữ giả giọng đàn ông, mà người viết thường xưng “anh” và đối tượng là “em”.  Vi Thùy Linh đi ra ngoài cái chu vi tình cảm “anh – em” đó và làm ngược lại thành “em – anh”: diễn đạt nỗi khao khát đàn ông của người con gái.  Thật vậy, có thể nói thơ của Vi Thùy Linh là những câu chữ tìm kiếm người đàn ông, và ca ngợi hình ảnh người đàn ông đến nổi có thể có nhiều phụ nữ cảm thấy không thoải mái khi đọc những câu như sau:   

Con đường hút hút lõm những dấu chân

Em ướm chân mình, định uống nước trong một dấu chân, như cổ tích…

Em khóc sập trời anh vẫn cứ đi, gạt em về vạt vạt mây tơi tả

Em phút chốc là Nữ Oa, nâng khoảng trời bị trượt chân, bằng mi mắt khô trụi

Rồi hồn phiêu bồng lại nhập xác thân

Rồi lại nóng bừng hồi hộp hồi hộp

Em muốn tìm anh, nhưng lại lạc vào bóng mình, tìm anh trong tiếng vọng của bão

Con đường hút hút lõm những dấu chân

Em ướm chân mình, định uống nước trong một dấu chân, như cổ tích…

Mà chỉ toàn dấu chân phụ nữ!

            (Dấu vết)

Đó chưa hẳn là những dòng thơ tiêu biểu của Vi Thùy Linh, nhưng qua đó người ta có thể thấy nhà thơ trẻ này không thuộc những nhà thơ mới lớn [hay những nhà thơ đã lớn] ham thích viết những câu chữ có vần điệu cho thuận nhĩ, hay những bài văn vần để thuộc lòng.  Thơ của Vi Thùy Linh toàn là những bài mà trong đó những câu chữ bị ngắt giữa chừng bằng chữ và vần điệu, làm cho người đọc cảm thấy bị hụt hẫng như là một thách thức. 

Trong thơ của Vi Thùy Linh người ta cũng không tìm thấy những réo rắt bằng sáo ngữ mà người đọc phải rùng rợn da gà, hay gượng ép theo kiểu “cải lương” như chúng ta thấy nhan nhản trong các “nhà thơ” ngày nay, nhưng là những câu chữ mà người đọc có cảm giác như là những câu nói lan man hàng ngày, như những nét chấm phá cho một câu chuyện trừu tượng.  Cái phong cách này dẫn đến một nhận xét là Vi Thùy Linh đã và đang đem lại cho thơ ca Việt Nam những “hơi thở mới”. 

Với tình yêu, Vi Thùy Linh quan niệm rằng đó “là sự chiếm hữu, là không ngừng nghĩ về nhau, là thèm khát được ở bên nhau. Quan niệm này không mới vì tình yêu là thứ cũ như trái đất, chỉ cần trái tim luôn mới mẻ là được rồi.”  Với tư tưởng đó, nhà thơ đã viết những câu như:

Trái đất vẫn xoay quanh những chiếc giường

Hãy tin ngày mai trong sự ngây ngất.

Và qua Nhạc sĩ Ngọc Đại,  những câu thơ đó được chuyển thành:

Sáng nay!

Ngày cuối tháng ngày em chóng mặt

Sáng nay!

Ngày có quá nhiều gió thổi

Em bắt đầu nghi ngại bí mật

của chính mình.

            (Nghi Ngại)

Nhiều lời thơ của Vi Thùy Linh không được phổ thành nhạc một cách trung thực, bởi vì theo nhà chức trách kiểm duyệt có một số câu chữ mà họ cho là “không thể để cho thanh thiếu niên nhai nhải những câu đại loại như ‘Những điên mê trên thân thể em trong tay anh thập tự’, ‘Bỗng chiếc váy trên mình tu nữ bay thốc’ ...”.  Nhà chức trách yêu cầu, và Ngọc Đại sau một thời gian dằn co cũng phải, phải sửa những ca từ trên để CD được phép phát hành!

Đối với Ngọc Đại, Nhật Thực là một tác phẩm đầu tay, dù người nhạc sĩ này từng lăn trải trong làng âm nhạc cả hai mươi năm qua, và là một trong những người đi đầu trong phong trào phát triển những thể loại nhạc nhẹ ở trong nước.  Qua Nhật Thực, Ngọc Đại đã cho thấy anh là một nhạc sĩ tiền phong trong nền âm nhạc Việt Nam hiện nay, thể hiện qua tính không ngừng khai phá, không ngừng đi tìm cái mới trong lời ca và giai điệu. 

