Chuyển Luân kính chúc quý bạn đọc gần xa một năm Mậu Tý-2008 Sức khoẻ, An lạc và Tinh tấn

Trang chủ || Liên hệ

Góp nhặt cát đá

Tác giả

CHUYỂN LUÂN SỐ THÁNG 11/2003

Sự thật về cái "nghèo"của người làm khoa học

Minh Hoàn

“Làm khoa học chẳng thể giàu!”- Với suy nghĩ đầy “cảm thông” như thế, những nhà làm chính sách luôn nhấn mạnh việc cần phải trọng đãi các nhà khoa học. Sự thật về cái nghèo lâu nay của các nhà khoa học nằm ở chỗ những thành quả lao động của họ không được trọng dụng hoặc không được trả công sòng phẳng.

Những tấn bi kịch trong nghiên cứu khoa học

Một nhà khoa đầu ngành trong lúc bức xúc kể cho chúng tôi nghe về số phận “hẩm hiu” của hai công trình nghiên cứu: Máy tuyển từ  bằng nam châm đất hiếm dùng trong công nghệ tuyển khoáng (Viện Khoa học Vật liệu) và kem chữa bỏng Pokysan và Polysanmin bằng vật liệu chitosan sản xuất từ vỏ tôm (Viện Hóa học).

Sau khi công trình nghiên cứu vật liệu chitosan từ vỏ tôm phế thải được trao giải nhất Giải thưởng Sáng tạo khoa học công nghệ Việt Nam năm 2000, được phép của Bộ Y tế, Viện Hóa học tiếp tục sản xuất thuốc kem Pokysan và Polyssanmin điều trị bỏng, và được lưu hành toàn quốc. Không như lúc người ta tán dương nhiệt liệt trong buổi lễ trao giải thưởng khoa học, dược phẩm này lập tức bị “lép vế” trong cuộc cạnh tranh với dược phẩm trị bỏng nhập ngoại. Một cuộc cạnh tranh không lành mạnh do chính các dược sĩ, nhà thuốc tư nhân tạo nên. Các hiệu thuốc tư nhân bây giờ có “thói quen” xòe ra một seri những loại thuốc nhập ngoại chào hàng trước . Ai mạnh dạn hỏi mới biết hiệu thuốc còn có loại “made in Viet Nam” chất lượng tương đương thuốc ngoại, trong khi giá rẻ hơn rất nhiều. Nhưng chữa bỏng thì chẳng ai mất thời gian với chuyện hỏi han, đắt rẻ, để đi chọn thuốc Việt Nam sản xuất.

Xuất phát từ nhu cầu của ngành công nghiệp khai khoáng, thay thế nhập khẩu các loại máy tuyển quặng của nước ngoài tiêu tốn hàng chục tỉ đồng, qua nhiều năm các nhà khoa học đã dồn hết tâm huyết nghiên cứu và chế tạo thành công loại máy tuyển từ bằng nam châm đất hiếm. Vậy mà trong một cuộc đấu thầu về trang thiết bị của một công ty tuyển quặng, dù giá chỉ bằng một nửa so với sản phẩm của Mỹ, máy tuyển từ của Việt Nam vẫn bị “ế”. Lý do được viện dẫn hết sức ngô nghê: “Vì nó chưa được nơi nào sử dụng, chúng tôi nhập ngoại cho chắc”. Lại là chuyện “phần trăm”, nhập ngoại có tốn gấp vài lần thì nhà nước và công ty bỏ tiền, chứ họ: vẫn đàng hoàng đút túi một khoản gọi là “phần trăm dư án”. Kỳ quái hơn, chính lại là cái công ty này “xin thuê lại” chiếc máy tuyển từ Việt Nam “dùng tạm” trong khi chờ đợi máy nhập về từ Mỹ.

Một tấn bi kịch trong nghiên cứu khoa học. Công trình nghiên cứu máy tuyển từ tưởng sẽ tiết kiệm cho nhà nước tiền tỉ, nhưng nhà nước chưa tiết kiệm được, thì các nhà khoa học đã phải è cổ gánh lấy số nợ vài tỉ đồng của nhà nước đã đầu tư vào nghiên cứu này.