Nếu Vi Thùy Linh không viết những vần thơ theo khuôn sáo dễ nghe, thì Ngọc Đại không phải là nhạc sĩ của những giai điệu mượt mà.  Thật vậy, phần lớn các ca khúc trong Nhật Thực có nhịp điệu phức tạp, thậm chí bất thường.  Nhịp điệu trong ca khúc nhiều khi được biến chuyển từ chậm đến nhanh, từ yên tĩnh đến náo nhiệt, sôi nổi như phản ánh những biến chuyển tình cảm của người phụ nữ.  Có khi nhạc sĩ dùng cả giai điệu hát Chèo trong nhạc!  Nhạc sĩ tâm sự: “Âm nhạc cần phải có sự cọ xát.  Những ai nghe chỉ từng bài đơn lẻ, thậm chí chưa từng nghe, hãy thử thưởng thức Nhật thực lần này.  Tôi không bao giờ tìm cái mới vu vơ.  Nếu giáp mặt với nhạc Ngọc Đại, họ sẽ không thất vọng, tôi tin như vậy.”

            Và Trần Thu Hà, theo tôi, có lẽ là ca sĩ diễn đạt thành công nhất những giai điệu của Ngọc Đại.  Tiếng hát của Trần Thu Hà biến chuyển liên tục giữa những, hay thậm chí trong một, ca khúc, tạo nên một môi trường âm thanh lúc nào cũng khẩn trương và làm cho người nghe không đoán trước được.  Những tiếng hát giống như trẻ con, đến tiếng hát nửa người lớn nửa con nít, lúc thì thào, lúc khè đặc, lúc trong vắt … như đưa người nghe vào một thế giới mà có người gọi là “mê sảng”.   Trong Dệt tầm gai, Trần Thu Hà gào thét dùm người phụ nữ đang yêu:  

            Em yêu anh cuồng dại

yêu em đến tan cả em ra

(Dệt tầm gai)

hay có lúc như van lơn:

Cài then tiếng khóc của em bằng đôi môi anh

Cài then em,

Cài những ngón tay trầy xước của em bằng anh

Cũng giống như Khánh Ly với một số ca khúc của Trịnh Công Sơn, trong mỗi ca khúc trong Nhật Thực, Trần Thu Hà dường như đã ký tên mình trong bài hát, khó ai có thể bắt chước được.

Phần hòa âm của các ca khúc cũng là một điều đáng ghi nhận.  Trong Nhật Thực người ta sẽ không nghe những âm thanh chát chúa, vô duyên đang tràn lấn nhạc Việt Nam hiện nay, mà sẽ nghe một làn sóng âm thanh rất mới.  Sóng âm thanh này được kết hợp từ các âm thanh thường nghe trong nhạc cổ điển, nhạc pop, nhạc rock, nhạc jazz, và được pha trộn với tiếng trống, tiếng chuông chùa, hòa lẫn cùng những tiếng “nam mô a di đà Phật,” tiếng trẻ em bật khóc, bật cười trong vắt, và cuối cùng là một sản phẩm âm thanh tuy “lạ nhĩ,” nhưng thú vị và đậm đầy Việt Nam tính.

Để kết thúc bài giới thiệu này, tôi xin trích một nhận xét của một thính giả như sau: “Có những CDs mới nghe nuốt không vô, nghe lần thứ hai thấy ngộ ngộ, và càng nghe càng mê tít thò lò. Đó là trường hợp của Nhật Thực đối với tôi.  Mới nghe nuốt không vô là vì Nhật Thực quá mới lạ.  Nhưng không phải cái mới lạ nào cũng hay.  Thành công của Nhật Thực có lẽ là ở chỗ đây là một tác phẩm vừa rất hiện đại, vừa rất độc đáo, lại vừa rất đậm đà chất Việt Nam.  Và quan trọng hơn cả là Nhât Thực đã kết tinh được tất cả sức mạnh sáng tạo của một thế hệ trẻ đang lên.  Nhạc Ngọc Đại đã hay từ lâu, nhưng phải gặp thơ Vi Thùy Linh mới thành độc nhất vô nhị.  Phải qua giọng ca Trần Thu Hà mới trở nên bất hủ, và phải được được Đỗ Bảo hoà âm mới thành ‘pure magic’.”            

Nếu bạn là người không chịu nổi trước cái thách thức của những ca khúc lạ thì bạn không phải là đối tượng của CD này.  Nhưng nếu bạn là người ưa thích cái mới trong âm nhạc Việt thì CD này không thể thiếu trong tủ nhạc của bạn.

 Ghi thêm: 

Người viết bài này không có quan hệ bà con với Trần Thu Hà, Ngọc Đại, Đỗ Bảo, hay Vi Thùy Linh.  Người viết không phải là nhà phê bình âm nhạc, mà chỉ là một thính giả ham mê âm nhạc Việt Nam, nhưng chưa từng được xem Trần Thu Hà trình diễn trên sân khấu, hay có cơ sở thương mại về nhạc.