Làm khoa học có thể giàu nếu có sự sòng phẳng của nhà nước

Khoảng hơn mười năm trở về trước, chúng ta đã tốn một khoản tiền lớn vào việc nhập khẩu thuốc chống sốt rét để chữa trị cho những người bệnh sốt rét di họa của chiến tranh. Nên ngay khi Trung tâm Khoa học tự nhiên và Công nghệ quốc gia (KHTN& CNQG), khi đó là Viện Khoa học Việt Nam) nghiên cứu thành công thuốc chống sốt rét, Chính phủ đã chỉ thị cho Bộ Y tế không được nhập ngoại các loại dược phẩm mà Việt Nam đã sản xuất được. Và thuốc sốt rét của ta đã bán rất chạy, giúp cho không biết bao nhiêu người thoát khỏi căn bệnh quái ác di họa của chiến tranh này. Một phần kết quả đó là nhờ vào sự sòng phẳng của Nhà nước khi nhìn nhận thành quả lao động khoa học.

Nói lại chuyện anh Nguyễn Đức Tâm sáng chế ra máy cắt lúa từ loại máy cắt cỏ. Chỉ bằng một cái rổ gắn vào chiếc máy cắt cỏ đã nâng năng suất của người gặt lúa lên gấp 16 lần. Nghiên cứu của anh nông dân Tâm đã đưa đến một “cuộc cách mạng” trong khâu thu hoạch lúa ở Việt Nam, và được Chủ tịch nước và các cơ quan có trách nhiệm kịp thời biểu dương.

Nhưng thật nghịch lý khi có những công trình khoa học hiệu quả thực tế đem lại còn thua “cái rổ” con con kia, thậm chí “xếp xó”, mà nhà nước vẫn phải “rót” vào đó hàng trăm triệu động. Trong khi, sáng kiến của anh Tâm đem lại lợi ích rất lớn cho mấy trục triệu người nông dân, thì chỉ được Bộ KHCN&MT trao thưởng...tám triệu đồng. Lại yêu cầu anh: “trao quyền sử dụng phát minh cho xã hội”. Thật khập khiễng khi so sánh phát minh của anh Tâm với cái vương miện trên đầu cô gái đẹp trong cuộc thi hoa hậu. Song ít ra cũng để thấy, mỗi năm người ta đã chi vài chục triệu đồng cho một cái vòng hào quang nhất thời kia, còn ông Tâm thì...quá “chị Dậu bán con”(!)

Có thể khẳng định: làm khoa học hoàn toàn có thể giàu, nếu có sự sòng phẳng của nhà nước. Thế nên mới đây, nghe chuyện thành phố Hà Nội đưa ra chính sách ưu đãi đối với những trí thức tài năng, nào nhà cửa, nào lương bổng...đã có rất nhiều nhà khoa học đầu ngành cho rằng, ưu đãi về vật chất đối với họ chẳng phải là nhu cầu bức thiết. Quan trọng hơn, họ cần trọng dụng đúng chỗ và trả công xứng đáng với những thành quả lao động làm ra. Nói trọng dụng khoa học này kia, nhưng cuối cùng chẳng biết là trọng dụng vào đâu. Lấy ví dụ từ hiểm họa rau phun thuốc trừ sâu gây ngộ độc kéo dài suốt vài năm liền, đã bao giờ thành phố đứng ra huy động các nhà khoa học tập trung nghiên cứu giải quyết dứt điểm? Mà theo khẳng định của một lãnh đạo của Trung tâm KHTN&CNQG, với tiềm lực khoa học của Trung tâm hoàn toàn có thể thực hiện. Nhưng vấn đề thành phố “có dám bỏ tiền đầu tư”? Vị này cũng phải thốt lên “Ngần này tuổi, tôi chưa bao giờ lại sợ phát khiếp rau cỏ như thế. Chẳng lẽ bây giờ phải quay lại thời kỳ hái lượm để tự trồng lấy cái ăn?” Ông cũng không giấu giếm, đã biến một phần căn nhà giữa thủ đô thành ruộng tự trồng rau ăn trong gia đình. Lại còn kể một ông quan chức cấp cao của Chính phủ cũng làm như ông.

Hưng Bình